โรคเบาหวานไม่เพียงส่งผลกับคุณภาพชีวิต แต่ยังอาจรุนแรงมากขึ้นหากไม่ได้รับการดูแลที่ดี เพราะฉะนั้นการป้องกันก่อนเกิดเบาหวานคือสิ่งสำคัญ โดยเฉพาะในครอบครัว หากทุกคนมีความเข้าใจที่ถูกต้อง ดูแลใส่ใจกันอย่างถูกวิธี ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมไปพร้อม ๆ กัน ย่อมช่วยให้ทุกคนห่างไกลจากโรคเบาหวานได้
เพราะสมาชิกในครอบครัวนั้นมีหลากหลายวัย ดังนั้นในแต่ละช่วงวัยการดูแลให้ห่างไกลเบาหวานจึงมีความแตกต่างกัน เพราะการรับรู้และพฤติกรรมการใช้ชีวิตมีความเสี่ยงที่แตกต่างกัน โดยแบ่งออกเป็น 4 วัย ดังนี้
1) วัยเด็กถึงเด็กประถม
- พ่อแม่ต้องเป็นแบบอย่างที่ดีให้กับลูก กินอาหารให้ครบ 5 หมู่ในปริมาณที่เหมาะสม
- ระวังน้ำตาล แป้ง และไขมัน
- เน้นให้ลูกดื่มน้ำเปล่าและนมรสจืดแทนน้ำหวานและน้ำอัดลม
- สอนให้ลูกออกกำลังกายสม่ำเสมอ ออกกำลังกายกับลูกหลังเลิกเรียน
- เด็กอายุมากกว่า 10 ปีที่มีภาวะอ้วนควรได้รับการตรวจระดับน้ำตาลและวินิจฉัยโรคเบาหวาน
2) วัยรุ่น
- ปลูกฝังพฤติกรรมการกิน เน้นโปรตีน ผักและผลไม้ ลดแป้ง น้ำตาล และไขมัน
- ระวังน้ำหนักไม่ให้เกินเกณฑ์
- เน้นย้ำการออกกำลังกายเป็นประจำ สนับสนุนกีฬาที่ลูกสนใจ
- หากลูกติดเกม ติดโซเชียล ชอบนอนดูทีวี ต้องแนะนำให้ลูกทำกิจกรรมและใช้เวลาให้เหมาะสม
3) วัยทำงาน
- ควบคุมการทานอาหาร ระวังน้ำหนักไม่ให้เกินเกณฑ์
- ระวังปริมาณแป้งและน้ำตาลในแต่ละวัน
- อย่าละเลยการออกกำลังกาย ควรทำให้ได้สัปดาห์ละ 5 วัน ครั้งละไม่ต่ำกว่า 30 นาที
- ตรวจสุขภาพและตรวจเช็กเบาหวานเป็นประจำ
- หากต้องการมีบุตรจะต้องปรึกษาแพทย์เฉพาะทางอย่างละเอียด เพราะผู้หญิงมีโอกาสเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์ นอกจากนี้ในผู้หญิงที่เคยเป็นเบาหวานขณะตั้งครรภ์เพิ่มโอกาสการเป็นเบาหวานในอนาคตได้ ซึ่งต้องดูแลอย่างระมัดระวังมากกว่าผู้หญิงทั่วไป
- ถ้ามีกรรมพันธุ์คนในครอบครัวเคยเป็นโรคเบาหวานจะมีโอกาสเป็นโรคนี้เพิ่มขึ้น 50%
- เมื่ออายุเพิ่มขึ้น ความเสี่ยงในการเป็นเบาหวานจะเพิ่มขึ้น เนื่องจากความเสื่อมของร่างกายตามวัย
4) วัยสูงอายุ
- ระวังการทานแป้งและน้ำตาล ควบคุมปริมาณน้ำตาลในแต่ละวันอย่างเคร่งครัด
- เน้นทานผักผลไม้ที่มีไฟเบอร์หรือใยอาหารสูง เพราะช่วยควบคุมระดับน้ำตาลและไขมันในเลือด
- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เน้นกีฬาที่ช่วยเพิ่มกล้ามเนื้อ เช่น ยกเวท โยคะ เป็นต้น
- ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ที่เหมาะสม
- ตรวจเช็กเบาหวานเป็นประจำทุกปี
- หากป่วยเป็นเบาหวานต้องดูแลตนเองและทานยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด
เทคนิคง่าย ๆ ป้องกันเบาหวาน
- บริโภคน้ำตาลไม่เกิน 6 ช้อนชาหรือ 24 กรัมต่อวัน
- เลือกทานผลไม้น้ำตาลต่ำ เช่น ฝรั่ง มะละกอ ส้ม มะม่วงดิบ ส้มโอ แอปเปิลเขียว เป็นต้น
- ลดหรืองดชา กาแฟ น้ำอัดลม ขนมหวาน ทานได้สัปดาห์ละครั้ง
- เลือกทานคาร์โบไฮเดรตไม่ขัดสี กากใยสูง เช่น ข้าวซ้อมมือ ถั่วเมล็ดแห้ง เป็นต้น
- อ่านฉลากข้างผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อพิจารณาปริมาณน้ำตาลที่แน่นอนก่อนซื้อมาทาน
- การแปรงฟันหรือบ้วนปากทันทีหลังอาหารช่วยลดความอยากของหวานหลังอาหารได้
- ออกกำลังกายให้เป็นนิสัยในทุกช่วงวัย
- หมั่นสังเกตความผิดปกติของร่างกายและตรวจเช็กเบาหวานเป็นประจำ
เนื่องในวันเบาหวานโลก (World Diabetes Day) ปี 2020 ที่ตรงกับวันที่ 14 พฤศจิกายน แพทย์หญิงรุ่งทิพย์ ด่านศิริกุล อายุรแพทย์เฉพาะทางโรคต่อมไร้ท่อและเมตะบอลิสม โรงพยาบาลกรุงเทพ อยากฝากถึงทุกครอบครัว “สำหรับครอบครัวที่มีผู้ป่วยเบาหวาน อยากให้ทุกคนในครอบครัวให้กำลังใจและดูแลอาหารผู้ป่วยเบาหวานอย่างระมัดระวัง ลดน้ำตาล ลดแป้ง ห้ามใจไม่ให้ทานให้ได้เพื่อการมีสุขภาพที่ดี ส่วนสมาชิกในครอบครัวที่ยังไม่ป่วยเป็นโรคเบาหวาน ควรดูแลกันและเป็นทีมเดียวกันทั้งครอบครัว ระวังปริมาณน้ำตาลในอาหารและชวนกันไปออกกำลังกาย ที่สำคัญตรวจเช็กเบาหวานเมื่อถึงวัยที่เหมาะสมหรือตามคำแนะนำของแพทย์เฉพาะทาง”
