နွေရာသီတွင် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းမှာ သတိထားရမည့်အရာဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်က အလွန်လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်နိုင်ပြီး ဟီတ်စထရုတ် (Heat Stroke) ဖြစ်စေကာ အသက်အန္တရာယ်ထိ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လေ့ကျင့်ခန်းကို မှန်ကန်သည့်နည်းလမ်းဖြင့် ပြင်ဆင်ကာ လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် အရေးကြီးသည်
ဟီတ်စထရုတ်ဆိုတာဘာလဲ
ဟီတ်စထရုတ် (Heat Stroke) သို့မဟုတ် နေရောင်ဒဏ်ရောဂါ ဆိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်က အပူကို ညှိနှိုင်းပြောင်းလဲရန် မမှီမဖြစ်နိုင်သော အခြေအနေဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ အလယ်ဗဟိုအပူချိန် (core temperature) သည် လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်လာကာ (များသောအားဖြင့် 40 ဒီဂရီဆယ်လ်စီယပ်ထက် မြင့်တက်ခြင်း) နှင့်အတူ အာရုံကြောစနစ် မမှန်ကန်မှုများဖြစ်သော စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မျက်စိမိုက်ခြင်း၊ စိတ်လွဲခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး အချိန်မီ မကယ်ဆယ်နိုင်ပါက ပြင်းထန်စွာ ရှော့ခ်ဖြစ်ကာ အသက်အန္တရာယ်ထိ ဖြစ်နိုင်သည်
လေ့ကျင့်ခန်းကြောင့်ဖြစ်သော ဟီတ်စထရုတ်ဆိုတာဘာလဲ
လေ့ကျင့်ခန်းကြောင့်ဖြစ်သော ဟီတ်စထရုတ်သည် Exertional Heat Stroke (EHS) အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး နွေရာသီတွင် အလွန်ပြင်းထန်စွာ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထိုကြောင့် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ် မမှန်ကန်မှု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် မြင့်တက်လာကာ အချိန်မီ လျော့ချမနိုင်တော့ပါ ။ ထို့ကြောင့် စနစ်အမျိုးမျိုးရှိ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ရောင်ရမ်းခြင်းနှင့် သွေးခဲတည်ခြင်း (blood coagulation) အခြေအနေတို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး ပြင်းထန်မှုမှာ အသက်အရွယ်၊ လိင်၊ နဂိုရောဂါအခြေအနေများနှင့် တစ်ဦးချင်းခန္ဓာကိုယ်အနေအထားအပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်သည်
ဟီတ်စထရုတ် သတိပေးလက္ခဏာများ
ဟီတ်စထရုတ် ဖြစ်ပေါ်မီ သတိပေးလက္ခဏာများကို ကြိုတင်သတိထားနိုင်သည်၊ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-
- ကိုယ်ပူခြင်း ပိုပိုပြီး ပြင်းလာခြင်း
- ချွေးထွက်နည်းခြင်း သို့မဟုတ် ချွေးထွက်မှု မမှန်ကန်စွာ လျော့လာခြင်း သို့မဟုတ် ချွေးလုံးဝမထွက်ခြင်း
- နှလုံးခုန်သိသာစွာ မြန်လာသော်လည်း ခုန်သံပျော့လာခြင်း
- မူးဝေခြင်း၊ မြင်ကွင်းမရှင်းခြင်း၊ ငိုက်ငွေ့/ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း
နွေရာသီတွင် ဘောလုံးကစားရာ၌ ဟီတ်စထရုတ် ကင်းဝေးအောင် မည်သို့လုပ်မည်
နွေရာသီတွင် ဘောလုံးကစားခြင်းသည် ရေဓာတ်လျော့နည်းခြင်းအခြေအနေကို ကြုံတွေ့နိုင်ပြီး ပြေးနိုင်သည့်အရှိန် လျော့သွားခြင်း သို့မဟုတ် ပြေးနိုင်သည့်အကွာအဝေး တိုသွားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘောလုံးကစားသမားများသည် ရေကို လုံလောက်အောင် သောက်ရပြီး ပုံမှန် စုပ်သောက်ပါ၊ ရေငတ်သည်ဟု ခံစားရအောင် မစောင့်ပါနှင့်။ ထို့အပြင် ရေဓာတ်လျော့နည်းခြင်း ကာကွယ်ရန် အီလက်ထရိုလိုက်အချိုရည် (electrolyte drink) ကိုလည်း ပြင်ဆင်ထားသင့်သည် ရေနှင့်အတူ ဆိုဒီယမ်ပါဝင်သည့် အချိုရည်ကို သင့်လျော်သော အချိုးအစားဖြင့် ရွေးချယ်သင့်သည် ချွေးဆုံးရှုံးမှုကို ပြန်လည်ဖြည့်ဆည်းကာ ရေဓာတ်လျော့နည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆိုဒီယမ်နည်းခြင်းကို ကာကွယ်ရန်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အစိုဓာတ်စုပ်ယူကောင်းပြီး လေဝင်လေထွက်ကောင်းသော အရောင်ဖျော့အဝတ်အစားများ ဝတ်ဆင်ပါ၊ နေ့၏ အပူဆုံးအချိန်တွင် နေရောင်ကို ရှောင်ပါ၊ နေရောင်ကာခရင်မ် လိမ်းပါ၊ ကစားခြင်း သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းပြုလုပ်နေစဉ် အနားယူချိန်များ ထားပါ၊ အေးသောပဝါ သို့မဟုတ် သတ္တုဓာတ်ရေစပရေး ဖြင့် လတ်ဆတ်မှု တိုးစေရန် ကူညီပါ
နွေရာသီတွင် ပြေးရာ၌ ဟီတ်စထရုတ် ကင်းဝေးအောင် မည်သို့လုပ်မည်
အပြင်ပန်းပြေးခြင်းတွင် ခန္ဓာကိုယ်သည် ချွေးနှင့် အီလက်ထရိုလိုက် (ဆားဓာတ်များ) ကို အထူးသဖြင့် ပိုမိုဆုံးရှုံးသဖြင့် ပြေးမီ ရေသောက်ပြီး ပြေးနေစဉ်လည်း ပုံမှန် စုပ်သောက်ကာ ခန္ဓာကိုယ် လတ်ဆတ်စေရန် လိုအပ်သည်။ တစ်နာရီကျော် ကြာကြာပြေးပါက မထူထဲသော ဆားဓာတ်ရည် (electrolyte) ကို စုပ်သောက်ရန် ပြင်ဆင်ထားသင့်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အပူကို အချိန်မီ မထုတ်ပစ်နိုင်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အပူထုတ်လွှတ်ကောင်းသော အဝတ်အစားများ ဝတ်ဆင်၍ ချွေးထွက်မှု မြန်ဆန်စေသင့်သည်။ နှလုံးခုန်နှုန်းသည် ပုံမှန်ထက် အလွန်ပြင်းထန်လာသည်ဟု ခံစားရပါက နှလုံးခုန်နှုန်းကို ညှိနှိုင်းရန် ပြေးနှုန်းကို တဖြည်းဖြည်း လျှော့ချပါ။ လုံးဝ မအတင်းအကျပ် ဆက်ပြေးသင့်ပါ၊ နေရောင်မှ ခန္ဓာကိုယ်ကို အများဆုံး ကာကွယ်ရန် နေရောင်ကာပစ္စည်း အမျိုးမျိုးကိုလည်း အသုံးပြုသင့်သည်
စက်ဘီးစီးရာ၌ ဟီတ်စထရုတ် မဖြစ်အောင် မည်သို့လုပ်မည်
နွေရာသီကာလတွင် စက်ဘီးစီးခြင်းသည် အပူကြောင့် စိတ်ဖိစီးမှုအခြေအနေ (Heat Stress) ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်က နေရောင်ကို တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ရပြီး အားကို အများကြီး အသုံးပြုရသဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် အန္တရာယ်ရှိစွာ မြင့်တက်နိုင်ပြီး အပူထုတ်လွှတ်မှု မမှီမဖြစ်နိုင်သောအခါ 40 ဒီဂရီဆယ်လ်စီယပ်ထက်တောင် ကျော်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟီတ်စထရုတ်သို့ ဦးတည်နိုင်သည်။ အ因此စက်ဘီးစီးသူများသည် ရေသောက်ရန် ကိုယ်တိုင် ယူဆောင်ထားရပြီး စက်ဘီးကို အလွန်မြန်မြန် မအတင်းအကျပ် မစီးပါနှင့်။ အထူးသဖြင့် တောင်တက်စီးရာတွင် ပို၍ သတိထားရမည်။ လေဝင်လေထွက်ကောင်းသော အဝတ်အစားများ ရွေးချယ်ပါ၊ အပူထုတ်လွှတ်ရန် ခဏခဏ နားပါ၊ ရေကို တဖြည်းဖြည်း စုပ်သောက်ပါ၊ လမ်းကြားတွင် စုပ်သောက်ရန် ဆားဓာတ်ရည်ကိုလည်း ပြင်ဆင်ထားပါ။ ပြိုင်ပွဲဝင်ရပါက ပြိုင်ပွဲမတိုင်မီ ရာသီဥတုအခြေအနေကို ကြိုတင် 익숙လာအောင် လေ့ကျင့်ထားသင့်သည်
နွေရာသီတွင် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရာ၌ ဟီတ်စထရုတ် ကာကွယ်နည်း
- ကိုယ်တိုင် အခြေအနေကို အကဲဖြတ်ပါ အထူးသဖြင့် ကလေးများ၊ အသက်ကြီးသူများ၊ အလေးချိန်ပိုသူများသည် အလွန်ပြင်းထန်သော သို့မဟုတ် အချိန်ကြာကြာ လေ့ကျင့်ခန်း မလုပ်သင့်ပါ
- အပြင်ပန်းလေ့ကျင့်ခန်းကို လေ့ကျင့်ပါ နေ့စဉ် 30 မိနစ်၊ အကြာ 1 – 2 ပတ် လေ့ကျင့်ကာ ခန္ဓာကိုယ်ကို 익숙 လာစေရန်
- အရောင်ဖျော့ပြီး အပူထုတ်လွှတ်ကောင်းသော အင်္ကျီဝတ်ပါ အလေးချိန်လျှော့အင်္ကျီ (sweat suit) မဝတ်ပါနှင့် သို့မဟုတ် ဂျင်းဘောင်းဘီ မဝတ်ပါနှင့်၊ အပူထုတ်လွှတ်မှု မမှီမဖြစ်နိုင်ပါ
- ရေကို လုံလောက်အောင် သောက်ပါ လေ့ကျင့်ခန်း မတိုင်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ ပြီးနောက် အားလုံးတွင် ရေကို မကြာခဏ စုပ်သောက်ပါ၊ သင့်တော်သော အပူချိန်ရှိသော အေးရေဖြစ်သင့်သည်
- နေရောင်ကာခရင်မ် လိမ်းပြီး ထိရောက်သော နေရောင်ကာမျက်မှန် ဝတ်ပါ UV ရောင်ခြည်က ခန္ဓာကိုယ်ကို ထိခိုက်စေခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်
- အပြင်ပန်းလေ့ကျင့်ခန်းကို အချိန် 11.00 – 15.00 နာရီ အတွင်းနှင့် အလွန်ပူသည်ဟု ခံစားရချိန်တွင် ရှောင်ပါ
- အေးသောပဝါဖြင့် မျက်နှာ လည်ပင်း လက်မောင်း ခြေထောက် ဒူးခေါက် ချိုင်းအောက် တို့ကို လေ့ကျင့်ခန်းမတိုင်မီနှင့် ပူနေသည့်အချိန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ်တွင် သုတ်ပေးပါ
- အရက်မသောက်ပါနှင့် လေ့ကျင့်ခန်း မတိုင်မီ သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ်တွင်ပါ
- အပြင်ပန်းလေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ် ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတိထားစောင့်ကြည့်ပါ ကိုယ်ပူမှု ပိုပိုတက်လာခြင်း၊ ချွေးမထွက်ခြင်း၊ မြင်ကွင်းမရှင်းခြင်း ဖြစ်ပါက ဟီတ်စထရုတ် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်
ဟီတ်စထရုတ်နှင့် နေရောင်ပင်ပန်းခြင်း (Heat Exhaustion) ဘာကွာသလဲ
နွေရာသီတွင် နေရောင်အောက်၌ အချိန်ကြာကြာ ဆက်တိုက် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါက ဟီတ်စထရုတ် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်။ သို့သော် လူအများက နေရောင်ပင်ပန်းခြင်းနှင့် ဟီတ်စထရုတ် လက္ခဏာများကို မကြာခဏ ရှုပ်ထွေးတတ်ကြသည်။ ကွာခြားချက်မှာ နေရောင်ပင်ပန်းခြင်းတွင် ချွေးထွက်ခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ ရေငတ်အလွန်များခြင်း၊ သွေးဖိအားနိမ့်ခြင်း၊ မအီခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။ ဟီတ်စထရုတ်တွင် ကိုယ်ပူခြင်း ဆက်တိုက် ပြင်းထန်လာသော်လည်း ချွေးမထွက်လောက်ခြင်း၊ နှလုံးခုန်မြန်သော်လည်း ခုန်သံပျော့ခြင်း ဖြစ်တတ်ပြီး ရှော့ခ်ဖြစ်ကာ သေဆုံးနိုင်သည်။ လက္ခဏာရှိပါက ချက်ချင်း အကူအညီတောင်းပါ
ဟီတ်စထရုတ် ဖြစ်လာပါက မည်သို့ပြုစုမည်
ဟီတ်စထရုတ် ဖြစ်လာပါက “Cool First, Transport Second” (လုပ်နိုင်ပါက) ဆိုသည့် မူဝါဒကို အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။ ဖြစ်ပွားရာနေရာတွင်ပင် ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန်ကို ချက်ချင်း လျော့ချစတင်ပြီး ကုသမှုကို မနှောင့်နှေးဘဲ ဆေးရုံသို့ အမြန်ပို့ဆောင်ရမည်ဟု အခြေခံအကြံပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
- အရိပ်အောက်သို့ အမြန်ဆုံး ခေါ်သွားပါ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ကို လေဝင်လေထွက်ကောင်းအောင် ရှင်းလင်းပါ
- လူနာကို အပြင်တန်းအနားယူစေပြီး ခြေထောက်ကို နှလုံးထက် မြင့်အောင် ထားပါ
- ခန္ဓာကိုယ်အပူကို အမြန်ဆုံး လျော့ချရန် မျက်နှာ၊ ခေါက်ရာနေရာများ၊ ပေါင်ခြံတွင် အေးရေဖြင့် အုပ်ပေးပါ
- ဆေးရုံသို့ ချက်ချင်း ပို့ဆောင်ပါ
လူနာ သတိလစ်နေပါက 1669 သို့မဟုတ် 1724 သို့ ဖုန်းခေါ်ပြီး အရေးပေါ်ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့ ရောက်လာသည်အထိ CPR ပြုလုပ်ပါ
လေ့ကျင့်ခန်းနှင့် အားကစားကစားမှုကြောင့် ဖြစ်သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာများကို ကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည့် ဆေးရုံ
Bangkok Hospital အားကစားနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းဆိုင်ရာ ဆေးပညာဌာန သို့မဟုတ် BASEM သည် လေ့ကျင့်ခန်းနှင့် အားကစားကစားမှုကြောင့် ဖြစ်သော ထိခိုက်ဒဏ်ရာအားလုံးကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စံနှုန်းဖြင့် ကုသစောင့်ရှောက်ရန် အဆင်သင့်ရှိပြီး အထူးကုဆရာဝန်အဖွဲ့နှင့် အားကစားဆေးပညာကျွမ်းကျင်သူ အမျိုးမျိုးသောကဏ္ဍမှ အဖွဲ့များဖြင့် နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်လည် ကြံ့ခိုင်သန်စွမ်းလာစေရန် ကူညီပေးသည်
အားကစားထိခိုက်ဒဏ်ရာ ကုသစောင့်ရှောက်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်
ဒေါက်တာ.ပိချက် ယိမ်းစီရီ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဆေးပညာ အထူးကုဆရာဝန်၊ အားကစားနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းဆိုင်ရာ ဆေးပညာဌာန (BASEM) Bangkok Hospital
ကိုယ်တိုင် ချိန်းဆိုရန် ဒီမှာနှိပ်ပါ
