Thận là một cơ quan quan trọng có chức năng lọc chất thải khỏi máu và thải ra khỏi cơ thể dưới dạng nước tiểu. Khi xảy ra bất thường ở hệ tiết niệu, nhiều người có thể bỏ qua các triệu chứng nhỏ như tiểu buốt rát hoặc đau lưng, nhưng thực tế những dấu hiệu này có thể là cảnh báo của bệnh viêm bể thận. Nếu để kéo dài mà không được điều trị đúng cách, bệnh có thể tiến triển thành vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Vì vậy, hiểu rõ về nguyên nhân, triệu chứng và cách tự chăm sóc là điều quan trọng giúp ứng phó với bệnh này một cách phù hợp.
Bệnh viêm bể thận (Pyelonephritis) là gì
Bệnh viêm bể thận là tình trạng nhiễm khuẩn tại mô thận hoặc bể thận. Đa số thường bắt đầu từ nhiễm trùng đường tiết niệu dưới như niệu đạo hoặc bàng quang, sau đó mầm bệnh đi ngược dòng lên đến thận gây viêm. Đây được xem là nhiễm trùng nặng hơn so với viêm bàng quang thông thường. Nếu người bệnh không được bác sĩ đánh giá và chăm sóc, có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến chức năng thận và các hệ cơ quan khác trong cơ thể.
Viêm bể thận được chia thành mấy loại
Nhiễm trùng vùng bể thận có thể biểu hiện triệu chứng và mức độ nặng khác nhau. Về mặt y khoa, đặc điểm của bệnh viêm bể thận được chia thành 2 loại chính để có thể lập kế hoạch điều trị phù hợp như sau:
Viêm bể thận cấp tính (Acute Pyelonephritis)
Là tình trạng nhiễm trùng xảy ra nhanh và biểu hiện triệu chứng dữ dội. Người bệnh thường sốt cao, rét run, đau vùng thắt lưng và kèm rối loạn tiểu tiện. Dù triệu chứng có vẻ nghiêm trọng, nhưng nếu được chẩn đoán và điều trị kháng sinh kịp thời, tình trạng thường bắt đầu cải thiện trong vòng 2–3 ngày sau khi dùng thuốc và có thể mất khoảng 2–3 tuần để khỏi tùy mức độ nặng.
Viêm bể thận mạn tính (Chronic Pyelonephritis)
Là tình trạng viêm nhiễm tái đi tái lại kéo dài, thường liên quan đến bất thường của hệ tiết niệu như trào ngược nước tiểu lên thận hoặc tắc nghẽn mạn tính, ví dụ cósỏi thận khiến vi khuẩn bám trú tích tụ và khó điều trị. Tình trạng viêm tái phát sẽ phá hủy mô thận; ở một số trường hợp có thể dẫn đến suy thận mạn làm chức năng thận suy giảm liên tục.
Bệnh viêm bể thận do nguyên nhân nào
Nguyên nhân chính gây bệnh viêm bể thận thường liên quan đến vi khuẩn và những bất thường trong hệ tiết niệu tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển. Các yếu tố thường gặp gồm:
Nhiễm khuẩn đường tiết niệu
Nguyên nhân quan trọng thường do vi khuẩn E. coli (Escherichia coli – E. coli), là vi khuẩn sống trong hệ tiêu hóa và đại tràng. Khi loại vi khuẩn này từ vùng hậu môn nhiễm sang vùng quanh lỗ niệu đạo và xâm nhập vào niệu đạo, chúng có thể lan đến bàng quang và tiến lên bể thận cho đến khi gây nhiễm trùng.
Tắc nghẽn đường tiết niệu
Khi có tắc nghẽn trong hệ tiết niệu, nước tiểu không thể lưu thông và thải ra ngoài bình thường, gây ứ đọng tích tụ trong bàng quang, niệu quản hoặc thận. Tình trạng ứ nước tiểu này là môi trường phù hợp cho vi khuẩn phát triển và nhân lên. Nguyên nhân tắc nghẽn có thể do sỏi đường tiết niệu, phì đại tuyến tiền liệt hoặc hẹp tắc niệu đạo.
Triệu chứng viêm bể thận như thế nào
Người bị viêm bể thận thường có dấu hiệu cảnh báo cho thấy tình trạng viêm và nhiễm trùng trong cơ thể. Các triệu chứng ban đầu có thể quan sát gồm:
- Sốt cao, rét run dữ dội
- Đau vùng thắt lưng, lưng dưới hoặc đau lan vùng hông
- Tiểu nhiều lần, luôn buồn tiểu hoặc tiểu rắt
- Cảm giác buốt rát hoặc khó chịu khi đi tiểu
- Nước tiểu đục, mùi hôi bất thường hoặc có lẫn máu và mủ
- Buồn nôn, nôn
- Mệt mỏi, chán ăn, cơ thể suy sụp nhanh
Những ai thuộc nhóm nguy cơ mắc viêm bể thận
Mặc dù bệnh viêm bể thận có thể xảy ra ở mọi giới và mọi lứa tuổi, nhưng có một số nhóm người có cấu trúc cơ thể hoặc tình trạng sức khỏe thuận lợi cho việc nhiễm khuẩn và dễ viêm hơn bình thường như sau:
Nữ giới và phụ nữ mang thai
Phụ nữ có nguy cơ cao hơn nam giới do niệu đạo ngắn hơn và nằm gần âm đạo cũng như hậu môn, khiến vi khuẩn dễ xâm nhập vào hệ tiết niệu. Ngoài ra, ở phụ nữ mang thai, thay đổi hormone làm niệu quản giãn ra, đồng thời tử cung lớn có thể chèn ép đường tiết niệu, khiến thoát nước tiểu kém và dễ nhiễm trùng hơn.
Người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền
Người bệnh có bệnh nền như đái tháo đường, người nhiễm HIV hoặc người cần dùng thuốc ức chế miễn dịch sẽ có hệ miễn dịch yếu hơn bình thường, làm giảm khả năng chống lại vi khuẩn. Vì vậy cơ thể khó loại bỏ mầm bệnh xâm nhập và có nguy cơ cao hơn bị viêm bể thận.
Người có vấn đề bất thường trong việc tiểu tiện
Nhóm người bệnh không thể tiểu hết, như người có sỏi, người phì đại tuyến tiền liệt, hoặc người cần đặt ống thông tiểu trong thời gian dài, có nguy cơ vi khuẩn tích tụ và lan ngược lên phá hủy mô vùng bể thận.
Biến chứng nếu điều trị viêm bể thận không kịp thời
Bệnh viêm bể thận không chỉ là đau hay sốt thông thường. Nếu đánh giá sai triệu chứng hoặc để kéo dài mà không sớm đi khám, có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm đến tính mạng như sau:
- Nhiễm trùng huyết: Vi khuẩn có thể lan từ thận vào hệ tuần hoàn, gây viêm toàn thân, là tình trạng nguy kịch đe dọa tính mạng.
- Suy thận: Nhiễm trùng nặng hoặc viêm mạn có thể phá hủy mô thận, khiến thận mất khả năng lọc chất thải, dẫn đến tích tụ độc tố trong cơ thể.
- Áp-xe thận: Có thể hình thành ổ mủ tích tụ trong mô thận, gây tổn hại cấu trúc thận.
- Biến chứng khi mang thai: Nếu xảy ra ở phụ nữ mang thai, có thể tăng nguy cơ sinh non hoặc trẻ sơ sinh nhẹ cân dưới chuẩn.
Chẩn đoán viêm bể thận
Khi người bệnh đến khám với các triệu chứng nghi ngờ, việc khai thác bệnh sử chi tiết và xét nghiệm cận lâm sàng sẽ giúp bác sĩ đánh giá mức độ nặng và lập kế hoạch điều trị phù hợp theo các bước sau:
- Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi về đau, đặc điểm tiểu tiện và gõ nhẹ vùng thắt lưng phía sau để kiểm tra có đau hay không.
- Xét nghiệm nước tiểu (Urinalysis): Để tìm bạch cầu, hồng cầu hoặc vi khuẩn lẫn trong nước tiểu, là dấu hiệu nhiễm trùng.
- Cấy nước tiểu: Để xác định loại vi khuẩn gây bệnh, giúp lựa chọn kháng sinh phù hợp.
- Xét nghiệm máu: Để kiểm tra công thức máu và đánh giá chức năng thận, đồng thời tìm dấu hiệu nhiễm trùng huyết.
- Chẩn đoán hình ảnh: Như siêu âm (Ultrasound) hoặc chụp CT (CT Scan) để phát hiện bất thường cấu trúc hoặc tìm nguyên nhân tắc nghẽn như sỏi, đặc biệt ở người có triệu chứng nặng, không cải thiện trong 48–72 giờ sau khi bắt đầu dùng thuốc hoặc nghi ngờ có sỏi hay tắc nghẽn.
Hướng điều trị viêm bể thận
Điều trị bệnh viêm bể thận tập trung vào việc loại bỏ vi khuẩn gây bệnh, giảm đau và phòng ngừa biến chứng. Bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp điều trị tùy theo mức độ nặng của bệnh như sau:
Điều trị bằng kháng sinh đường uống
Đối với người bệnh ở giai đoạn sớm và không có biến chứng nặng, bác sĩ sẽ kê kháng sinh đường uống để diệt vi khuẩn. Thông thường cần dùng liên tục khoảng 7–14 ngày. Người bệnh cần dùng đủ liều theo đúng chỉ định của bác sĩ, ngay cả khi triệu chứng đã cải thiện để phòng ngừa kháng thuốc và tái phát. Nếu triệu chứng không cải thiện trong 48–72 giờ sau khi bắt đầu dùng thuốc, nên quay lại khám để kiểm tra tắc nghẽn hoặc áp-xe thận.
Truyền kháng sinh qua đường tĩnh mạch
Trong trường hợp người bệnh sốt cao, nôn nhiều đến mức không thể uống thuốc, cơ thể mất nước, thuộc nhóm nguy cơ suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai hoặc có tắc nghẽn đường tiết niệu, bác sĩ sẽ cân nhắc cho nhập viện để truyền kháng sinh và dịch qua đường tĩnh mạch, giúp thuốc tác dụng nhanh chống lại vi khuẩn, với sự theo dõi sát của bác sĩ và điều dưỡng.
Điều trị bằng phẫu thuật
Nếu xác định nguyên nhân viêm bể thận đến từ bất thường cấu trúc hoặc tắc nghẽn đường tiết niệu như sỏi lớn, hẹp ống, hoặc áp-xe mủ nặng trong mô thận, bác sĩ sẽ xử trí tắc nghẽn song song với dùng kháng sinh. Trường hợp thận nhiễm trùng kèm tắc nghẽn là tình trạng cấp cứu cần dẫn lưu nước tiểu nhiễm trùng ra khỏi thận trước bằng đặt ống thông niệu quản (Ureteral Stent) hoặc mở dẫn lưu thận qua da (Percutaneous Nephrostomy). Khi kiểm soát được nhiễm trùng, sẽ phẫu thuật lấy tác nhân gây tắc như nội soi tán sỏi, dẫn lưu mủ hoặc chỉnh sửa cấu trúc để hệ tiết niệu hoạt động trở lại bình thường.
Cách phòng ngừa viêm bể thận và tự chăm sóc để không tái phát
Chỉ cần thay đổi một chút thói quen sinh hoạt hằng ngày cũng có thể giúp giảm nguy cơ viêm bể thận và nhiễm trùng đường tiết niệu hiệu quả. Khuyến nghị gồm:
- Uống đủ nước sạch ít nhất 7–8 ly/ngày để giúp rửa trôi và thải vi khuẩn ra khỏi đường tiết niệu. Tuy nhiên, người bệnh thận hoặc bệnh tim, hoặc được bác sĩ hạn chế lượng nước, nên hỏi bác sĩ trước.
- Tránh nhịn tiểu lâu; khi buồn tiểu nên đi vệ sinh ngay.
- Vệ sinh cơ quan sinh dục và vùng quanh hậu môn đúng cách; đặc biệt phụ nữ nên lau từ trước ra sau luôn để tránh đưa vi khuẩn từ hậu môn vào niệu đạo.
- Đi tiểu và vệ sinh cơ thể mỗi lần sau quan hệ tình dục để rửa trôi vi khuẩn có thể xâm nhập.
- Tránh thụt rửa âm đạo bằng hóa chất mạnh vì có thể làm mất vi khuẩn có lợi giúp cân bằng và tạo điều kiện cho vi khuẩn gây bệnh phát triển.
- Người bị nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát thường xuyên, nam giới bị nhiễm trùng đường tiết niệu, hoặc người có sỏi nên gặp bác sĩ tiết niệu để tìm bất thường nguyên nhân, vì xử trí nguyên nhân gốc giúp phòng tái phát.
Trung tâm Bệnh lý Đường tiết niệu Bangkok Hospital sẵn sàng chăm sóc các bất thường của hệ tiết niệu
Bất thường của hệ tiết niệu là vấn đề gần gũi cần được chăm sóc một cách chú ý. Trung tâm Bệnh lý Đường tiết niệu Bangkok Hospital sẵn sàng cung cấp dịch vụ chăm sóc và điều trị các bất thường của hệ tiết niệu, với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, phối hợp cùng các chuyên ngành liên quan để xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp với thể trạng của từng người bệnh. Kết hợp công nghệ y khoa trong chẩn đoán và phẫu thuật, tập trung chăm sóc sức khỏe người bệnh nhằm phục hồi chất lượng cuộc sống để trở lại sinh hoạt hằng ngày theo khả năng.
Tóm tắt bài viết
Viêm bể thận là bệnh do nhiễm trùng đường tiết niệu lan vào mô thận, kèm theo sốt cao, rét run, đau lưng và rối loạn tiểu tiện. Nếu phát hiện sớm và đi khám để được điều trị bằng kháng sinh kịp thời, có thể điều trị và ngăn ngừa tổn thương thận. Việc thường xuyên quan sát các bất thường của cơ thể và điều chỉnh thói quen uống nước cũng như thải tiểu sẽ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh này.
Câu hỏi thường gặp (FAQ) về viêm bể thận
1. Viêm bể thận và viêm bàng quang khác nhau như thế nào
Viêm bàng quang là nhiễm trùng ở phần dưới, triệu chứng thường chỉ giới hạn ở tiểu buốt rát hoặc đau vùng hạ vị. Nhưng viêm bể thận là khi nhiễm trùng lan lên thận phía trên, làm triệu chứng nặng hơn như sốt cao, rét run và đau lưng, đồng thời nguy cơ biến chứng cũng cao hơn.
2. Bệnh viêm bể thận có thể tự khỏi không
Không nên chờ tự khỏi. Điều trị cần dùng kháng sinh để diệt vi khuẩn. Nếu để kéo dài, vi khuẩn có thể lan vào máu hoặc làm tổn thương mô thận dẫn đến suy thận.
3. Viêm bể thận có lây qua đường tình dục không
Bệnh này không phải bệnh lây truyền qua đường tình dục, nhưng hoạt động tình dục có thể là yếu tố khiến vi khuẩn ở vùng cơ quan sinh dục hoặc hậu môn bị đẩy vào niệu đạo và gây nhiễm trùng theo sau.
4. Nếu bị viêm bể thận trong thai kỳ có gây nguy hiểm cho thai nhi không
Có thể gây nguy hiểm. Nhiễm trùng nặng có thể tăng nguy cơ sinh non và có thể khiến trẻ sơ sinh nhẹ cân dưới chuẩn. Do đó, phụ nữ mang thai nên đi khám ngay khi có triệu chứng bất thường.
5. Triệu chứng nào của viêm bể thận cần đi cấp cứu ngay
Nếu sốt cao tăng nhanh, đau lưng hoặc thắt lưng dữ dội, bí tiểu, buồn nôn nôn đến mức không thể uống nước hoặc ăn uống, hoặc có biểu hiện lú lẫn, lơ mơ, nên đến phòng cấp cứu ngay vì có thể là dấu hiệu nhiễm trùng huyết.
