ဆီးလမ်းကြောင်းကျောက်တုံး ရောဂါရှာဖွေခြင်း

ဆီးလမ်းကြောင်းကျောက်တုံး ရောဂါရှာဖွေခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကျောက်တုံးရှိ/မရှိကို အတည်ပြုရန်၊ ကျောက်တုံးတည်နေရာ ဘယ်နေရာတွင်ရှိသည်ကို သိရန်၊ အရွယ်အစား ဘယ်လောက်ရှိသည်ကို သတ်မှတ်ရန်နှင့် ဆီးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့မှု ဖြစ်စေ/မစေကို အကဲဖြတ်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤအချက်အလက်များသည် ရောဂါပြင်းထန်မှုကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် လူနာတစ်ဦးချင်းစီအတွက် သင့်လျော်သော ကုသနည်းကို ရွေးချယ်ရန် အရေးကြီးသည်။

ဆရာဝန်သည် လက္ခဏာများ၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာမှတ်တမ်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးခြင်းနှင့် လိုအပ်သလို ထပ်မံစစ်ဆေးမှုများကို အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်မည်ဖြစ်ပြီး ဆီးလမ်းကြောင်းကျောက်တုံး ရောဂါရှာဖွေရန် အသုံးပြုနိုင်သော စစ်ဆေးမှုများမှာ CT scan၊ ဆီးစစ်ဆေးမှု၊ သွေးစစ်ဆေးမှု၊ အယ်လ်ထရာဆောင်း (Ultrasound) နှင့် ပုံမှန် X-ray (KUB X-ray) တို့ဖြစ်သည်။

ဆီးလမ်းကြောင်းကျောက်တုံး စစ်ဆေးမှုများမှာ ဘာတွေရှိလဲ?

1. ကွန်ပျူတာ တိုမိုဂရဖီ (CT Scan)

ရောင်ခြည်တားဆေး (contrast) မထိုးဘဲ ပြုလုပ်သော ကွန်ပျူတာ X-ray စစ်ဆေးမှု သို့မဟုတ် Non-contrast CT KUB (Kidneys, Ureters, Bladder) သည် ဆီးလမ်းကြောင်းကျောက်တုံးကို ရှာဖွေရန် တိကျမှုမြင့်မားသော စစ်ဆေးမှုဖြစ်ပြီး ကျောက်တုံးကြောင့် အရေးပေါ်နာကျင်မှုရှိသော လူနာများတွင် မကြာခဏ အသုံးပြုသည့် စံပြစစ်ဆေးမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။

CT သည် အောက်ပါ အရေးကြီးသော အချက်အလက်များကို အကဲဖြတ်ရန် ကူညီနိုင်သည်-

• ကျောက်တုံးရှိ/မရှိ
• ဆီးလမ်းကြောင်း၏ ဘယ်နေရာတွင် ကျောက်တုံးတည်ရှိနေသည်
• ကျောက်တုံး၏ အရွယ်အစား ဘယ်လောက်ရှိသည်
• ဆီးလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့မှု ရှိ/မရှိ
• ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ကျောက်ကပ်ရေဖောင်း (hydronephrosis) ရှိ/မရှိ
• နာကျင်မှု၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်နိုင်သော အခြားမမှန်ကန်မှုများ ရှိ/မရှိ

ထို့အပြင် CT ဖြင့် ကျောက်တုံး၏ သိပ်သည်းမှု (Hounsfield Unit; HU) ကိုလည်း အကဲဖြတ်နိုင်ပြီး လူနာအချို့တွင် ကျောက်တုံး၏ သဘောသဘာဝကို ဆရာဝန်က ခန့်မှန်းရန်နှင့် ကုသမှုအစီအစဉ်ရေးဆွဲရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်နိုင်သည်။

သို့သော် CT သည် ရောင်ခြည်ပါဝင်သော စစ်ဆေးမှုဖြစ်သောကြောင့် ဆရာဝန်က လိုအပ်မှုကို စဉ်းစားကာ လူနာတစ်ဦးချင်းစီအတွက် သင့်လျော်သော စစ်ဆေးနည်းကို ရွေးချယ်မည်ဖြစ်သည်။

2. ဆီးစစ်ဆေးမှု

ဆီးစစ်ဆေးမှုသည် ဆီးလမ်းကြောင်းကျောက်တုံး သံသယရှိသူများကို အကဲဖြတ်ရာတွင် အရေးကြီးသော အခြေခံစစ်ဆေးမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆက်စပ်မမှန်ကန်မှုများကို ရှာဖွေရန် ကူညီနိုင်သည်၊ ဥပမာ-

• ဆီးတွင် သွေးနီဆဲလ်များ သို့မဟုတ် သွေးပါဝင်ခြင်း
• ဆီးလမ်းကြောင်းကူးစက်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများ
• ဆီး၏ အက်ဆစ်-အယ်လ်ကာလီ (pH)
• ဓာတ်သတ္တုအချို့၏ ကြည်လင်ခဲများ (crystals)

ကျောက်တုံးရှိသော လူနာအများအပြားတွင် ဆီးတွင် သွေးတွေ့နိုင်သော်လည်း ဆီးစစ်ဆေးရာတွင် သွေးမတွေ့ခြင်းသည် အမြဲတမ်း ကျောက်တုံးမရှိကြောင်း မဆိုလိုပါ။ ထို့ကြောင့် ဆရာဝန်သည် စစ်ဆေးမှုရလဒ်ကို လက္ခဏာများနှင့် အခြားစစ်ဆေးမှုများနှင့် တွဲဖက်၍ စဉ်းစားမည်ဖြစ်သည်။

3. သွေးစစ်ဆေးမှု

သွေးစစ်ဆေးမှုသည် အထွေထွေကျန်းမာရေး၊ ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှုနှင့် ကျောက်တုံးနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သော 합병症များကို အကဲဖြတ်ရန် ကူညီပေးပြီး ဆရာဝန်က အောက်ပါအရာများကို စစ်ဆေးရန် စဉ်းစားနိုင်သည်-

• ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှု
• ကူးစက်ရောဂါအခြေအနေ
• သွေးတွင် ကယ်လ္စီယမ်အဆင့်
• ယူရစ်အက်စစ်အဆင့်

ဖျားနာခြင်းနှင့်အတူ ကျောက်တုံး သံသယလက္ခဏာများရှိသော လူနာများတွင် သွေးစစ်ဆေးမှုသည် ကူးစက်ရောဂါရှိ/မရှိနှင့် ရောဂါပြင်းထန်မှုကို အကဲဖြတ်ရာတွင် ကူညီပေးသည့်အပြင် ကုသမှုအစီအစဉ်ရေးဆွဲရာတွင်လည်း အထောက်အကူဖြစ်သည်။

4. အယ်လ်ထရာဆောင်း (Ultrasound)

အယ်လ်ထရာဆောင်းသည် ရောင်ခြည်မပါသော စစ်ဆေးမှုဖြစ်ပြီး လုပ်ဆောင်ရလွယ်ကူကာ အချို့လူနာအုပ်စုများအတွက် သင့်တော်သည်၊ ဥပမာ-

• ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးများ
• ကလေးများ
• ကျောက်တုံးအခြေအနေကို အချိန်နှင့်အမျှ စောင့်ကြည့်လိုသော လူနာများ
• ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ကျောက်ကပ်ရေဖောင်းအခြေအနေကို အကဲဖြတ်ရန်လိုသော လူနာများ

သို့သော် အယ်လ်ထရာဆောင်းသည် ကျောက်တုံးတည်နေရာအချို့ကို ရှာဖွေရန် ကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ဆီးကြော (ureter) အတွင်းကျောက်တုံးများနှင့် အရွယ်အစားသေးငယ်သော ကျောက်တုံးများတွင် ပိုမိုခက်ခဲနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အယ်လ်ထရာဆောင်းရလဒ်တွင် ကျောက်တုံးမတွေ့ခြင်းသည် ကျောက်တုံးမရှိကြောင်း သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးက ပြတ်ကျပြီးသားဖြစ်ကြောင်းကို အမြဲတမ်း အတည်မပြုနိုင်ပါ။

ဆရာဝန်က ကျောက်တုံးတည်နေရာကို အတည်ပြုရန် သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးရှိနေသေး/မရှိကို အကဲဖြတ်ရန် လိုအပ်ပါက သင့်လျော်သလို CT စစ်ဆေးမှုကို ထပ်မံစဉ်းစားနိုင်သည်။

5. ပုံမှန် X-ray (KUB X-ray)

KUB X-ray သည် ကျောက်ကပ်၊ ဆီးကြောနှင့် ဆီးအိမ်ဧရိယာကို X-ray ရိုက်ကူးခြင်းဖြစ်ပြီး ရောင်ခြည်ပိတ်သဘော (radiopaque) ရှိသော ကျောက်တုံးအမျိုးအစားအချို့ကို တွေ့နိုင်သော်လည်း ကျောက်တုံးအမျိုးအစားအားလုံးကို မြင်နိုင်ခြင်း မရှိပါ။

ဤကန့်သတ်ချက်များကြောင့် KUB X-ray ၏ ကျောက်တုံးရှာဖွေနိုင်စွမ်း (sensitivity) သည် CT ထက် နိမ့်ပြီး ပထမဆုံး ရောဂါရှာဖွေရန်အတွက် အဓိကစစ်ဆေးမှုအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းထက် ရောဂါရှာဖွေပြီးနောက် သို့မဟုတ် ကုသပြီးနောက် ကျောက်တုံးအချို့ကို စောင့်ကြည့်လိုသောအခါတွင် ပိုမို အခန်းကဏ္ဍရှိတတ်သည်။

ကျောက်တုံးကို စစ်ဆေးနည်းအားလုံး လုပ်ရန် လိုအပ်ပါသလား?

စစ်ဆေးနည်းအားလုံး လုပ်ရန် မလိုအပ်ပါ

ဆရာဝန်သည် လူနာတစ်ဦးချင်းစီ၏ လက္ခဏာများနှင့် သင့်လျော်မှုအရ စစ်ဆေးနည်းကို ရွေးချယ်မည်ဖြစ်ပြီး အောက်ပါ အချက်များကို စဉ်းစားပါမည်-

• လက္ခဏာ၏ သဘောသဘာဝနှင့် ပြင်းထန်မှု
• အသက်အရွယ်
• မူလရောဂါများ
• ကျောက်တုံးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော မှတ်တမ်း
• ကူးစက်ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ
• ဆီးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့မှု ဖြစ်နိုင်ခြေ
• ကုသမှုအစီအစဉ်ရေးဆွဲရန် လိုအပ်မှု
• လူနာ၏ လုံခြုံရေး

လူနာအချို့တွင် ဆီးစစ်ဆေးမှုနှင့် အယ်လ်ထရာဆောင်းဖြင့် စတင်နိုင်သော်လည်း နာကျင်မှုအလွန်ပြင်းထန်သူများ သို့မဟုတ် ကျောက်တုံးနှင့် ပိတ်ဆို့မှု သံသယရှိသူများတွင် ပိုမိုတိကျသော အချက်အလက်ရရန် CT ကို ထပ်မံစစ်ဆေးရန် လိုအပ်နိုင်သည်။

ဆီးလမ်းကြောင်းကျောက်တုံး ရောဂါရှာဖွေခြင်း အနှစ်ချုပ်

ဆီးလမ်းကြောင်းကျောက်တုံး ရောဂါရှာဖွေခြင်းသည် စစ်ဆေးမှုတစ်မျိုးတည်း၏ ရလဒ်ပေါ်တွင် မမူတည်ဘဲ ဆရာဝန်သည် လက္ခဏာများ၊ မှတ်တမ်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာစစ်ဆေးမှုနှင့် ထပ်မံစစ်ဆေးမှုရလဒ်များကို ပေါင်းစပ်၍ သုံးသပ်မည်ဖြစ်သည်။

Non-contrast CT KUB သည် တိကျမှုမြင့်မားသော စစ်ဆေးမှုဖြစ်ပြီး ကျောက်တုံးကို ရှာဖွေရန်၊ ကျောက်တုံး၏ တည်နေရာနှင့် အရွယ်အစားကို အကဲဖြတ်ရန်အပြင် ဆီးလမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့မှုကိုလည်း အကဲဖြတ်ရာတွင် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍရှိသည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက် ဆီးစစ်ဆေးမှု၊ သွေးစစ်ဆေးမှုနှင့် အယ်လ်ထရာဆောင်းတို့သည် ပေါင်းစပ်အခြေအနေများကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် စောင့်ရှောက်ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲရန် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍရှိသည်။

ကျောက်တုံးက ဘယ်နေရာမှာရှိပြီး အရွယ်အစား ဘယ်လောက်ရှိသည်ကို သိပြီးနောက် လူနာများ မကြာခဏ စိုးရိမ်မေးမြန်းသော နောက်မေးခွန်းတစ်ခုမှာ “ကျောက်တုံးက ကိုယ်တိုင် ပြတ်ကျထွက်နိုင်ပါသလား?” ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကျောက်တုံး၏ အရွယ်အစားနှင့် တည်နေရာကဲ့သို့ အချက်များစွာအပေါ် မူတည်သည်။