Đứt gân Achilles là một chấn thương xảy ra do chơi thể thao hoặc tai nạn bất ngờ, có thể xảy ra ở mọi giới tính và mọi lứa tuổi. Tình trạng này gây đau đớn dữ dội và có thể dẫn đến rối loạn vận động lâu dài. Việc điều trị và tuân thủ khuyến cáo của bác sĩ chuyên khoa là rất quan trọng, vì không chỉ giúp trở lại vận động bình thường mà còn giúp phòng ngừa tái phát.
Gân Achilles là gì
Gân Achilles (Achilles Tendon) là gân lớn ở phía sau bắp chân và cổ chân, có chức năng nối cơ bắp chân với xương gót. Đây là gân lớn nhất trong cơ thể và đủ chắc khỏe để giúp đạp chân khỏi mặt đất với lực lên đến khoảng 10 lần trọng lượng cơ thể.
Đứt gân Achilles là gì
Tình trạng đứt gân Achilles (Achilles Tendon Rupture) thường có nghĩa là gân đứt tạo thành “khoảng trống” giữa hai đầu gân phía trên và phía dưới. Thường xảy ra ở vị trí phía trên xương gót khoảng 2 – 3 inch (khoảng 5 – 8 cm) nhưng cũng có thể đứt ngay điểm bám vào xương gót hoặc cao hơn ở vùng bắp chân.
Triệu chứng thường gặp của đứt gân Achilles
Đứt hoàn toàn gân Achilles thường xảy ra trong các hoạt động dùng lực mạnh như chạy nhảy hoặc do tai nạn/va chạm như trượt ngã. Đa số người bệnh cho biết ban đầu cảm thấy như có tiếng hoặc cảm giác “pop” hoặc như bị đá hoặc bị đánhvào phía sau cổ chân, sau đó là đau (một số trường hợp trước khi đứt có thể chưa từng đau vùng này).
Sau khi gân đứt, người bệnh thường có
- yếu khi đạp chân khỏi mặt đất lúc đi lại
- không thể đứng nhón mũi chân hoặc rất khó thực hiện
- trong 2 – 3 ngày đầu có thể có vết bầm nhỏ ở mặt trong vùng gót chân
Chẩn đoán đứt gân Achilles
Bác sĩ chỉnh hình chuyên về bàn chân và cổ chân thường chẩn đoán chủ yếu dựa trên thăm khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ cho người bệnh nằm sấp và để bàn chân/cổ chân thõng ra khỏi mép giường khám.
- Trường hợp không đứt gân: gân căng, cổ chân thường ở tư thế mũi chân chĩa xuống khoảng 20 độ và khi bác sĩ bóp phần trên bắp chân, mũi chân sẽ chĩa xuống nhiều hơn.
- Trường hợp đứt gân: gân không căng, cổ chân thường thõng gần 90 độ và khi bác sĩ bóp bắp chân, mũi chân sẽ di chuyểnrất ít hoặc không di chuyển. Bác sĩ có thể sờ nắn vùng phía trên gót chân khoảng 2 – 3 inch (5 – 8 cm) để tìm khoảng trống của gân bị đứt.
- Thông thườngkhông cần làm xét nghiệm đặc biệt như siêu âm, X-quang hoặc MRI ở mọi bệnh nhân, nhưng có thể hữu ích trong một số trường hợp (ví dụ triệu chứng hoặc kết quả khám không rõ ràng, hoặc nghi ngờ có vấn đề khác kèm theo) hoặc giúp lập kế hoạch phẫu thuật, đặc biệt là phẫu thuật ít xâm lấn để xác định vị trí vết mổ chính xác.
Điều trị đứt gân Achilles như thế nào
Giai đoạn đầu thường cho chân nghỉ trong bột mềm hoặc giày bốt chuyên dụng có miếng nâng gót (Heel Lifts) để gân ở tư thế phù hợp cho quá trình liền. Nên gặp bác sĩ chỉnh hình chuyên bàn chân và cổ chân càng sớm càng tốt sau khi xuất hiện triệu chứng để bắt đầu điều trị phù hợp trong vài ngày đầu.
Hướng điều trị gồm không phẫu thuật và phẫu thuật và vẫn đang được nghiên cứu so sánh liên tục. Nhìn chung thấy rằng:
- Hướngphẫu thuật thường được cho là giúp cải thiện lực đạp hoặc sức bật (Explosive Strength) và nguy cơ đứt lại thấp hơn
- Nhưng phẫu thuật có nguy cơ tăng lên như vết mổ lành chậm vấn đề vết mổ tổn thương thần kinh nhiễm trùng cũng như các rủi ro cơ bản đi kèm phẫu thuật
- Huyết khối (Blood Clots) là mối lo có thể gặp ở cả hai hướng điều trị
- *Bác sĩ chỉnh hình sẽ đánh giá ưu và nhược điểm để chọn phương pháp phù hợp với thể trạng và mục tiêu quay lại sinh hoạt của bạn
Điều trị đứt gân Achilles không phẫu thuật như thế nào
Thông thường bắt đầu bằng:
- Cho chân nghỉ trongbột hoặc bốt
- Dùngnạng hoặc khung tập đi hoặc xe lăn để không chịu lực lên chân bị chấn thương trong giai đoạn đầu
- Trong vài tuần, bác sĩ và kỹ thuật viên vật lý trị liệu sẽ bắt đầu cho vận động cổ chân và bàn chân phù hợp
- Điều chỉnh dụng cụ cố định cổ chân theo từng giai đoạn để tăng tầm vận động theo quá trình liền gân
- Từ từ tăng chịu lực và bắt đầubài tập tăng sức mạnh tại chỗ
*Thời gian điều trị khác nhau tùy từng người nhưng đa số khoảng 3 tháng và thường có kỹ thuật viên vật lý trị liệu cùng phối hợp chăm sóc kế hoạch phục hồi
Phẫu thuật điều trị đứt gân Achilles như thế nào
Phẫu thuật khâu phục hồi gân Achilles thường là
- Bác sĩ khâu hai đầu gân bị đứt rồi kéo cho dính lại với nhau
- Bác sĩ sẽ khuyến nghị phương pháp mổ phù hợp: mổ một đường hay nhiều đường mổ nhỏ, tùy mức độ nặng và kiểu đứt của gân
- Hiện nay khuyến nghị phẫu thuật ít xâm lấn ở đa số người bệnh để phục hồi nhanh hơn và ít biến chứng hơn, có thể sử dụng công nghệ nội soi hỗ trợ tùy độ khó và dạng rách/đứt của gân
- Nhìn chung điều trị phẫu thuật giúp gân nhanh trở lại chắc khỏe và sử dụng được sớm hơn điều trị không phẫu thuật, đồng thời giảm tình trạng đứt tái phát
Sau phẫu thuật đứt gân Achilles chăm sóc bản thân như thế nào
- Gân có lượng máu nuôi không nhiều nên thời gian liền tương đối chậm. Thông thường có thể bắt đầuchạy nhẹ khoảng 3 – 6 tháng
- Có thể quay lại chơi các môn thể thao có động táccắt hướng vặn xoay người đổi hướng nhảykhoảng 6 – 9 tháng
- Phục hồi hoàn toàn có thể mất 1 năm hoặc hơn và có thể gân Achilles sẽ không còn cảm giác như trước khi chấn thương
Làm thế nào để phòng ngừa đứt gân Achilles
Đứt gân Achilles không gặp thường xuyên. Những cách có thể giúp giảm nguy cơ gồm:
- Chọngiày phù hợpvới loại hình thể thao
- Tránh tăng cường độ đột ngột của các hoạt động va chạm cao (tăng dần từng chút)
- Thực hiệnkhởi động và giãn cơ bắp chân và gân Achilles trước khi tập luyện
- Tránh hút thuốc vì thuốc lá ảnh hưởng xấu rõ rệt đến sức khỏe gân
Làm thế nào để gân lành nhanh hơn
Hướng được cho là cho hiệu quả tốt hơn so với việc bất động lâu là:
- Bắt đầuvận động cổ chân (Range – of – Motion) và bắt đầu chịu lực phù hợp từ giai đoạn sớm theo kế hoạch do bác sĩ và kỹ thuật viên vật lý trị liệu đề ra
*Tuy nhiên, vận động quá sớm hoặc sai tư thế có thể làm hai đầu gân tách xa nhau, vì vậy cần thực hiện đúng và phù hợp với giai đoạn liền gân - Điều rất được khuyến nghị là có chương trình phục hồi rõ ràng, được phối hợp chăm sóc bởibác sĩ chỉnh hình và kỹ thuật viên vật lý trị liệu
- Nếu hút thuốc, nênngưng tuyệt đối trong thời gian gân đang liền để giúp quá trình hồi phục đạt kết quả tốt nhất
Sau khi đứt gân Achilles một bên bên còn lại có hay bị đứt theo không
Có báo cáo rằng khoảng 6% những người từng đứt gân Achilles có thể bị đứt ở bên còn lại trong tương lai. Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ như dùng steroid kéo dài hoặc công việc thường xuyên phải dùng lực nhiều hoặc sử dụng bàn chân nặng.
Bệnh viện chuyên điều trị đứt gân Achilles
Trung tâm Cơ xương khớp, Bangkok Hospital International – bệnh viện về xương và não – sẵn sàng chăm sóc điều trị đứt gân Achilles với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm và đội ngũ đa chuyên ngành sẵn sàng tư vấn sát sao, cùng trang thiết bị và công nghệ hiện đại để giúp bạn trở lại vận động linh hoạt mỗi ngày.
Bác sĩ chuyên điều trị đứt gân Achilles
BS.Apisan Chinanuvathana Bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình Chuyên khoa bàn chân và cổ chân Bangkok Hospital International, bệnh viện về xương và não
Bạn có thểnhấp vào đâyđể tự đặt lịch hẹn
