ภูมิแพ้เป็นโรคยอดฮิตที่พบได้ในทุกเพศทุกวัย เป็นโรคที่เกิดจากการตอบสนองของร่างกายต่อสารกระตุ้นที่ในภาวะปกติแล้วจะไม่ทำให้เกิดอันตรายต่อร่างกาย แต่ภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลันจะส่งผลกระทบต่อการทำงานของระบบต่าง ๆ ภายในร่างกายพร้อมกัน หากไม่ได้รับการรักษาอย่างทันท่วงทีอาจนำไปสู่ภาวะช็อกและร้ายแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้
รู้จักภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลัน
ภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลัน (Anaphylaxis) คือ กลไกการเกิดภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลัน (Anaphylaxis) เริ่มจากการที่ร่างกายได้รับสารก่อภูมิแพ้ (Allergen) เช่น ยา อาหาร หรือแมลงกัดต่อย ทำให้ระบบภูมิคุ้มกันตอบสนอง โดยการสร้างแอนติบอดี IgE ซึ่งจะจับกับสารก่อภูมิแพ้และกระตุ้นให้เซลล์ Mast Cell และ Basophil หลั่งสารสื่อการอักเสบ เช่น ฮิสตามีนออกมา ทำให้เกิดอาการแพ้รุนแรงทั่วร่างกายอย่างเฉียบพลัน เช่น หายใจลำบาก ความดันโลหิตต่ำ และเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
ตัวกระตุ้นการแพ้
สิ่งกระตุ้นที่ทำให้เกิดปฏิกิริยาแพ้แบบ Anaphylaxis ที่พบได้ อาทิ
- การแพ้อาหารบางชนิด เช่น ถั่ว อาหารทะเล
- การแพ้ยาบางชนิด เช่น ยาปฏิชีวนะ ยาแอสไพริน ยาแก้ปวด
- การแพ้แมลงสัตว์กัดต่อย
- การแพ้ผลิตภัณฑ์ที่ทำจากน้ำยางของพืช เช่น ถุงมือยาง ลูกโป่ง เป็นต้น
สาเหตุบอกโรค
โดยทั่วไปร่างกายจะมีกลไกป้องกันสิ่งแปลกปลอมด้วยการสร้างสารภูมิต้านทานหรือแอนติบอดี (Antibody) เพื่อช่วยกำจัดสารต่าง ๆ ที่คาดว่าเป็นอันตราย จากนั้นเนื้อเยื่อตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกายจะตอบสนองด้วยการหลั่งสารฮิสตามีนและสารเคมีตัวอื่น ทำให้เกิดปฏิกิริยาภูมิแพ้หรืออาการแพ้ตามมา แต่ระบบภูมิคุ้มกันในบางคนนั้นมีความไวต่อสารเหล่านี้มากกว่าคนอื่นจึงเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลันแบบ Anaphylaxis ได้ เนื่องจากสภาพร่างกายของแต่ละคนที่ไม่เหมือนกัน ทำให้มีอาการแพ้สิ่งต่าง ๆ ที่แตกต่างกันไป
อาการต้องสังเกต
อาการที่บ่งบอกว่าเป็นภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลัน ได้แก่
- ผื่นแดงตามผิวหนัง ลมพิษ มีอาการคัน ผิวหนังแดงหรือซีด
- วิงเวียนศีรษะ หน้ามืดคล้ายจะเป็นลม
- คลื่นไส้ อาเจียน
- ปวดท้องหรือท้องเสีย
- ความดันโลหิตลดต่ำลง
- ลิ้น ปาก หรือคอบวม
- หายใจติดขัด
- อาจมีเสียงดังหวีด ๆ
- รู้สึกเหมือนมีสิ่งอุดตันในลำคอ กลืนลำบาก
- แน่นหน้าอก ใจสั่น
- ชีพจรอ่อน หัวใจเต้นเร็ว
- ไอ จาม น้ำมูกไหล
*** โดยการแพ้แบบ Anaphylaxis ในเด็กมักมีสาเหตุมาจากการแพ้อาหารเป็นหลัก ส่วนในผู้ใหญ่มักเกิดจากการแพ้ยารวมถึงสาเหตุอื่น ๆ
รักษาภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลัน
การรักษาภูมิแพ้รุนแรงเฉียบพลัน หลัก ๆ ยังคงเป็นการใช้ยา Epinephrine ซึ่งปกติจะใช้วิธีฉีดเข้าที่กล้ามเนื้อต้นขา ร่วมกับประเมินอาการของผู้ป่วยตามหลัก ABC ส่วนวิธีรักษาอื่น ๆ ขึ้นอยู่กับอาการแพ้และการตอบสนองของผู้ป่วย กรณีที่เคยมีอาการแพ้ในระดับที่ไม่รุนแรงมาก่อน ควรหมั่นสังเกตอาการผิดปกติ
ผู้ที่มีประวัติแพ้สารก่อภูมิแพ้ชนิดใดก็ตาม ควรหลีกเลี่ยงและป้องกันตนเองจากสารนั้น ๆ เพื่อไม่ให้อาการแพ้รุนแรงขึ้น ผู้ที่แพ้อาหารควรอ่านฉลากส่วนผสมของผลิตภัณฑ์หรือสอบถามคนขายก่อนซื้อมารับประทานเสมอ ส่วนผู้ที่เสี่ยงมีอาการแพ้ หรือต้องการทราบความเสี่ยงในการแพ้สารใด ๆ อาจป้องกันได้โดยเข้ารับการตรวจหาสารก่อภูมิแพ้ที่เป็นอันตรายต่อร่างกาย
ศูนย์ภูมิแพ้เเละหอบหืด โรงพยาบาลกรุงเทพ มีความพร้อมอย่างเต็มที่ในการดูแลคนไข้ โดยมีกุมารแพทย์และอายุรแพทย์ที่มีความชำนาญด้านโรคภูมิแพ้เเละหอบหืด มีความสามารถในการดูเเลคนไข้ได้อย่างครบวงจร อาทิ การทดสอบทางผิวหนัง (Skin Test) Patch Test การเจาะเลือด (Blood Test) เเละที่สำคัญคือการทำ Challenge อาหาร (Oral food Challenge) เเละยา (Oral drug challenge) และการทดสอบทุกชนิด
