Ung thư tuyến tiền liệt là một loại ung thư thường gặp ở nam giới lớn tuổi; ở giai đoạn đầu thường không biểu hiện bất thường rõ rệt. Vì vậy, tầm soát bệnh từ sớm là điều quan trọng giúp giảm nguy cơ và tăng cơ hội ứng phó với bệnh một cách hiệu quả. Một trong những phương pháp tầm soát theo tiêu chuẩn y khoa là xét nghiệm đo nồng độ PSA trong máu.
Xét nghiệm PSA là gì
PSA hay Prostate-Specific Antigen là một loại protein được tạo ra từ các tế bào của tuyến tiền liệt, bao gồm cả tế bào bình thường và tế bào ung thư. Thông thường, chất này lẫn trong tinh dịch và chỉ một lượng nhỏ rò rỉ vào dòng máu.
Xét nghiệm PSA là xét nghiệm lấy máu để đo nồng độ protein này. Nếu phát hiện chỉ số PSA trong máu cao hơn ngưỡng tiêu chuẩn, có thể là dấu hiệu cho thấy một số bất thường xảy ra ở tuyến tiền liệt. Bác sĩ sẽ dùng kết quả này đánh giá cùng với các thăm khám khác để chẩn đoán bệnh tiếp theo.
Những ai nên làm xét nghiệm PSA để tầm soát ung thư tuyến tiền liệt
Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt bằng xét nghiệm máu đo PSA là điều nam giới nên quan tâm, đặc biệt là nhóm có các yếu tố nguy cơ sau đây:
- Nam giới từ 50 tuổi trở lên nên khám sức khỏe và tầm soát ung thư tuyến tiền liệt định kỳ hằng năm.
- Người có tiền sử người thân trong gia đình như cha hoặc anh/em ruột mắc ung thư tuyến tiền liệt nên bắt đầu tầm soát từ 45 tuổi.
- Người có triệu chứng bất thường của hệ tiết niệu như tiểu khó, tiểu đêm nhiều, tiểu không hết, hoặc có lẫn máu trong nước tiểu và tinh dịch.
Chỉ số PSA bình thường là bao nhiêu, và mức nào được gọi là bất thường
Kết quả PSA trong máu được đo bằng đơn vị nanogram trên mililit (ng/mL). Tiêu chí đánh giá mức bình thường có thể khác nhau đôi chút tùy theo độ tuổi, kích thước tuyến tiền liệt và tiêu chuẩn của từng phòng xét nghiệm. Nhìn chung, có tiêu chí đánh giá ban đầu như sau:
Mức PSA trong giới hạn bình thường
Ở nam giới nói chung không có triệu chứng bất thường, nồng độ PSA trong máu thường không quá 4 ng/mL. Tuy nhiên, bác sĩ có thể cân nhắc mức bình thường theo độ tuổi, vì khi tuổi tăng, tuyến tiền liệt sẽ to lên tự nhiên, có thể làm PSA tăng nhẹ mà không phải do ung thư.
Mức PSA có nguy cơ hoặc bất thường
Nếu kết quả cho thấy PSA nằm trong khoảng 4 – 10 ng/mL, được xem là nhóm có nguy cơ hoặc mức đáng nghi ngờ; bác sĩ có thể cân nhắc làm thêm các xét nghiệm khác. Và nếu PSA cao hơn 10 ng/mL, được xem là nguy cơ cao có thể do ung thư tuyến tiền liệt, vì vậy cần được chẩn đoán chuyên sâu khẩn trương.
Nếu PSA cao bất thường có luôn đồng nghĩa là ung thư tuyến tiền liệt hay không
Nhiều người thường lo lắng rằng nếu chỉ số trong máu cao thì luôn là ung thư. Thực tế, PSA là protein được tạo ra từ tuyến tiền liệt, không phải chất được tạo ra trực tiếp từ tế bào ung thư. Vì vậy, PSA tăng không có nghĩa là luôn bị ung thư tuyến tiền liệt, mà có thể do các bệnh khác liên quan đến tuyến tiền liệt, chẳng hạn như phì đại tuyến tiền liệt lành tính (tình trạng mô tuyến tiền liệt phì đại theo tuổi) hoặc do viêm tuyến tiền liệt từ nhiễm trùng đường tiết niệu.
Các yếu tố khác làm chỉ số PSA trong máu tăng
Ngoài các bất thường do bệnh lý, còn có các yếu tố về hành vi và sinh hoạt hằng ngày có thể làm PSA trong máu tăng tạm thời như sau:
- Tuổi tác tăng theo thời gian
- Quan hệ tình dục hoặc xuất tinh trong thời gian gần thời điểm lấy máu
- Tập luyện gây tác động vùng tuyến tiền liệt như đạp xe trong thời gian dài
- Chấn thương vùng khung chậu
- Thăm khám trực tràng (Digital Rectal Examination) hoặc đặt ống thông tiểu trong thời gian không lâu trước khi lấy máu
- Nhiễm trùng đường tiết niệu
Chuẩn bị trước khi làm xét nghiệm máu PSA
Để có kết quả PSA chính xác và không sai lệch, người đi xét nghiệm nên chuẩn bị theo khuyến cáo sau:
- Kiêng quan hệ tình dục và kiêng xuất tinh ít nhất 5-7 ngày trước khi xét nghiệm
- Tránh vận động mạnh hoặc hoạt động gây tì đè vùng tầng sinh môn như đi xe máy hoặc đạp xe, ít nhất 24 – 48 giờ
- Nếu có triệu chứng viêm đường tiết niệu, nhiễm trùng hoặc sốt, nên thông báo cho bác sĩ trước khi lấy máu vì nên điều trị tình trạng viêm cho khỏi hẳn trước
- Người sử dụng dịch vụ có thể ăn uống bình thường trước khi lấy máu, không cần nhịn
Trung tâm Bệnh lý Đường Tiết niệu, Bangkok Hospital sẵn sàng chăm sóc bệnh tuyến tiền liệt
Các vấn đề sức khỏe tuyến tiền liệt là điều cần được chăm sóc một cách thấu hiểu. Trung tâm Bệnh lý Đường Tiết niệu, Bangkok Hospital cung cấp dịch vụ tầm soát, chẩn đoán và điều trị toàn diện các bệnh đường tiết niệu và tuyến tiền liệt, với thế mạnh là đội ngũ bác sĩ đa chuyên khoa làm việc phối hợp theo mô hình đa chuyên ngành, cùng công nghệ y khoa để đáp ứng chẩn đoán chuyên sâu và điều trị phù hợp với tình trạng cơ thể của từng người bệnh, giúp người sử dụng dịch vụ có thể duy trì chất lượng cuộc sống hằng ngày.
Tóm tắt bài viết
Ung thư tuyến tiền liệt có thể kiểm soát và điều trị để có chất lượng cuộc sống tốt nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm. Nhận thức rằng xét nghiệm PSA là bước quan trọng trong việc theo dõi sức khỏe sẽ giúp nam giới bước vào tuổi 50 hoặc người có nguy cơ có thể tầm soát phù hợp. Thường xuyên quan sát các bất thường của cơ thể và khám sức khỏe định kỳ là chìa khóa quan trọng để chăm sóc sức khỏe tuyến tiền liệt lâu dài.
Câu hỏi thường gặp (FAQ) về xét nghiệm PSA
1. Xét nghiệm PSA có cần nhịn ăn nhịn uống không
Lấy máu để xét nghiệm riêng chỉ số PSA không cần nhịn ăn nhịn uống. Người sử dụng dịch vụ có thể ăn uống bình thường trước khi lấy máu.
2. Nam giới nên bắt đầu tầm soát ung thư tuyến tiền liệt từ bao nhiêu tuổi
Nam giới nói chung nên bắt đầu tầm soát từ 50 tuổi trở lên. Tuy nhiên, nếu có người thân trực hệ trong gia đình mắc ung thư tuyến tiền liệt, nên cân nhắc tầm soát sớm hơn từ 45 tuổi.
3. Ngoài xét nghiệm máu PSA còn có phương pháp tầm soát ung thư tuyến tiền liệt nào khác không
Bác sĩ thường thăm khám sờ nắn tuyến tiền liệt qua trực tràng (Digital Rectal Examination) song song với xét nghiệm máu; nếu phát hiện bất thường có thể cân nhắc siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) phối hợp.
4. Quan hệ tình dục trước khi đi xét nghiệm có làm sai lệch chỉ số PSA không
Có thể gây sai lệch. Xuất tinh do quan hệ tình dục hoặc thủ dâm sẽ làm nồng độ PSA trong máu tăng tạm thời, vì vậy nên kiêng các hoạt động đó ít nhất 24 – 48 giờ trước khi lấy máu.
5. Uống thuốc đang dùng thường xuyên có ảnh hưởng đến kết quả PSA hay không
Một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt lành tính và một số thuốc điều trị rụng tóc, có thể làm ức chế nồng độ PSA trong máu giảm thấp hơn thực tế đến một nửa. Vì vậy, người sử dụng dịch vụ nên mang theo thuốc đang dùng hoặc thông báo danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng cho bác sĩ trước khi xét nghiệm máu mỗi lần để việc đọc kết quả được chính xác và tin cậy nhất.
