กรวยไตอักเสบอาการเป็นอย่างไร เช็กสาเหตุ วิธีรักษา และวิธีป้องกัน

ไตเป็นอวัยวะสำคัญที่มีหน้าที่กรองของเสียออกจากเลือดและขับออกจากร่างกายในรูปแบบของปัสสาวะ เมื่อเกิดความผิดปกติในระบบทางเดินปัสสาวะ หลายคนอาจมองข้ามอาการเล็ก ๆ น้อย ๆ อย่างปัสสาวะแสบขัดหรือปวดหลัง แต่แท้จริงแล้วอาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณเตือนของโรคกรวยไตอักเสบ ซึ่งหากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกวิธี อาจลุกลามจนกลายเป็นปัญหาสุขภาพร้ายแรง การทำความเข้าใจเกี่ยวกับสาเหตุ อาการ และแนวทางการดูแลตัวเอง จึงเป็นสิ่งสำคัญที่จะช่วยให้รับมือกับโรคนี้ได้อย่างเหมาะสม

โรคกรวยไตอักเสบ (Pyelonephritis) คืออะไร

โรคกรวยไตอักเสบ คือภาวะที่มีการติดเชื้อแบคทีเรียบริเวณเนื้อเยื่อไตหรือกรวยไต โดยส่วนใหญ่มักมีจุดเริ่มต้นมาจากการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง เช่น ท่อปัสสาวะ หรือกระเพาะปัสสาวะ จากนั้นเชื้อโรคจะเดินทางย้อนกลับขึ้นไปจนถึงบริเวณไต ทำให้เกิดการอักเสบขึ้น ภาวะนี้ถือเป็นการติดเชื้อที่รุนแรงกว่ากระเพาะปัสสาวะอักเสบทั่วไป หากผู้ป่วยไม่ได้รับการประเมินและดูแลโดยแพทย์ อาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายต่อการทำงานของไตและระบบอื่น ๆ ในร่างกายได้

กรวยไตอักเสบแบ่งออกเป็นกี่ประเภท

การติดเชื้อบริเวณกรวยไตสามารถแสดงอาการและความรุนแรงที่แตกต่างกันออกไป โดยทางการแพทย์จะแบ่งลักษณะของโรคกรวยไตอักเสบออกเป็น 2 ประเภทหลัก เพื่อให้สามารถวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสม ดังนี้

กรวยไตอักเสบเฉียบพลัน (Acute Pyelonephritis)

เป็นภาวะการติดเชื้อที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วและแสดงอาการออกมาอย่างรุนแรง ผู้ป่วยมักมีไข้สูง หนาวสั่น ปวดบริเวณบั้นเอว และมีอาการปัสสาวะผิดปกติร่วมด้วย แม้จะมีอาการที่ดูรุนแรง แต่หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาด้วยยาปฏิชีวนะอย่างรวดเร็ว อาการมักเริ่มดีขึ้นภายใน 2-3 วันหลังเริ่มยา และอาจใช้เวลาหายประมาณ 2-3 สัปดาห์ขึ้นกับความรุนแรง

กรวยไตอักเสบเรื้อรัง (Chronic Pyelonephritis)

เป็นภาวะที่มีการติดเชื้ออักเสบซ้ำ ๆ อย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ซึ่งมักมีความเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ เช่น ภาวะปัสสาวะไหลย้อนกลับขึ้นไปที่ไต หรือภาวะอุดกั้นเรื้อรัง เช่น การมีนิ่วในไตที่ทำให้เชื้อแบคทีเรียฝังตัวสะสมและรักษาได้ยาก การอักเสบที่เกิดขึ้นซ้ำ ๆ จะทำลายเนื้อเยื่อไต ซึ่งในบางรายอาจนำไปสู่ภาวะไตวายเรื้อรังที่ทำให้การทำงานของไตลดลงอย่างต่อเนื่อง

โรคกรวยไตอักเสบเกิดจากสาเหตุใด

สาเหตุหลักที่ทำให้เกิดโรคกรวยไตอักเสบมักเกี่ยวข้องกับแบคทีเรียและความผิดปกติภายในระบบทางเดินปัสสาวะที่เอื้อต่อการเจริญเติบโตของเชื้อโรค โดยปัจจัยที่พบได้บ่อยมีดังนี้

การติดเชื้อแบคทีเรียในระบบทางเดินปัสสาวะ

ต้นเหตุสำคัญมักมาจากแบคทีเรียอีโคไล (Escherichia coli – E. coli) ซึ่งเป็นแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในระบบทางเดินอาหารและลำไส้ใหญ่ เมื่อแบคทีเรียชนิดนี้จากบริเวณทวารหนักปนเปื้อนมาที่บริเวณรอบรูเปิดของท่อปัสสาวะ และเล็ดลอดเข้าสู่ท่อปัสสาวะ เชื้อจะสามารถแพร่กระจายไปยังกระเพาะปัสสาวะและลุกลามขึ้นสู่กรวยไตจนเกิดการติดเชื้อในที่สุด

ภาวะอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ

เมื่อเกิดการอุดกั้นในระบบทางเดินปัสสาวะ ปัสสาวะจะไม่สามารถไหลผ่านและขับออกจากร่างกายได้ตามปกติ ทำให้เกิดการตกค้างสะสมอยู่ในกระเพาะปัสสาวะ ท่อไต หรือไต ภาวะน้ำปัสสาวะคั่งค้างนี้เป็นสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตและการแบ่งตัวของแบคทีเรีย โดยสาเหตุของการอุดกั้นอาจมาจากนิ่วในทางเดินปัสสาวะ ภาวะต่อมลูกหมากโต หรือท่อปัสสาวะตีบตัน

อาการกรวยไตอักเสบเป็นอย่างไร

ผู้ที่เป็นกรวยไตอักเสบมักจะมีสัญญาณเตือนที่แสดงถึงการอักเสบและการติดเชื้อภายในร่างกาย ซึ่งอาการที่สามารถสังเกตได้เบื้องต้น มีดังนี้

• มีไข้สูง หนาวสั่นอย่างรุนแรง
• ปวดบริเวณบั้นเอว หลังส่วนล่าง หรือปวดร้าวบริเวณสีข้าง
• ปัสสาวะบ่อย ปวดปัสสาวะตลอดเวลา หรือปัสสาวะกะปริดกะปรอย
• รู้สึกปวดแสบหรือขัดเวลาขับถ่ายปัสสาวะ
• ปัสสาวะมีสีขุ่น มีกลิ่นเหม็นผิดปกติ หรือมีเลือดและหนองปะปนออกมา
• รู้สึกคลื่นไส้ อาเจียน
• อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ร่างกายทรุดโทรมลงอย่างรวดเร็ว

ใครบ้างที่เป็นกลุ่มเสี่ยงโรคกรวยไตอักเสบ

แม้โรคกรวยไตอักเสบจะสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกเพศทุกวัย แต่มีบุคคลบางกลุ่มที่มีสรีระหรือสภาวะร่างกายที่เอื้อต่อการรับเชื้อและเกิดการอักเสบได้ง่ายกว่าปกติ ดังนี้

เพศหญิงและสตรีมีครรภ์

ผู้หญิงมีความเสี่ยงมากกว่าผู้ชายเนื่องจากท่อปัสสาวะมีขนาดสั้นกว่า และอยู่ใกล้กับช่องคลอดรวมถึงทวารหนัก ทำให้เชื้อแบคทีเรียเดินทางเข้าสู่ระบบทางเดินปัสสาวะได้ง่าย นอกจากนี้ในสตรีมีครรภ์ การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนจะทำให้ท่อไตขยายตัว รวมถึงมดลูกที่ใหญ่ขึ้นอาจไปกดทับทางเดินปัสสาวะ ทำให้ปัสสาวะระบายได้ไม่ดีจนเกิดการติดเชื้อได้ง่ายขึ้น

ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องหรือมีโรคประจำตัว

ผู้ป่วยที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน ผู้ติดเชื้อเอชไอวี (HIV) หรือผู้ที่ต้องใช้ยากดภูมิคุ้มกัน จะมีระบบภูมิคุ้มกันร่างกายที่อ่อนแอกว่าปกติ ทำให้ประสิทธิภาพในการต่อสู้กับเชื้อแบคทีเรียลดลง ร่างกายจึงกำจัดเชื้อที่เล็ดลอดเข้ามาได้ยากและเสี่ยงต่อการเกิดภาวะกรวยไตอักเสบได้สูงขึ้น

ผู้ที่มีปัญหาความผิดปกติในการขับถ่ายปัสสาวะ

กลุ่มผู้ป่วยที่ไม่สามารถขับถ่ายปัสสาวะออกได้หมด เช่น ผู้ที่มีภาวะนิ่ว ผู้ป่วยต่อมลูกหมากโต รวมถึงผู้ที่จำเป็นต้องคาสายสวนปัสสาวะไว้เป็นระยะเวลานาน มีความเสี่ยงที่เชื้อแบคทีเรียจะสะสมและลุกลามย้อนกลับขึ้นไปทำลายเนื้อเยื่อบริเวณกรวยไต

ภาวะแทรกซ้อนหากรักษากรวยไตอักเสบไม่ทันท่วงที

โรคกรวยไตอักเสบไม่ใช่เพียงอาการปวดหรือมีไข้ทั่วไป หากประเมินอาการผิดพลาดหรือปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รีบปรึกษาแพทย์ อาจนำมาสู่ภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายต่อชีวิตได้ ดังนี้

• การติดเชื้อในกระแสเลือด: แบคทีเรียอาจแพร่กระจายจากไตเข้าสู่ระบบเลือด ทำให้เกิดการอักเสบทั่วร่างกาย ซึ่งเป็นภาวะวิกฤตที่อันตรายถึงชีวิต
• ภาวะไตวาย: การติดเชื้อรุนแรงหรือการอักเสบเรื้อรังสามารถทำลายเนื้อเยื่อไต ส่งผลให้ไตสูญเสียความสามารถในการกรองของเสีย จนเกิดการสะสมของสารพิษในร่างกาย
• ฝีในไต: อาจเกิดถุงหนองสะสมอยู่ภายในเนื้อเยื่อไต ซึ่งทำให้โครงสร้างของไตเสียหาย
• ภาวะแทรกซ้อนขณะตั้งครรภ์: หากเกิดขึ้นในสตรีมีครรภ์ อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการคลอดก่อนกำหนด หรือทารกแรกคลอดมีน้ำหนักตัวต่ำกว่าเกณฑ์

การตรวจวินิจฉัยโรคกรวยไตอักเสบ

เมื่อผู้ป่วยมาพบแพทย์ด้วยอาการที่น่าสงสัย การซักประวัติอย่างละเอียดและการตรวจวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการจะช่วยให้แพทย์ประเมินความรุนแรงและวางแผนการรักษาได้อย่างเหมาะสม โดยมีขั้นตอนดังนี้

• การซักประวัติและตรวจร่างกาย: แพทย์จะสอบถามอาการปวด ลักษณะการปัสสาวะ และเคาะเบา ๆ บริเวณบั้นเอวด้านหลังเพื่อตรวจว่ามีอาการเจ็บหรือไม่
• การตรวจปัสสาวะ (Urinalysis): เพื่อค้นหาเซลล์เม็ดเลือดขาว เม็ดเลือดแดง หรือแบคทีเรียที่ปะปนออกมากับปัสสาวะ อันเป็นสัญญาณของการติดเชื้อ
• การเพาะเชื้อในปัสสาวะ: เพื่อระบุชนิดของแบคทีเรียที่ก่อให้เกิดโรค ทำให้สามารถเลือกใช้ยาปฏิชีวนะได้อย่างเหมาะสม
• การตรวจเลือด: เพื่อดูความสมบูรณ์ของเม็ดเลือดและประเมินการทำงานของไต รวมถึงตรวจหาการติดเชื้อในกระแสเลือด
• การตรวจภาพถ่ายทางรังสี: เช่น การอัลตราซาวนด์ (Ultrasound) หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) เพื่อตรวจหาความผิดปกติทางสรีระ หรือหาสาเหตุการอุดกั้น เช่น ก้อนนิ่ว โดยเฉพาะในผู้ที่อาการรุนแรง อาการไม่ดีขึ้นภายใน 48–72 ชั่วโมงหลังเริ่มยา หรือสงสัยว่ามีนิ่วหรือการอุดกั้น

 แนวทางการรักษากรวยไตอักเสบ

การรักษาโรคกรวยไตอักเสบจะมุ่งเน้นไปที่การกำจัดเชื้อแบคทีเรียที่เป็นต้นเหตุ บรรเทาอาการเจ็บปวด และป้องกันไม่ให้เกิดภาวะแทรกซ้อน โดยแพทย์จะพิจารณาวิธีการรักษาตามระดับความรุนแรงของโรค ดังนี้

การรักษาด้วยยาปฏิชีวนะชนิดรับประทาน

สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการในระยะเริ่มต้นและไม่มีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง แพทย์จะสั่งจ่ายยาปฏิชีวนะชนิดรับประทานเพื่อฆ่าเชื้อแบคทีเรีย โดยทั่วไปจะต้องรับประทานยาอย่างต่อเนื่องประมาณ 7-14 วัน ผู้ป่วยจำเป็นต้องรับประทานยาให้ครบตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด แม้ว่าอาการจะดีขึ้นแล้วก็ตาม เพื่อป้องกันปัญหาเชื้อดื้อยาและการกลับมาเป็นซ้ำ หากอาการไม่ดีขึ้นภายใน 48–72 ชั่วโมงหลังเริ่มยา ควรกลับมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาภาวะอุดกั้นหรือฝีในไต

การให้ยาปฏิชีวนะทางหลอดเลือดดำ

ในกรณีที่ผู้ป่วยมีไข้สูง อาเจียนอย่างหนักจนไม่สามารถรับประทานยาได้ ร่างกายขาดน้ำ เป็นกลุ่มเสี่ยงที่มีภูมิคุ้มกันต่ำ สตรีมีครรภ์ หรือมีภาวะทางเดินปัสสาวะอุดกั้น แพทย์จะพิจารณาให้นอนพักรักษาตัวในโรงพยาบาล เพื่อให้ยาปฏิชีวนะและสารน้ำทางหลอดเลือดดำ ซึ่งจะช่วยให้ตัวยาออกฤทธิ์ต่อต้านเชื้อได้อย่างรวดเร็ว โดยมีแพทย์และพยาบาลดูแลอย่างใกล้ชิด

การรักษาด้วยการผ่าตัด

หากพบว่าสาเหตุของกรวยไตอักเสบมาจากความผิดปกติทางโครงสร้างหรือมีภาวะอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ เช่น มีก้อนนิ่วขนาดใหญ่ มีภาวะท่อตีบ หรือเกิดฝีหนองรุนแรงในเนื้อไต แพทย์จะแก้ไขการอุดกั้นควบคู่กับการให้ยาปฏิชีวนะ ในกรณีที่ไตติดเชื้อร่วมกับมีการอุดกั้น ถือเป็นภาวะเร่งด่วนที่ต้องระบายปัสสาวะที่ติดเชื้อออกจากไตก่อน ด้วยการใส่สายระบายในท่อไต (Ureteral Stent) หรือเจาะระบายไตผ่านผิวหนัง (Percutaneous Nephrostomy) เมื่อควบคุมการติดเชื้อได้แล้ว จึงผ่าตัดนำสิ่งอุดกั้นออก เช่น ส่องกล้องสลายนิ่ว ระบายหนอง หรือแก้ไขโครงสร้าง เพื่อให้ระบบทางเดินปัสสาวะกลับมาทำงานได้ตามปกติ

วิธีป้องกันกรวยไตอักเสบ ดูแลตัวเองอย่างไรไม่ให้เป็นซ้ำ

การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวันเพียงเล็กน้อย สามารถช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะกรวยไตอักเสบและการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยมีข้อแนะนำดังนี้

• ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพออย่างน้อยวันละ 7 – 8 แก้ว เพื่อช่วยชะล้างและขับแบคทีเรียออกจากทางเดินปัสสาวะ ทั้งนี้ผู้ที่มีโรคไตหรือโรคหัวใจ หรือแพทย์จำกัดปริมาณน้ำ ควรปรึกษาแพทย์ก่อน
• หลีกเลี่ยงการกลั้นปัสสาวะเป็นเวลานาน หากรู้สึกปวดควรไปเข้าห้องน้ำทันที
• ทำความสะอาดอวัยวะเพศและรอบทวารหนักอย่างถูกวิธี โดยเฉพาะผู้หญิงควรเช็ดทำความสะอาดจากด้านหน้าไปด้านหลังเสมอ เพื่อป้องกันการนำเชื้อจากทวารหนักเข้าสู่ท่อปัสสาวะ
• ปัสสาวะทิ้งและทำความสะอาดร่างกายทุกครั้งหลังการมีเพศสัมพันธ์ เพื่อล้างเชื้อแบคทีเรียที่อาจเล็ดลอดเข้าไป
• หลีกเลี่ยงการสวนล้างช่องคลอดด้วยสารเคมีรุนแรง เพราะจะทำให้สูญเสียแบคทีเรียชนิดดีที่ช่วยรักษาสมดุล และเปิดโอกาสให้เชื้อก่อโรคเจริญเติบโต
• ผู้ที่ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะซ้ำบ่อย ผู้ชายที่มีการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ หรือผู้ที่มีนิ่ว ควรพบแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะเพื่อตรวจหาความผิดปกติที่เป็นสาเหตุ เพราะการแก้ไขที่ต้นเหตุช่วยป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

ศูนย์โรคทางเดินปัสสาวะ โรงพยาบาลกรุงเทพ พร้อมดูแลความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ

ความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะเป็นเรื่องใกล้ตัวที่ควรได้รับการดูแลอย่างใส่ใจ ศูนย์โรคทางเดินปัสสาวะ โรงพยาบาลกรุงเทพ มีความพร้อมในการให้บริการดูแลรักษาความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ ด้วยทีมแพทย์เฉพาะทางที่มีความชำนาญ พร้อมทำงานร่วมกับสหสาขาวิชาชีพ เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับสภาพร่างกายของผู้ป่วยแต่ละราย ผสานการใช้เทคโนโลยีทางการแพทย์ในการตรวจวินิจฉัยและการผ่าตัด มุ่งเน้นการดูแลสุขภาพของผู้ป่วย เพื่อฟื้นฟูคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยให้กลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้ตามศักยภาพ

สรุปบทความ

กรวยไตอักเสบเป็นโรคที่เกิดจากการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะที่ลุกลามเข้าสู่เนื้อเยื่อไต ซึ่งมาพร้อมกับอาการไข้สูง หนาวสั่น ปวดหลัง และปัสสาวะผิดปกติ หากรู้ตัวเร็วและรีบเข้าพบแพทย์เพื่อรับการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ จะสามารถรักษาและป้องกันความเสียหายต่อไตได้ การหมั่นสังเกตความผิดปกติของร่างกายและปรับพฤติกรรมการดื่มน้ำรวมถึงการขับถ่าย จึงช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคนี้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับกรวยไตอักเสบ

1. กรวยไตอักเสบกับกระเพาะปัสสาวะอักเสบต่างกันอย่างไร

กระเพาะปัสสาวะอักเสบเป็นการติดเชื้อที่บริเวณส่วนล่าง อาการมักจำกัดอยู่แค่การปัสสาวะขัดหรือปวดท้องน้อย แต่กรวยไตอักเสบคือการที่เชื้อลุกลามขึ้นไปถึงไตด้านบน ทำให้มีอาการรุนแรงกว่า เช่น ไข้สูง หนาวสั่น และปวดหลัง ซึ่งมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนมากกว่า

2. โรคกรวยไตอักเสบสามารถหายเองได้ไหม

ไม่ควรรอให้หายเอง การรักษาจำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะเพื่อฆ่าเชื้อแบคทีเรีย หากปล่อยทิ้งไว้เชื้ออาจลุกลามเข้าสู่กระแสเลือด หรือทำให้เนื้อเยื่อไตเสียหายจนกลายเป็นภาวะไตวายได้

3. กรวยไตอักเสบติดต่อทางเพศสัมพันธ์ได้หรือไม่

โรคนี้ไม่ใช่โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ แต่กิจกรรมทางเพศสามารถเป็นปัจจัยที่ทำให้แบคทีเรียบริเวณอวัยวะเพศหรือทวารหนักถูกดันเข้าไปในท่อปัสสาวะและก่อให้เกิดการติดเชื้อตามมาได้

4. หากเป็นกรวยไตอักเสบระหว่างตั้งครรภ์จะส่งผลอันตรายต่อทารกไหม

ส่งผลอันตรายได้ การติดเชื้อที่รุนแรงสามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อการคลอดก่อนกำหนด และอาจทำให้ทารกแรกคลอดมีน้ำหนักตัวน้อยกว่าเกณฑ์ สตรีมีครรภ์จึงควรรีบพบแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการผิดปกติ

5. อาการแบบไหนของโรคกรวยไตอักเสบที่ควรรีบไปห้องฉุกเฉินทันที

หากมีไข้สูงขึ้นอย่างรวดเร็ว ปวดหลังหรือบั้นเอวอย่างรุนแรง ปัสสาวะไม่ออก คลื่นไส้อาเจียนจนดื่มน้ำหรือรับประทานอาหารไม่ได้ หรือมีอาการสับสน ซึมลง ควรรีบไปห้องฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อในกระแสเลือด