Bong gân ngón tay là một chấn thương dễ xảy ra trong sinh hoạt hằng ngày, dù là khi đón bóng và bóng đập trúng đúng đầu ngón tay, vô tình chống tay xuống đất lúc bị ngã, hoặc chỉ đơn giản là đóng cửa rồi ngón tay va vào mép cửa. Nhiều người thường nghĩ đó là chuyện nhỏ, để một lúc rồi sẽ khỏi, nhưng thực tế, tình trạng bong gân ngón tay có nhiều mức độ. Một số trường hợp dây chằng khớp có thể bị rách hoặc kèm theo nứt gãy xương. Nếu chăm sóc không đúng cách có thể làm ngón tay biến dạng hoặc khớp ngón tay bị cứng dính về lâu dài. Vì vậy, hiểu rõ triệu chứng, cách sơ cứu và các dấu hiệu cần gặp bác sĩ sẽ giúp tự chăm sóc phù hợp ngay từ đầu
Bong gân ngón tay bong gân bàn tay là gì

Bong gân ngón tay hay một số người gọi là bong gân bàn tay (Jammed Finger) là chấn thương khớp ngón tay do lực va đập theo trục thẳng tác động trực tiếp vào đầu ngón. Lực này sẽ đẩy các đốt ngón tay ép vào nhau cho đến khi dây chằng giữ khớp (Ligament) quanh khớp bị giãn hoặc rách. Vì vậy, về mặt y khoa bong gân ngón tay được xếp là một dạng bong gân khớp ngón tay hay chấn thương dây chằng khớp ngón tay (Finger Sprain)
Khớp thường bị chấn thương là khớp gian đốt gần (Proximal Interphalangeal Joint – PIP), là khớp nằm ở giữa giữa gốc ngón và đầu ngón. Bong gân ngón tay có thể xảy ra ở mọi ngón, bao gồm cả ngón cái, và thường gặp ở người chơi các môn thể thao cần dùng tay đón bóng như bóng rổ, bóng chuyền hoặc bóng chày
Nguyên nhân gây ra triệu chứng bong gân ngón tay và bong gân bàn tay
Nguyên nhân chính của bong gân ngón tay là lực lao trực tiếp vào đầu ngón khi ngón đang duỗi, khiến khớp chịu lực nén vượt quá khả năng chịu đựng của dây chằng. Các tình huống thường gặp trong sinh hoạt hằng ngày gồm có
- Chơi thể thao: đón hoặc chuyền bóng hụt khiến bóng đập vào đầu ngón tay, là nguyên nhân thường gặp ở nhóm người tập luyện thể thao
- Ngã rồi chống tay xuống đất: lực từ trọng lượng cơ thể dồn xuống đầu ngón và cổ tay, làm khớp ngón bị nén hoặc bị vặn lệch hướng
- Va đập trong hoạt động thường ngày: ví dụ ngón tay va vào mép cửa, cạnh bàn hoặc tường khi đi lại hoặc cầm nắm đồ vật
- Công việc sử dụng tay: các công việc cần nâng, đẩy hoặc cầm vật nặng có thể khiến ngón tay chịu lực va đập bất ngờ
Ngoài va đập, việc vặn hoặc bẻ ngón theo hướng không tự nhiên cũng có thể làm tổn thương dây chằng khớp ngón. Mức độ nặng nhẹ của triệu chứng phụ thuộc cả vào độ lớn của lực và hướng tác động lên ngón tay
Triệu chứng bong gân ngón tay được chia thành mấy mức độ
Triệu chứng thường gặp của bong gân ngón tay là đau vùng khớp ngón, khớp sưng, đỏ, khó cử động hoặc nắm tay, và ấn vào đau. Bác sĩ sẽ phân mức độ nặng của tổn thương dây chằng khớp thành 3 mức theo đặc điểm tổn thương của dây chằng, ảnh hưởng đến hướng điều trị và thời gian phục hồi khác nhau
Mức độ 1: Tổn thương dây chằng khớp nhẹ
Ở mức này, dây chằng bị giãn quá mức bình thường nhưng chưa bị rách. Người bệnh thường đau và sưng nhẹ quanh khớp ngón, khớp vẫn vững và vẫn cử động ngón gần như bình thường. Mức độ này thường cải thiện nhờ nghỉ ngơi và sơ cứu đúng cách
Mức độ 2: Rách một phần dây chằng khớp
Dây chằng bị rách một phần làm khớp ngón sưng rõ, đau nhiều hơn, có thể bầm tím và hạn chế vận động. Một số người cảm thấy khớp ngón lỏng hoặc không vững khi dùng lực nắm đồ vật. Mức này thường cần nẹp ngón và nên được bác sĩ thăm khám đánh giá
Mức độ 3: Rách hoàn toàn dây chằng khớp
Đây là mức độ nặng. Dây chằng rách hoàn toàn khiến khớp ngón không vững, có thể biến dạng hoặc trật khỏi vị trí ban đầu. Người bệnh thường đau và sưng nhiều, không cử động được ngón. Một số trường hợp dây chằng kéo theo một mảnh xương nhỏ bong ra. Mức này cần gặp bác sĩ sớm vì có thể phải nẹp lâu hoặc điều trị bằng phẫu thuật
Bong gân ngón tay khác gì so với gãy ngón tay
Bong gân ngón tay và gãy ngón tay đều do lực va đập tương tự và có triệu chứng đau, sưng, bầm giống nhau nên khó phân biệt bằng mắt thường. Khác biệt quan trọng là bong gân ngón tay là tổn thương dây chằng quanh khớp, còn gãy ngón tay là tình trạng nứt gãy xương ở xương ngón. Bảng sau tóm tắt các dấu hiệu nhận biết ban đầu để so sánh
|
Tiêu chí |
Bong gân ngón tay |
Gãy ngón tay |
|
Vị trí tổn thương |
Dây chằng giữ khớp quanh khớp ngón tay |
Xương ngón tay |
|
Mức độ đau |
Đau vùng khớp, thường vẫn cử động được một phần |
Đau nhiều, đặc biệt khi ấn hoặc cử động |
|
Sưng và bầm |
Sưng quanh khớp ngón, có thể bầm nhẹ |
Sưng nhiều, bầm rõ |
|
Hình dạng ngón |
Phần lớn vẫn thẳng bình thường |
Có thể cong, vặn hoặc biến dạng |
|
Xác nhận chẩn đoán |
Bác sĩ khám lâm sàng kết hợp chụp X-quang |
Cần chụp X-quang để xem đường xương |
Điểm cần nhớ là chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài không thể khẳng định có gãy ngón tay hay không. Nếu đau nhiều, sưng không giảm hoặc ngón tay nhìn biến dạng, cần để bác sĩ khám và chụp X-quang để loại trừ gãy xương trước
Cách sơ cứu ban đầu khi bong gân ngón tay hoặc bong gân bàn tay

Khi bị bong gân ngón tay hoặc bong gân bàn tay, sơ cứu trong giai đoạn đầu sau chấn thương giúp giảm đau và giảm sưng. Nguyên tắc quan trọng là cho khớp ngón nghỉ, giảm viêm và phòng ngừa tái chấn thương, thực hiện theo các bước sau
Nghỉ ngơi, ngừng sử dụng
Dừng hoạt động đang làm càng sớm càng tốt, đặc biệt là chơi thể thao, và tránh dùng ngón bị thương để cầm nắm, nâng hoặc dùng lực nhằm không làm dây chằng bị kéo giãn hoặc rách thêm. Nên tháo nhẫn hoặc trang sức trên ngón tay càng sớm càng tốt trước khi ngón sưng nhiều hơn, vì khi đã sưng sẽ khó tháo
Chườm lạnh
Dùng túi đá hoặc miếng gel lạnh bọc bằng khăn mỏng chườm lên vùng khớp ngón mỗi lần khoảng 15 phút và có thể lặp lại theo từng đợt trong những ngày đầu sau chấn thương. Lạnh giúp giảm sưng và giảm đau. Không nên đặt đá trực tiếp lên da vì có thể gây tổn thương da do lạnh
Dùng băng dính y tế hoặc băng thun quấn quanh khớp ngón
Cố định ngón bị thương với ngón bên cạnh (Buddy Taping) bằng băng dính y tế giúp nâng đỡ khớp vững hơn và hạn chế cử động có thể gây tái chấn thương. Nên lót một lớp gạc hoặc bông mỏng giữa các ngón để giảm ma sát và ẩm ướt, và quấn vừa đủ chặt, không quá chặt đến mức ngón tái, tê hoặc đổi màu
Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám bác sĩ sớm
Bong gân ngón tay mức độ nhẹ thường có thể cải thiện khi tự chăm sóc, nhưng nếu có các triệu chứng sau, có thể là dấu hiệu rách dây chằng nặng, trật khớp hoặc gãy xương, cần được bác sĩ khám sớm để phòng ngừa biến dạng khớp ngón hoặc giảm chức năng sử dụng tay về lâu dài
- Đau nhiều không chịu nổi hoặc đau không cải thiện dù đã nghỉ và chườm lạnh
- Ngón sưng ngày càng tăng hoặc có bầm tím lan rộng
- Ngón cong, gập, vặn hoặc nhìn biến dạng so với ban đầu
- Không duỗi hoặc gập được ngón, hoặc nắm tay không kín
- Ngón tê, tái, lạnh hoặc chuyển màu tím sẫm
- Triệu chứng không cải thiện trong vài ngày hoặc vẫn cử động ngón không bình thường sau nhiều tuần
Nâng tay cao
Trong lúc chờ gặp bác sĩ hoặc trong giai đoạn nghỉ dưỡng tại nhà, nên nâng tay bị thương cao hơn mức tim, chẳng hạn đặt tay lên gối khi ngồi hoặc nằm. Cách này giúp máu và dịch hồi lưu thuận lợi, giảm sưng và giảm cảm giác đau nhói theo nhịp mạch ở vùng khớp ngón
Hướng điều trị bong gân ngón tay bởi bác sĩ

Bác sĩ sẽ bắt đầu bằng hỏi bệnh sử chấn thương, kiểm tra hình dạng, độ vững và vận động của khớp ngón, kết hợp chụp X-quang để xem có kèm gãy xương hoặc trật khớp hay không. Sau đó lập kế hoạch điều trị theo mức độ nặng. Kết quả điều trị phụ thuộc từng cá nhân và đánh giá của bác sĩ
Dùng thuốc điều trị bong gân ngón tay
Bác sĩ có thể cân nhắc cho thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm không steroid (Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs – NSAIDs) để giúp giảm đau và giảm sưng trong giai đoạn đầu. Người bệnh nên dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt ở người có bệnh nền như bệnh dạ dày, bệnh thận hoặc đang dùng thuốc khác
Đeo nẹp ngón tay hoặc nẹp mềm
Trong trường hợp rách một phần dây chằng hoặc khớp ngón không vững, bác sĩ có thể chỉ định đeo nẹp ngón (Finger Splint) hoặc nẹp mềm để giữ khớp ở vị trí phù hợp và giảm cử động trong thời gian dây chằng tự sửa chữa. Thời gian đeo khác nhau tùy mức độ chấn thương. Người bệnh không nên tự tháo nẹp trước khi bác sĩ đánh giá
Vật lý trị liệu phục hồi khớp
Khi đau và sưng đã giảm, kỹ thuật viên vật lý trị liệu sẽ hướng dẫn các bài tập tăng dần tầm vận động khớp ngón, tập gập, duỗi và nắm tay, kết hợp tăng sức mạnh cơ bàn tay nhằm giảm nguy cơ cứng dính khớp và giúp trở lại sinh hoạt hằng ngày hoặc chơi thể thao gần như trước đây
Phẫu thuật sửa chữa dây chằng
Phẫu thuật là lựa chọn trong trường hợp dây chằng rách hoàn toàn, trật khớp ngón và không thể nắn trở lại, hoặc có mảnh xương gãy bong dính theo dây chằng. Phẫu thuật viên sẽ sửa chữa dây chằng hoặc cố định mảnh xương về vị trí. Sau đó người bệnh cần nẹp ngón và vật lý trị liệu liên tục. Kết quả điều trị phụ thuộc từng cá nhân và đánh giá của bác sĩ
Chăm sóc điều trị bong gân ngón tay bong gân bàn tay tại Bangkok Hospital International
Trung tâm Cơ xương khớp, Bangkok Hospital International cung cấp dịch vụ khám chẩn đoán và chăm sóc điều trị chấn thương bàn tay và ngón tay, từ tình trạng bong gân ngón tay, rách dây chằng khớp ngón cho đến gãy xương ngón tay, bởi bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp phối hợp cùng chuyên viên vật lý trị liệu để xây dựng kế hoạch điều trị và phục hồi phù hợp cho từng người bệnh
Tóm tắt bài viết
Bong gân ngón tay hoặc bong gân bàn tay là chấn thương dây chằng quanh khớp ngón do lực va đập vào đầu ngón. Mức độ nặng từ giãn nhẹ dây chằng đến rách hoàn toàn. Sơ cứu bằng cách cho ngón nghỉ, chườm lạnh, cố định ngón với ngón bên cạnh và nâng tay cao giúp giảm triệu chứng ban đầu. Tuy nhiên nếu đau nhiều, ngón biến dạng, không cử động được hoặc triệu chứng không cải thiện, nên gặp bác sĩ để khám và chụp X-quang, vì điều trị phù hợp ngay từ đầu giúp giảm nguy cơ biến dạng hoặc cứng dính khớp ngón về lâu dài
Câu hỏi thường gặp (FAQ) về bong gân ngón tay bong gân bàn tay
1. Bong gân ngón tay bao lâu thì khỏi
Thời gian phụ thuộc vào mức độ nặng của chấn thương. Bong gân ngón tay mức độ nhẹ thường cải thiện trong vài ngày đến khoảng 1–2 tuần. Trường hợp rách dây chằng hoặc cần phẫu thuật có thể mất nhiều tuần đến nhiều tháng, và một số người có thể còn sưng hoặc hơi cứng khớp ngón trong một thời gian
2. Bong gân ngón tay nên chườm nóng hay chườm lạnh
Giai đoạn đầu sau chấn thương nên chườm lạnh vì giúp giảm sưng và giảm đau. Không nên chườm nóng khi khớp ngón còn sưng đỏ vì nhiệt có thể làm sưng nhiều hơn. Nếu muốn chuyển sang chườm ấm ở giai đoạn sau, nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu trước
3. Nếu bong gân ngón tay có thể tự kéo ngón về vị trí đúng không
Không nên tự kéo ngón về vị trí vì ngón nhìn biến dạng có thể kèm gãy xương hoặc trật khớp. Kéo khi chưa biết kiểu tổn thương có thể làm dây chằng, xương hoặc dây thần kinh tổn thương thêm. Nên cố định ngón cho yên rồi đến gặp bác sĩ để chụp X-quang và xử trí khớp ngón đúng cách
4. Bị bong gân ngón tay bong gân bàn tay có thể xoa bóp giảm đau không
Không nên xoa bóp hoặc bóp nắn vùng khớp ngón khi còn đau và sưng vì có thể làm dây chằng bị viêm hoặc rách thêm. Khi triệu chứng đã giảm, việc tập luyện hoặc xoa bóp để phục hồi khớp ngón nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu
5. Để bong gân ngón tay không điều trị có nguy hiểm không
Có thể gây hậu quả lâu dài, đặc biệt khi có rách dây chằng hoặc kèm gãy xương. Nếu không được điều trị, khớp ngón có thể cứng dính, biến dạng, lỏng không vững hoặc đau mạn tính, ảnh hưởng đến việc cầm nắm và sử dụng tay trong sinh hoạt hằng ngày









