Xương kêu lục cục là do đâu? Cùng kiểm tra các dấu hiệu cảnh báo và hướng chăm sóc

Khi đứng dậy, ngồi xổm, duỗi chân hoặc đi lên xuống cầu thang, bạn đã từng để ý thấy có tiếng lục cục ở vùng khớp hay tiếngxương kêu lạo xạoxuất hiện không? Nhiều người thường bỏ qua vì cho rằng đó là chuyện bình thường khi cơ thể chuyển động nhanh. Nhưng thực tế, tiếng lục cục ở khớp có thể vừa là phản ứng tự nhiên của cơ thể, vừa là dấu hiệu cảnh báo tình trạng sụn bị thoái hóa. Việc hiểu đúng nguyên nhân và quan sát bất thường đúng cách sẽ giúp bạn chăm sóc khớp khỏe mạnh và đi khám chẩn đoán kịp thời trước khi khớp bị tổn thương nghiêm trọng

Tiếngxương kêu lạo xạo là gì

Tiếngxương kêu lạo xạo là tình trạng có âm thanh phát ra ở vùng khớp khi cơ thể vận động, như khớp gối, khớp háng cổ tay, khớp vai hoặc các khớp cột sống. Những âm thanh này xảy ra do thay đổi áp lực bên trong dịch khớp, do gân quanh khớp trượt qua, hoặc do bề mặt sụn bắt đầu trở nên sần sùi cọ xát vào nhau. Có thể gặp ở mọi giới tính, mọi độ tuổi, từ thanh thiếu niên chơi thể thao, người ngồi làm việc lâu, cho đến người cao tuổi

Những nguyên nhân nào gây ra tiếngxương kêu lạo xạo

Tiếng lục cục ở khớp xuất phát từ nhiều yếu tố giải phẫu và hành vi, có thể chia thành 5 nguyên nhân như sau

1. Bóng khí trong dịch khớp vỡ ra

Bên trong khớp có dịch khớp, có nhiệm vụ giảm ma sát và nuôi dưỡng tế bào sụn. Khi chúng ta vận động hoặc duỗi khớp đột ngột, áp lực trong khoang khớp thay đổi nhanh khiến khí hòa tan trong dịch khớp tụ lại thành các bóng khí nhỏ; khi các bóng khí đó xẹp xuống hoặc vỡ ra đột ngột sẽ phát ra tiếng “cộp” hoặc “rắc”, thường không kèm đau

2. Sự cọ xát của gân và cơ quanh khớp

Khi gập hoặc duỗi khớp, gân và cơ bám xương sẽ di chuyển qua các mấu xương. Nếu cơ vùng đó căng nhiều, ngồi một tư thế lâu hoặc đặt góc khớp không đúng, gân có thể trượt và vướng vào mấu xương một cách nhanh chóng, gây ra tiếngxương kêu lạo xạohoặc tiếng “click”. Khi kéo giãn cho cơ thư giãn, tiếng thường giảm

3. Thoái hóa bề mặt sụn và tình trạng thoái hóa khớp

Bình thường, bề mặt sụn bao phủ đầu xương trơn láng và đàn hồi để ngăn xương va chạm nhau. Nhưng nếu sụn bắt đầu mòn do tuổi tác tăng, chịu tải nặng hoặc bệnh thấp khớp dạng thấp, bề mặt khớp sẽ trở nên sần sùi, gây cọ xát trực tiếp giữa các bề mặt xương, tạo tiếng lạo xạo mạn tính và thường tiến triển thành thoái hóa khớp

4. Xương hoặc mô trong khớp bị rách

Với những người từng bị tai nạn khi chơi thể thao hoặc sinh hoạt hằng ngày, chẳng hạn khớp gối bị vặn xoay nhanh, có thể làm rách sụn chêm hoặc dây chằng chéo. Mảnh mô hoặc mảnh sụn bị rách có thể rơi kẹt giữa các bề mặt khớp, gây tiếngxương kêu lạo xạokèm cảm giác kẹt khớp, không thể ngửa hoặc duỗi chân hết mức

5. Thói quen sinh hoạt và vận động sai cách

Nâng vật nặng với tư thế không đúng, đứng dậy nhanh từ tư thế ngồi xổm, ngồi xếp bằng hoặc ngồi quỳ liên tục trong thời gian dài, bao gồm cả người thừa cân vượt chuẩn, sẽ làm tăng lực đè nén tích lũy lên khớp gối và khớp háng nhiều lần, khiến cấu trúc trong khớp cọ xát mạn tính và phát ra tiếng thường xuyên hơn

Xương kêu lạo xạo kiểu nào là bình thường, kiểu nào nên đi gặp bác sĩ ngay

Quan sát các triệu chứng đi kèm là điều quan trọng để phân biệt rằng tiếng lục cục chỉ là cơ chế bình thường của cơ thể hay là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý về khớp

Triệu chứng được xem là bình thường

• Có tiếngxương kêu lạo xạoxuất hiện thỉnh thoảng khi cử động, như đứng dậy vươn người sau khi ngồi lâu hoặc xoay người, nhưng không đau, không nhức, không căng, không sưng, và vẫn duỗi khớp bình thường. Trường hợp này thường do bóng khí vỡ hoặc gân căng, không nguy hiểm

Triệu chứng nên gặp bác sĩ để kiểm tra

• Có tiếng lục cục kèm đau nhói hoặc đau sưng tại vùng khớp ngay lập tức
• Khớp sưng, nóng, đỏ hoặc cảm giác khớp bị kẹt, vận động gập duỗi không hết biên độ
• Nhận thấy khớp bắt đầu biến dạng, chẳng hạn gối vòng kiềng lệch ra ngoài
• Nghe tiếngxương kêu lạo xạokèm đau cấp sau tai nạn, trượt ngã hoặc va đập mạnh, có thể là dấu hiệu nguy hiểm của tình trạng nứt xương hoặcgãy xươngvùng quanh khớp cần được điều trị cấp cứu

Các bước chẩn đoán nguyên nhân từ tiếng khớp lục cục

Nếu bạn có tình trạng xương kêu lạo xạo kèm đau, bác sĩ sẽ chẩn đoán một cách hệ thống để tìm nguyên nhân theo các phương pháp sau

1. Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ hỏi đặc điểm âm thanh, tư thế gây ra tiếng, thói quen sinh hoạt, tiền sử chấn thương; kiểm tra sưng, nóng viêm của khớp, đồng thời đánh giá vận động, gập/duỗi khớp và ấn đau tại các điểm khác nhau
2. Chụp X-quang (X-ray): để đánh giá khoảng cách khe khớp, xem trục sắp xếp của xương, tình trạng bề mặt xương và kiểm tra có gai xương hoặc dấu hiệu nứt/gãy xương kèm theo hay không
3. Chụp cộng hưởng từ (MRI Scan): khi nghi ngờ bất thường mô mềm, bác sĩ sẽ chỉ định MRI để xem chi tiết sụn, sụn chêm và dây chằng trong khớp một cách kỹ lưỡng

Cách điều trịxương kêu lạo xạo hoặc khớp gối có tiếng

Hướng điều trị chủ yếu phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ nặng của bệnh được phát hiện, chia thành 2 lựa chọn chính như sau

1. Điều trị không phẫu thuật (Non-Surgical Treatment)

• Dùng thuốc: dùng thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) khi phát hiện có viêm để giảm đau và giảm viêm; dùng thuốc bổ trợ khớp khi phát hiện thoái hóa khớp theo chỉ định bác sĩ
• Vật lý trị liệu: kéo giãn cơ khi cơ căng nhiều để giảm căng, từ đó giảm cọ xát với mấu xương; tập tăng cường cơ quanh khớp (ví dụ cơ tứ đầu đùi Quadriceps) để hỗ trợ chịu lực thay cho khớp, kết hợp thiết bị vật lý trị liệu giảm đau
• Tiêm chất nhờn khớp (Hyaluronic Acid) hoặc PRP: khi phát hiện thoái hóa khớp, có thể giúp tăng độ đàn hồi, giảm ma sát của bề mặt sụn và giảm đau

2. Điều trị phẫu thuật (Surgical Treatment)

Với các trường hợp bề mặt sụn thoái hóa nặng, sụn chêm rách hoặc có mảnh xương gãy kẹt trong khớp, bác sĩ có thể cân nhắc ứng dụng phẫu thuật nội soi ít xâm lấn (Minimally Invasive Surgery – MIS) để sửa chữa, xử lý mảnh xương, hoặc phẫu thuật thay khớp gối/khớp háng nhân tạo nhằm trả lại chất lượng cuộc sống tốt cho người bệnh

Cách chăm sóc khớp và điều chỉnh hành vi để giảm nguy cơxương kêu lạo xạo

Phòng ngừa và chăm sóc khớp khỏe mạnh từ sớm có thể thực hiện bằng cách điều chỉnh lối sống hằng ngày như sau

1. Kiểm soát cân nặng trong ngưỡng chuẩn: mỗi khi giảm 1 kg cân nặng sẽ giúp giảm lực đè lên khớp gối khi đi bộ tới 3–4 kg
2. Chọn hình thức luyện tập phù hợp: ưu tiên hoạt động ít va đập như bơi lội, đi bộ dưới nước, đạp xe hoặc yoga để tăng cường cơ quanh khớp mà không làm tổn thương bề mặt sụn
3. Tránh tư thế ngồi gây đè ép lên khớp: hạn chế ngồi xổm, ngồi xếp bằng hoặc ngồi quỳ lâu, và nên thay đổi tư thế mỗi 45–60 phút

Trung tâm Khớp háng và Khớp gối Bệnh viện Bangkok International

Trung tâm Khớp háng và Khớp gối tại tòa nhà Bệnh viện Bangkok International sẵn sàng cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe xương khớp toàn diện, từ đánh giá nguy cơ, chẩn đoán chuyên sâu, điều trị bằng công nghệ phẫu thuật ít xâm lấn, đến vật lý trị liệu phục hồi sau điều trị, giúp người bệnh trở lại với chất lượng cuộc sống tốt một lần nữa

Tóm tắt bài viết

Tình trạngxương kêu lạo xạocó thể xảy ra do nhiều yếu tố. Nếu tiếng phát ra do bóng khí hoặc do gân di chuyển mà không kèm đau thì thường không đáng lo. Nhưng nếu tiếng này hay đi kèm đau, sưng, kẹt khớp, hoặc xảy ra sau tai nạn có nguy cơ gãy xương thì không nên xem nhẹ hay để kéo dài; nên sớm đi khám đánh giá với bác sĩ để được điều trị đúng nguyên nhân và quay lại sinh hoạt với chất lượng cuộc sống tốt

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về tình trạngxương kêu lạo xạo

1. Tình trạngxương kêu lạo xạo có thể tự hết không

Nếu tiếng do bóng khí trong dịch khớp hoặc do gân căng tạm thời, tiếng có thể tự hết khi thư giãn cơ hoặc thay đổi tư thế. Nhưng nếu do thoái hóa bề mặt sụn, triệu chứng thường không tự khỏi hoàn toàn và cần được chăm sóc điều trị

2. Xương kêu lạo xạo ở tuổi thiếu niên có bình thường không

Có thể gặp bình thường ở tuổi thiếu niên và người trẻ do khớp và gân còn đàn hồi cao, hoặc do hoạt động có chuyển động nhanh. Nếu không đau, không sưng hoặc không bị hạn chế vận động khớp thì được xem là không nguy hiểm

3. Tiếngxương kêu lạo xạo có phải là dấu hiệu thoái hóa khớp không

Có thể là dấu hiệu cảnh báo thoái hóa khớp giai đoạn sớm nếu tiếng xuất hiện thường xuyên kèm cảm giác khó chịu/khựng, đau căng hoặc đi lại khó khăn. Vì vậy nên theo dõi triệu chứng đi kèm và gặp bác sĩ để chụp X-quang đánh giá bề mặt khớp

4. Khi tập thể dục màxương kêu lạo xạo thì có nên dừng ngay không

Nếu khi tập chỉ có tiếngxương kêu lạo xạo mà không có đau hay khó chịu nào, bạn có thể tiếp tục tập, nhưng nên điều chỉnh tư thế cho đúng, tránh động tác có va đập mạnh và luôn khởi động/kéo giãn cơ trước. Tuy nhiên nếu có tiếng lạo xạo kèm đau hoặc nhức, khuyến nghị dừng ngay và đi gặp bác sĩ