သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ လက္ခဏာအကျဉ်းချုပ်၊ အကြောင်းရင်းများ နှင့် မိမိကိုယ်တိုင် စောင့်ရှောက်နည်းများ

လူနာအများစုမှာ မကြာခဏ လက္ခဏာမပြဘဲ သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းတာရာမှ တွေ့ရှိတတ်သည်။ သို့သော် အချို့တွင် ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း သို့မဟုတ် လွယ်ကူစွာ မောပန်းခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါအကြောင်းကို အကြောင်းရင်းများ၊ အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သောအချက်များနှင့် သတိပြုရမည့် သတိပေးလက္ခဏာများမှ စတင်၍ ကျန်းမာရေးကို မှန်ကန်စွာ ပြုစုစောင့်ရှောက်နိုင်ရန် လိုက်နာသင့်သည့် လမ်းညွှန်ချက်များကိုလည်း အကြံပြုရှင်းလင်းပေးမည်ဖြစ်သည်

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ ဆိုသည်မှာဘာလဲ၊ ဘယ်လောက်တန်ဖိုးရောက်မှ အန္တရာယ်ဖြစ်သလဲ

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ (Hypertension) သည် သွေးကြောသွေးလွှတ်ကြော (artery) အတွင်းရှိ သွေးဖိအားတန်ဖိုးသည် စံသတ်မှတ်ချက်ထက် အဆက်မပြတ် မြင့်နေသောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ ဤရောဂါသည် လူမှလူသို့ မပြန့်ပွားသော ရေရှည်မကူးစက်ရောဂါများ (NCDs: Non-Communicable Diseases) အုပ်စုထဲမှ တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ လူနေမှုပုံစံအကျင့်စရိုက်များနှင့် ကျန်းမာရေးကို ဆက်တိုက်လျစ်လျူရှုခြင်းတို့ကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းပိုင်းစနစ်များ တဖြည်းဖြည်းချို့ယွင်းပျက်စီးလာမှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်

European Society of Cardiology (ESC) ၏ 2024 ခုနှစ် ဆေးဘက်လက်တွေ့လမ်းညွှန်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ သွေးပေါင်မြင့်ဆိုင်ရာအသင်းအဖွဲ့၏ လမ်းညွှန်ချက်များအရ၊ ဆေးကုသရေးဌာန/ဆေးခန်းတွင် တိုင်းတာသော သွေးပေါင်ချိန် (Office Blood Pressure) ကို သွေးပေါင်ချိန်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ ခွဲခြားအတည်ပြုခြင်းအတွက် အသုံးပြုကြပြီး အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ခွဲနိုင်သည် 

1. ပုံမှန်သွေးပေါင် (Normal): အပေါ်သွေးပေါင် 120 ထက်နိမ့်ပြီး အောက်သွေးပေါင် 80 ထက်နိမ့်သော မီလီမီတာမာကျူရီ (mmHg) 
2. ပုံမှန်ထက်မြင့်သွေးပေါင် (Elevated Blood Pressure): အပေါ်သွေးပေါင် 120–139 နှင့်/သို့မဟုတ် အောက်သွေးပေါင် 70–89 mmHg။ ဤအုပ်စုရှိသူများကို သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါဟု မသတ်မှတ်သော်လည်း နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာသဖြင့် ကျန်းမာရေးအကျင့်စရိုက်ကို ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ပြီး သွေးပေါင်ချိန်ကို ပုံမှန်အချိန်ကာလအလိုက် စောင့်ကြည့်တိုင်းတာသင့်သည် 
3. သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ (Hypertension): အပေါ်သွေးပေါင် 140 mmHg နှင့်အထက် နှင့်/သို့မဟုတ် အောက်သွေးပေါင် 90 mmHg နှင့်အထက်။ ဆရာဝန်က ထပ်မံတိုင်းတာခြင်း သို့မဟုတ် ဆေးခန်းအပြင်ဘက်တွင် သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းတာခြင်း (Home Blood Pressure Monitoring သို့မဟုတ် Ambulatory Blood Pressure Monitoring) ဖြင့် သင့်လျော်သလို အတည်ပြုခွဲခြားမည် 

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းများမှာဘာလဲ

European Society of Cardiology (ESC) 2024 နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ သွေးပေါင်မြင့်ဆိုင်ရာအသင်းအဖွဲ့ ၏ လမ်းညွှန်ချက်များအရ သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါကို အဓိကအားဖြင့် 2 မျိုးခွဲနိုင်သည်

1. အဓိက (မူလ) သွေးပေါင်မြင့် (Primary သို့မဟုတ် Essential Hypertension)

အများဆုံးတွေ့ရသောအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး လူနာစုစုပေါင်း၏ 90–95% ခန့် ရှိသည်။ တိတိကျကျ အကြောင်းရင်းတစ်ခုတည်း မသတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း အချက်အလက်အများအပြား ပေါင်းစည်းဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇ၊ အသက်ကြီးလာခြင်း၊ အလေးချိန်ပိုခြင်း၊ ဆိုဒီယမ်မြင့်သောအစားအစာစားသုံးခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်းမလုပ်ခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း နှင့် အရက်သောက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် သွေးပေါင်ချိန်တန်ဖိုးသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာတတ်သည်

2. ဒုတိယ (အကြောင်းရင်းရှိ) သွေးပေါင်မြင့် (Secondary Hypertension)

အခြားရောဂါ သို့မဟုတ် မမှန်ကန်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သွေးပေါင်မြင့်အခြေအနေဖြစ်ပြီး အကြောင်းရင်းကို ကုသနိုင်သည့်အခါများလည်း ရှိသည်။ မကြာခဏတွေ့ရသော အကြောင်းရင်းများမှာ ကျောက်ကပ်ရေရှည်ရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်သွေးလွှတ်ကြောကျဉ်းခြင်း၊ အဒရီနယ်ဂလန်မှ အယ်လ်ဒိုစတီရုန်းဟော်မုန်း ထုတ်လုပ်မှု လွန်ကဲခြင်း (Primary Aldosteronism)၊ အဒရီနယ်ဂလန်အကျိတ်၊ အိပ်ပျော်စဉ် လေကြောင်းပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့် အသက်ရှူရပ်ခြင်း (Obstructive Sleep Apnea)၊ သိုင်းရိုက်ဒ်ဂလန်ရောဂါများ၊ နှင့် ဆေးအချို့ (မွေးကင်းစကာကွယ်ဆေး၊ NSAIDs အုပ်စု အန္တီအင်ဖလမေးရှင်းဆေးများ၊ စတီရိုက်ဆေးများ၊ နှင့် အလေးချိန်လျော့ဆေးအချို့) တို့ ပါဝင်သည်

မသိမသာ သွေးပေါင်မြင့်စေသော နီးစပ်အန္တရာယ်အချက်များ

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေသော အန္တရာယ်အချက်များ

ရောဂါဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများအပြင် မျိုးရိုးဗီဇ၊ အသက်အရွယ်၊ လူနေမှုပုံစံအကျင့်စရိုက်တို့ကြောင့် သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သော အန္တရာယ်အချက်များ များစွာရှိသည်။ အများစုမှာ ကာကွယ်နိုင်သော်လည်း သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင်နိုင်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း

• အသက်အရွယ်နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ: အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာပြီး အထူးသဖြင့် အသက် 60 နှစ်နှင့်အထက်သူများတွင် ပိုမိုတွေ့ရသည်။ မိသားစုတွင် သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါရှိသူ ရှိပါကလည်း မျိုးရိုးဗီဇနှင့် လူနေမှုပုံစံအကျင့်စရိုက်တို့ ပေါင်းစည်းပြီး အန္တရာယ်တိုးနိုင်သည် 
• အလေးချိန်ပိုခြင်းနှင့် အဝလွန်ခြင်း: အလေးချိန်ပို သို့မဟုတ် အဝလွန်သူများတွင် သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမြင့်သည်။ နှလုံးသည် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လျှောက် သွေးလည်ပတ်စေရန် ပိုမိုအားထုတ်ရပြီး မော်လီကျူးဖြိုးပျက်စနစ် (metabolic) မမှန်ကန်မှုများလည်း ပူးတွဲတတ်သည် 
• လေ့ကျင့်ခန်းမလုံလောက်ခြင်း: ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု မလုံလောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ထိုင်နေသည့်ဘဝပုံစံ (Sedentary lifestyle) ကြောင့် နှလုံးနှင့် သွေးကြောစနစ်၏ စွမ်းဆောင်ရည် လျော့နည်းလာပြီး အလေးချိန်ပိုခြင်း၊ ဆီးချိုနှင့် သွေးပေါင်မြင့်တို့၏ အန္တရာယ်ကို တိုးစေသည် 
• ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းနှင့် အရက်သောက်ခြင်း: ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းသည် သွေးကြောများကို ထိခိုက်စေပြီး နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါအန္တရာယ်ကို တိုးစေသည်။ အရက်ကို ပမာဏများစွာဖြင့် ပုံမှန်သောက်သုံးခြင်းသည် သွေးပေါင်ချိန် မြင့်စေနိုင်ပြီး နှလုံးရောဂါအန္တရာယ်ကိုလည်း တိုးစေနိုင်သည် 
• ဆိုဒီယမ်မြင့်သောအစားအစာစားသုံးခြင်းနှင့် ပိုတက်စီယမ်မလုံလောက်ခြင်း: ဆားအရသာပြင်းသော အစားအစာ၊ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ထားသော အစားအစာများနှင့် အသင့်စားအစားအစာများကို ပုံမှန်စားသုံးခြင်းကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာလိုအပ်ချက်ထက် ဆိုဒီယမ်ပိုမိုရရှိလာပြီး သွေးပေါင်ချိန် မြင့်တက်မှုနှင့် ဆက်စပ်သည်။ တစ်ဖက်တွင် လတ်ဆတ်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သစ်သီးများမှ ပိုတက်စီယမ်မလုံလောက်ပါက ဆိုဒီယမ်နှင့် သွေးပေါင်ချိန်တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း လျော့နည်းစေနိုင်သည် 
• နဂိုရောဂါများနှင့် အခြားကျန်းမာရေးအခြေအနေများ: ဆီးချိုရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရေရှည်ရောဂါ၊ သွေးအတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်း နှင့် အိပ်ပျော်စဉ် လေကြောင်းပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့် အသက်ရှူရပ်ခြင်း (Obstructive Sleep Apnea) တို့သည် သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါနှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာ အရှုပ်ထွေးမှုများ၏ အန္တရာယ်ကို တိုးစေသည် 
• စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် အိပ်ရေးမလုံလောက်ခြင်း: ရေရှည်စိတ်ဖိစီးမှုနှင့် အရည်အသွေးမကောင်းသော အိပ်စက်မှု သို့မဟုတ် အိပ်ချိန်အလွန်နည်းခြင်းသည် ရေရှည်တွင် သွေးပေါင်ချိန် မြင့်လာစေနိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် အခြားအန္တရာယ်အချက်များနှင့် ပေါင်းစည်းသည့်အခါ ပိုမိုသက်ရောက်နိုင်သည်

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ၏ သတိပြုရမည့် လက္ခဏာများ

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါကို “တိတ်တခိုးသတ်သူ (Silent Killer)” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ အကြောင်းမှာ လူနာအများစုတွင် သွေးပေါင်ချိန် မြင့်နေသောကာလ ရှည်လျားသော်လည်း ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာမပြတတ်သဖြင့် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးမှု သို့မဟုတ် ပုံမှန်သွေးပေါင်တိုင်းတာခြင်းမှသာ တွေ့ရှိတတ်သည်။ သို့သော် သွေးပေါင်အလွန်မြင့်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးပေါင်အရေးပေါ်အခြေအနေ (Hypertensive Crisis) ဖြစ်ပေါ်လာပါက အောက်ပါလက္ခဏာများ ဖြစ်နိုင်သည်

• အာရုံကြောစနစ်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ: ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ မျက်မြင်မရှင်းခြင်း သို့မဟုတ် မျက်မြင်မကြည်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ လက်/ခြေ အားနည်းခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ဖက်ပိုင်း ထုံကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် စကားမပီသခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါ၏ သတိပေးလက္ခဏာ ဖြစ်နိုင်သည် 
• နှလုံးနှင့် အဆုတ်ဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ: ရင်ဘတ်နာခြင်း သို့မဟုတ် ရင်တင်းခြင်း၊ မောပန်း၍ အသက်ရှူရခက်ခြင်း၊ ပုံမှန်ထက် အလွန်မောပန်းခြင်း သို့မဟုတ် နှလုံးခုန်မြန်/ခုန်မမှန်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး နှလုံးကြွက်သားသွေးလည်ပတ်မှု လျော့နည်းခြင်း (acute myocardial ischemia) သို့မဟုတ် နှလုံးပျက်ကွက်ခြင်း၏ အညွှန်းဖြစ်နိုင်သည် 
• ဆရာဝန်ကို အမြန်တွေ့သင့်သော အန္တရာယ်လက္ခဏာ: သွေးပေါင်ချိန် 180/120 mmHg နှင့်အထက် ဖြစ်ပြီး ရင်ဘတ်နာခြင်း၊ အသက်ရှူရခက်ခြင်း၊ ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မျက်မြင်မရှင်းခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ လက်ခြေအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် သတိလစ်ခြင်း စသည့် လက္ခဏာများနှင့် တွဲဖက်နေပါက ချက်ချင်း ဆေးရုံသို့ သွားရမည်။ အကြောင်းမှာ သွေးပေါင်အရေးပေါ်အခြေအနေ (Hypertensive Emergency) ဖြစ်နိုင်ပြီး ဦးနှောက်၊ နှလုံး၊ ကျောက်ကပ် သို့မဟုတ် မျက်လုံးကဲ့သို့ အရေးကြီးသော အင်္ဂါများတွင် ချက်ချင်းထိခိုက်ပျက်စီးမှု ဖြစ်စေနိုင်သည်

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါကို မကုသဘဲထားပါက ဘာတွေထိခိုက်နိုင်သလဲ

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါကို ရေရှည်အတွင်း သင့်လျော်စွာ မကုသမထိန်းချုပ်ပါက ဆက်တိုက်မြင့်နေသော သွေးပေါင်ချိန်ကြောင့် သွေးကြောများနှင့် အရေးကြီးအင်္ဂါများ ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်း (Target Organ Damage) ဖြစ်လာပြီး နှလုံးရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါနှင့် ရေရှည်မကူးစက်ရောဂါများ (NCDs) အမျိုးမျိုး၏ အန္တရာယ်ကို တိုးစေသည်။ အရေးကြီးသော အရှုပ်ထွေးမှုများမှာ

• Cardiovascular-Kidney-Metabolic (CKM) Syndrome: သွေးပေါင်မြင့်ခြင်းသည် CKM Syndrome ၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး နှလုံးရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါနှင့် မော်လီကျူးဖြိုးပျက်စနစ်ဆိုင်ရာ မမှန်ကန်မှုများ၏ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ သွေးပေါင်ချိန်ကို ကောင်းစွာမထိန်းချုပ်နိုင်ပါက သွေးကြောချို့ယွင်းမှုကို မြန်ဆန်စေပြီး ကျောက်ကပ်ရေရှည်ရောဂါ၊ နှလုံးပျက်ကွက်ခြင်း နှင့် နှလုံးသွေးကြောရောဂါများ၏ အန္တရာယ်ကို တိုးစေသည်။ အထူးသဖြင့် အဝလွန်ခြင်း၊ ဆီးချို သို့မဟုတ် သွေးအတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်းနှင့် ပူးတွဲပါက ပိုမိုအန္တရာယ်ရှိသည် 
• နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါများ: ရေရှည်သွေးပေါင်မြင့်ခြင်းကြောင့် သွေးလွှတ်ကြောများ တင်းမာခက်ခဲ၍ ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ပျက်စီးခြင်း (Atherosclerosis) ဖြစ်စေပြီး နှလုံးသွေးကြောရောဂါ၊ နှလုံးကြွက်သားသွေးလည်ပတ်မှု လျော့နည်းမှု (acute myocardial ischemia)၊ နှလုံးပျက်ကွက်ခြင်းနှင့် နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း အမျိုးအစားအချို့၏ အန္တရာယ်ကို တိုးစေသည် 
• ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါ: သွေးပေါင်မြင့်ခြင်းသည် ဦးနှောက်သွေးကြောပိတ်ဆို့ခြင်းနှင့် ဦးနှောက်သွေးကြောပေါက်ကွဲခြင်း နှစ်မျိုးစလုံး၏ အရေးကြီးသော အန္တရာယ်အချက်ဖြစ်ပြီး လေဖြတ်ခြင်း၊ မသန်စွမ်းမှု သို့မဟုတ် သေဆုံးမှု ဖြစ်စေနိုင်သည် 
• ကျောက်ကပ်ရေရှည်ရောဂါ: သွေးပေါင်မြင့်ခြင်းသည် ကျောက်ကပ်အတွင်းရှိ သေးငယ်သော သွေးကြောများကို ချို့ယွင်းစေပြီး ကျောက်ကပ်စစ်ထုတ်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းစေကာ ရေရှည်တွင် ကျောက်ကပ်ရေရှည်ရောဂါ သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်ပျက်ကွက်မှု အန္တရာယ်ကို တိုးစေသည် 
• အခြားအင်္ဂါများအပေါ် အရှုပ်ထွေးမှုများ: သွေးပေါင်မြင့်ခြင်းကြောင့် သွေးပေါင်မြင့်ကြောင့် မျက်စိနောက်ခံလွှာရောဂါ (Hypertensive Retinopathy) ဖြစ်ပြီး မြင်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ထို့ပြင် အဓိကသွေးကြောကြီး ဖောင်းပွမှု (Aortic Aneurysm) နှင့် အစွန်းပိုင်းသွေးကြောရောဂါ (Peripheral Artery Disease) အန္တရာယ်ကိုလည်း တိုးစေနိုင်သည်

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ တွေ့ရှိပြီးနောက် ဘာတွေကို စစ်ဆေးသင့်သလဲ

ဆရာဝန်က သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါဟု ခွဲခြားအတည်ပြုပြီးနောက် ပြုစုကုသခြင်းမှာ သွေးပေါင်ကျဆေးပေးခြင်းသာ မဟုတ်ပါ။ အန္တရာယ်အချက်များ၊ ပူးတွဲရောဂါများနှင့် အရေးကြီးအင်္ဂါများ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု (Target Organ Damage) ကိုလည်း အကဲဖြတ်ရန် လိုအပ်ပြီး ထို့အပေါ်အခြေခံ၍ သင့်တော်သော ကုသမှုအစီအစဉ် ချမှတ်ကာ ရေရှည်အရှုပ်ထွေးမှု အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရမည်။ European Society of Cardiology (ESC) 2024 နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ သွေးပေါင်မြင့်ဆိုင်ရာအသင်းအဖွဲ့ လမ်းညွှန်ချက်များအရ အကြံပြုထားသော စစ်ဆေးမှုများမှာ

• သွေးနှင့် ဆီး စစ်ဆေးမှု: ပူးတွဲရောဂါများနှင့် အရေးကြီးအင်္ဂါများ၏ လုပ်ဆောင်မှုကို အကဲဖြတ်ရန် ဖြစ်ပြီး သွေးတွင်းသကြား (သို့) HbA1c ဖြင့် ဆီးချိုစစ်ဆေးခြင်း၊ သွေးအတွင်းအဆီဓာတ်အဆင့်၊ ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်မှု (Serum Creatinine နှင့် eGFR)၊ အီလက်ထရိုလိုက်အဆင့်များ စစ်ဆေးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဆီးထဲတွင် ပရိုတိန်း/အယ်လ်ဘျူမင် ရှိမရှိ (Urine Albumin-to-Creatinine Ratio; UACR) စစ်ဆေး၍ ကျောက်ကပ်ရေရှည်ရောဂါ အန္တရာယ်ကို အကဲဖြတ်သည် 
• နှလုံးလျှပ်စစ်လှိုင်းစစ်ဆေးမှု (Electrocardiogram; ECG): နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း၊ နှလုံးဘယ်ဘက်အခန်း ကြွက်သားထူလာခြင်း (Left Ventricular Hypertrophy) နှင့် နှလုံးသွေးကြောရောဂါ သို့မဟုတ် နှလုံးကြွက်သားသွေးလည်ပတ်မှု လျော့နည်းမှု၏ သဲလွန်စများ ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် 
• နှလုံးအထက်အသံလှိုင်းစစ်ဆေးမှု (Echocardiography): လူနာအချို့တွင် စဉ်းစားနိုင်ပြီး နှလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လုပ်ဆောင်မှုကို အကဲဖြတ်ရန်၊ နှလုံးကြွက်သားထူလာခြင်း၊ နှလုံးအာရုံကြောတံခါး (valve) လုပ်ဆောင်မှုနှင့် နှလုံးပျက်ကွက်ခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် 
• အညွှန်းရှိပါက ထပ်မံစစ်ဆေးမှုများ: လူနာအချို့တွင် ဆရာဝန်က မျက်စိနောက်ခံလွှာစစ်ဆေးမှု (Fundus Examination)၊ အိမ်တွင် သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းတာခြင်း (Home Blood Pressure Monitoring; HBPM) သို့မဟုတ် 24 နာရီလုံး သွေးပေါင်တိုင်းကိရိယာတပ်ဆင်ခြင်း (Ambulatory Blood Pressure Monitoring; ABPM) စသည့် စစ်ဆေးမှုများကို စဉ်းစားနိုင်သည်။ ထို့ပြင် လက်တွေ့အညွှန်းရှိပါက ဒုတိယအကြောင်းရင်းရှိ သွေးပေါင်မြင့် (Secondary Hypertension) ၏ အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေရန် စစ်ဆေးမှုများကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါရှိသူများအတွက် လိုက်နာသင့်သည်များနှင့် လေ့ကျင့်ခန်း

လူနေမှုပုံစံပြောင်းလဲပြင်ဆင်ခြင်း (Lifestyle Modification) သည် သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါကုသမှု၏ အဓိကဖြစ်ပြီး ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း ဆေးသောက်ခြင်းနှင့် တွဲဖက်လုပ်ဆောင်ရသည်။ ယင်းသည် သွေးပေါင်ချိန်လျော့ချခြင်းနှင့် နှလုံးရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါ အန္တရာယ်များကို ထိရောက်စွာ လျှော့ချပေးနိုင်သည်။ လိုက်နာသင့်သည့် လမ်းညွှန်ချက်များမှာ

• အလေးချိန်ကို သင့်လျော်သောအကွာအဝေးတွင် ထိန်းချုပ်ပါ: အလေးချိန်ပို သို့မဟုတ် အဝလွန်သူများသည် သင့်တော်စွာ အလေးချိန်လျှော့ချသင့်ပြီး မူလအလေးချိန်၏ 5–10% သာ လျှော့ချနိုင်ပါကလည်း သွေးပေါင်ချိန် လျော့ချရာတွင် ကူညီနိုင်သည်။ အာရှလူမျိုးများအတွက် သင့်တော်သော BMI (18.5–22.9 kg/m²) အတွင်း ထိန်းထားပြီး ခါးပတ်လည်ကို ယောက်ျား 90 စင်တီမီတာ နှင့် မိန်းမ 80 စင်တီမီတာ ထက် မကျော်လွန်စေရ 
• လေ့ကျင့်ခန်းကို ပုံမှန်လုပ်ပါ: အလယ်အလတ်အဆင့် အဲရိုးဘစ်လေ့ကျင့်ခန်းများ (ဥပမာ လျင်မြန်စွာလမ်းလျှောက်ခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း၊ ရေကူးခြင်း သို့မဟုတ် အလေးမတင်သေးသော အပြေး) ကို အနည်းဆုံး တစ်ပတ်လျှင် 150 မိနစ် သို့မဟုတ် တစ်နေ့ 30 မိနစ်ခန့်၊ တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး 5 ရက် ပြုလုပ်သင့်သည်။ ထို့ပြင် ကြွက်သားအားကောင်းစေသော လေ့ကျင့်ခန်း (Resistance Exercise) ကို တစ်ပတ်လျှင် 2–3 ရက် ထပ်မံပေါင်းစပ်နိုင်ပြီး သွေးပေါင်ချိန်ထိန်းချုပ်မှုနှင့် နှလုံးကျန်းမာရေးကို အထောက်အကူပြုသည် 
• လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရာတွင် သတိပြုရန်: သွေးပေါင်ချိန်အလွန်မြင့်သူ (ဥပမာ 180/110 mmHg ထက်မြင့်) သို့မဟုတ် ရင်ဘတ်နာခြင်း၊ မောပန်းခြင်း သို့မဟုတ် မူးဝေခြင်း စသည့် မမှန်ကန်သောလက္ခဏာများရှိပါက လေ့ကျင့်ခန်းစတင်မီ ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်။ အလေးအလွန်ကြီးမားစွာ မြှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အားထုတ်စဉ် အသက်ရှူကို လက်ခံထားခြင်း (Valsalva Maneuver) ကို ရှောင်ရှားရ 
• အန္တရာယ်တိုးစေသောအချက်များကို ရှောင်ပါ: ဆေးလိပ်မသောက်ပါနှင့်၊ အရက်အမျိုးအစားသောက်သုံးမှုကို ကန့်သတ်ပါ၊ ဆိုဒီယမ်နည်းသော အစားအစာကို စားပါ၊ သွေးပေါင်တိုင်းတာမီ အထူးသဖြင့် ကော်ဖီအင် (caffeine) များစွာပါဝင်သော အရာများကို များစွာမသောက်ပါနှင့်။ ထို့အပြင် လုံလောက်စွာအိပ်ရေးဝအောင် အိပ်ပါနှင့် စိတ်ဖိစီးမှုကို သင့်လျော်စွာ စီမံခန့်ခွဲပါ

သွေးပေါင်လျော့စေသော အစားအစာ 2:1:1 နည်းစနစ်နှင့် ဆိုဒီယမ်လျှော့ချခြင်း

အစားအသောက်ကို စနစ်တကျ စားသုံးခြင်းသည် သွေးပေါင်ချိန်အဆင့်ကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်ရန် အရေးကြီးသောနည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအထောက်အထားများဖြင့် ထောက်ခံထားသော လမ်းညွှန်ချက်တစ်ခုမှာ DASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension) ဖြစ်ပြီး၊ အစားအစာပြင်ဆင်ရာတွင် 2:1:1 ပန်းကန်ခွဲနည်းနှင့် ကိုက်ညီသည်။ ယင်းသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အစေ့အနှံမကြိတ်သား (whole grains) နှင့် အဆီနည်းပရိုတိန်းကို အားပေးကာ ဆိုဒီယမ်လျှော့ချခြင်းနှင့် တွဲဖက်လုပ်ဆောင်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း

• 2:1:1 နည်းဖြင့် ပန်းကန်ခွဲစားပါ: တစ်နပ်စာတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် 2 ပိုင်း (အာဟာရဖိုင်ဘာ၊ ပိုတက်စီယမ်၊ မဂ္ဂနီစီယမ် တိုးရန်)၊ ထမင်း သို့မဟုတ် အစေ့အနှံမကြိတ်သား 1 ပိုင်း (ဥပမာ ထမင်းကြမ်း၊ ဟိုးလ်ဝိတ်မုန့် သို့မဟုတ် အစေ့အနှံပြည့်စုံ) နှင့် အဆီနည်းပရိုတိန်း 1 ပိုင်း (ဥပမာ ငါး၊ အဆီမပါတဲ့ အသား၊ တိုဖူး သို့မဟုတ် ပဲမျိုးစုံ) ကို ခွဲဝေပေးပါ။ ဆော့စစ်၊ ဟမ်၊ ဘေကွန် ကဲ့သို့ အသားပြုပြင်ထုတ်လုပ်ထားသော အစားအစာများကို ရှောင်ရှားပါ 
• ဆိုဒီယမ်စားသုံးမှုကို လျှော့ချပါ: ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ (WHO) အရ တစ်နေ့လျှင် ဆိုဒီယမ် 2,000 မီလီဂရမ် ထက်မပို သို့မဟုတ် ဆား 5 ဂရမ် (လက်ဖက်ရည်ဇွန်း 1 ဇွန်း) ခန့်သာ ရရှိသင့်သည်။ အရသာပစ္စည်းများ ထပ်မံထည့်ခြင်းကို လျှော့ချပြီး ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ထားသော အစားအစာအစား လတ်ဆတ်သောအစားအစာကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် သွေးပေါင်ချိန်လျော့ရန်နှင့် နှလုံးသွေးကြောရောဂါအန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်သည် 
• ဆိုဒီယမ်မြင့်အစားအစာများကို ရှောင်ပါ: ဥပမာ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ထားသော အစားအစာများ၊ အဆင်သင့်/တစ်ဝက်အဆင်သင့် အစားအစာများ၊ ချဉ်ဖောက်/သိမ်းဆည်းထားသော အစားအစာများ၊ မုန့်ကြော်/လက်ဆောင်မုန့်များ၊ အသင့်သုံးစွဲနိုင်သော ဆုပ်/ဆော့စ်များ။ ဆိုဒီယမ်နည်းဆား သို့မဟုတ် ပိုတက်စီယမ်ဆား ထုတ်ကုန်များအသုံးပြုမီ ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်သင့်ပြီး အထူးသဖြင့် ကျောက်ကပ်ရေရှည်ရောဂါရှိသူများ သို့မဟုတ် သွေးထဲပိုတက်စီယမ်အဆင့်ကို သက်ရောက်စေနိုင်သော ဆေးများ သောက်နေသူများတွင် ပိုမိုဂရုစိုက်ရမည် 
• ပိုတက်စီယမ်နှင့် ကယ်လ်စီယမ်ပါဝင်သော အစားအစာများကို တိုးပါ: ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ တားမြစ်ချက်မရှိသူများသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးများနှင့် အဆီနည်း သို့မဟုတ် အဆီမပါသော နို့ထွက်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ သဘာဝအရသာနို့၊ ယိုဂတ်) ကို စားသုံးသင့်ပြီး ယင်းတို့သည် DASH diet ၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ကာ သွေးပေါင်ချိန်ထိန်းချုပ်ရာတွင် ကူညီသည်

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ ကုသမှုဆိုင်ရာ အထူးကျွမ်းကျင်ဆရာဝန်

Dr. Chayaphon Cheethanom အတွင်းရောဂါဆရာဝန် Bangkok Hospital

အတွင်းရောဂါဆေးခန်းတွင် သွေးပေါင်မြင့် စစ်ဆေးခြင်း Bangkok Hospital

သွေးပေါင်မြင့်အခြေအနေသည် အစောပိုင်းတွင် သတိပေးလက္ခဏာ မပေါ်လွင်တတ်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာဖြစ်သည်။ သွေးပေါင်တန်ဖိုး မြင့်နေမှုကို ဆက်တိုက် လျစ်လျူရှု၍ မစောင့်ရှောက်ပါက သွေးကြောများနှင့် အရေးကြီးအင်္ဂါများကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေပြီး ပြင်းထန်သော အရှုပ်ထွေးမှုများသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အန္တရာယ်အကဲဖြတ်ရန် စစ်ဆေးခံ၍ ခွဲခြားအတည်ပြုခြင်းသည် အရေးကြီးသည် 

Bangkok Hospital ၏ အတွင်းရောဂါဆေးခန်းတွင် အတွင်းရောဂါဆရာဝန်အဖွဲ့က အကြောင်းရင်းရှာဖွေစစ်ဆေးခြင်းမှစ၍ အရှုပ်ထွေးမှုများ စစ်ဆေး筛查ခြင်း၊ ကုသမှုအစီအစဉ်ရေးဆွဲခြင်းနှင့် အကျင့်စရိုက်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များပေးခြင်းအထိ စောင့်ရှောက်ပေးရန် အဆင်သင့်ရှိသည်။ ယင်းအားဖြင့် လူနာများသည် သွေးပေါင်ချိန်ကို စံနှုန်းအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ရေရှည်တွင် ဘဝအရည်အသွေးကောင်းမွန်စွာ နေနိုင်မည်

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါ အနှစ်ချုပ်

သွေးပေါင်မြင့်ရောဂါသည် အစောပိုင်းတွင် လက္ခဏာမပြတတ်သော ရေရှည်မကူးစက်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ သို့သော် သင့်လျော်စွာ ခွဲခြားအတည်ပြု၍ မထိန်းချုပ်နိုင်ပါက သွေးကြောများနှင့် နှလုံး၊ ဦးနှောက်၊ ကျောက်ကပ်၊ မျက်လုံး ကဲ့သို့ အရေးကြီးအင်္ဂါများ ထိခိုက်ပျက်စီးစေပြီး နှလုံးရောဂါ၊ ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရေရှည်ရောဂါနှင့် အခြားအရှုပ်ထွေးမှုများ၏ ရေရှည်အန္တရာယ်ကို တိုးစေသည်

သွေးပေါင်ချိန်ကို ပုံမှန်တိုင်းတာခြင်း၊ 2:1:1 နည်းအရ အာဟာရမျှတသော အစားအသောက်စားသုံးခြင်းနှင့် ဆိုဒီယမ်လျှော့ချခြင်း၊ ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ အလေးချိန်ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်း၊ အရက်သောက်သုံးမှုကို ကန့်သတ်ခြင်းနှင့် ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆေးကို ဆက်တိုက်သောက်သုံးခြင်းတို့သည် သွေးပေါင်ချိန်ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် အရှုပ်ထွေးမှုအန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန် အရေးကြီးသော လမ်းညွှန်ချက်များဖြစ်သည်

သွေးပေါင်ချိန်တန်ဖိုး မြင့်နေသည်ဟု တွေ့ရှိပါက သို့မဟုတ် နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါအန္တရာယ်အချက်များရှိပါက အတွင်းရောဂါဆရာဝန်ထံတွင် အကဲဖြတ်စစ်ဆေးခံပြီး အကြောင်းရင်းရှာဖွေခြင်း၊ အရေးကြီးအင်္ဂါများ၏ ထိခိုက်ပျက်စီးမှုကို အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် သင့်တော်သော ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ချမှတ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်သင့်သည်။ ထို့ကြောင့် ရောဂါကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး ရေရှည်တွင် ဘဝအရည်အသွေးကောင်းမွန်စွာ နေနိုင်မည်ဖြစ်သည်