CKM Syndrome နှလုံးရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ မက်တာဘောလစ်ရောဂါ လူยุคသစ်တို့အတွက် တိတ်ဆိတ်နေသော အန္တရာယ်

လက်ရှိဆေးပညာတွင် ထိုင်းလူမျိုးများတွင် များစွာတွေ့ရသော နာတာရှည်ရောဂါအုပ်စုများဖြစ်သည့် အဝလွန်ရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောဂါ နှင့် နှလုံးရောဂါ တို့အကြား အရေးကြီးသော ဆက်နွယ်မှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိထားပါသည်။ ထိုရောဂါများသည် သီးခြားစီ ဖြစ်ပွားခြင်းမဟုတ်ဘဲ နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော စနစ်တစ်ခုအဖြစ် CKM Syndrome (Cardiovascular – Kidney – Metabolic Syndrome) ဟု ခေါ်ကြပြီး ခေတ်သစ်လူများ၏ ကျန်းမာရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေသော တိတ်တဆိတ်အန္တရာယ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပါသည်

CKM Syndrome ဆိုတာဘာလဲ

CKM Syndrome သည် ကိုယ်ခန္ဓာရှိ အဓိကစနစ် 3 ခုနှင့် ဆက်စပ်နေသော မမှန်ကန်မှုများ၏ အုပ်စုဖြစ်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

1. နှလုံးနှင့် သွေးကြောစနစ် (Cardiovascular) နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ၊ နှလုံးပျက်ကွက်မှု (Heart failure) နှင့် ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါတို့ ပါဝင်သည်
2. ကျောက်ကပ်စနစ် (Kidney) အမှိုက်ဓာတ်များကို စစ်ထုတ်ခြင်းနှင့် ရေနှင့် အင်မာဓာတ် (ဆားဓာတ်) မျှတမှုကို ထိန်းသိမ်းခြင်း အပေါ် သက်ရောက်စေသော နာတာရှည်ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်ကျဆင်းမှု
3. မီတာဘောလစ်စနစ် (Metabolic) ကိုယ်ခန္ဓာ၏ မီးလောင်ပျက်စီး/လဲလှယ်ဓာတ် (metabolism) စနစ် ဥပမာ ဗိုက်အဆီအဝလွန်ခြင်း ဆီးချို သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း နှင့် သွေးအဆီမြင့်ခြင်း

ဤအခြေအနေသည် မကြာခဏ “အသေးအဖွဲကိစ္စ” ကနေ စတင်တတ်ပြီး ဥပမာအားဖြင့် ဝမ်းဗိုက်အတွင်း အဆီအလွန်အကျွံ စုဆောင်းနေခြင်းက နိမ့်အဆင့် နာတာရှည်ရောင်ရမ်းမှုနှင့် အင်ဆူလင်တုံ့ပြန်မှုလျော့နည်းခြင်း (insulin resistance) ကို ဖြစ်စေပြီး ထို့နောက် သွေးကြော၊ ကျောက်ကပ်နှင့် နှလုံးတို့ထံ ဆက်တိုက် သက်ရောက်သွားကာ အပြန်အလှန် တိုးမြှင့်စေသည့် စက်ဝိုင်းပုံစံဖြင့် ပိုမိုဆိုးရွားလာစေပါသည်

CKM Syndrome ဘယ်လောက်အန္တရာယ်ရှိလဲ

CKM Syndrome ၏ အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော မက္ကနစ်အရ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများသည် မသိသာဘဲ လုပ်ဆောင်ချက်ကျဆင်းလာနိုင်ပါသည်။ CKM Syndrome ၏ အစိုးရိမ်ရဆုံးအချက်မှာ လူနာတွင် လက္ခဏာများ မရှင်းလင်းသေးသော်လည်း အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပျက်စီးနေပြီးဖြစ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ စနစ်တစ်ခုချင်းစီ၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါအတိုင်း ရှင်းပြနိုင်သည်။

• မီတာဘောလစ်မှ နှလုံးသို့: ဆီးချိုကြောင့် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် အမြင့်တက်နေခြင်းက သွေးကြောနံရံကို ထိခိုက်စေပြီး သွေးကြောခိုင်မာ၊ ကျဉ်းပိတ်စေကာ နှလုံးရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားမှု (heart attack) အန္တရာယ်ကို မြင့်တင်စေသည်
• သွေးဖိအားမှ ကျောက်ကပ်သို့: ထိန်းချုပ်မထားသော သွေးဖိအားမြင့်ခြင်းက ကျောက်ကပ်ရှိ သေးငယ်သော သွေးကြောချောင်းများကို ပျက်စီးစေပြီး ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက် ပိုမြန်စွာကျဆင်းစေသည်
• ကျောက်ကပ်မှ နှလုံးသို့: ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်ကျဆင်းပြီး ရေ သို့မဟုတ် အမှိုက်ဓာတ်များကို ပုံမှန် မထုတ်ပယ်နိုင်တော့သည့်အခါ သွေးလည်ပတ်စေရန် နှလုံးသည် အလွန်အကျွံ အလုပ်လုပ်ရပြီး ရုတ်တရက် နှလုံးပျက်ကွက်မှု ဖြစ်စေနိုင်သည်
• အဆီမှ စနစ်စုစုပေါင်းသို့: သွေးအဆီမြင့်ခြင်းက ကိုယ်ခန္ဓာတစ်လျှောက် သွေးကြောနံရံများပေါ်တွင် ကပ်တင်လာပြီး နှလုံး၊ ဦးနှောက် နှင့် ကျောက်ကပ်သွေးကြောများအပါအဝင် ကျဉ်းပိတ်ခြင်းနှင့် ရောင်ရမ်းမှုကို ဖြစ်စေသည်

ရောဂါအဆင့်ခွဲခြားမှု CKM Syndrome နှင့် ကုသမှုလမ်းညွှန်

အမေရိကန် နှလုံးရောဂါအသင်း (AHA) က CKM Syndrome ၏ ပြင်းထန်မှုကို 5 အဆင့် (Stage 0 – 4) အဖြစ် ခွဲခြားထားပြီး သင့်တော်သော ကာကွယ်ရေးနှင့် ကုသရေး အစီအစဉ်ရေးဆွဲနိုင်စေရန် ဖြစ်ပါသည်။ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

ဘယ်သူတွေက အန္တရာယ်အုပ်စုထဲမှာ ပါသလဲ CKM Syndrome

အောက်ပါအချက်များရှိသူများသည် CKM Syndrome အန္တရာယ်ကို စစ်ဆေးအကဲဖြတ်ရန် သင့်တော်ပါသည်

• အဝလွန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလေးချိန်ပိုခြင်းရှိသူ (BMI ≥ 25 သို့မဟုတ် အာရှလူမျိုး ≥ 23)
• ဗိုက်အဆီအဝလွန်ခြင်းရှိသူ (အမျိုးသား ခါးပတ်လုံး ≥ 90 စမ., အမျိုးသမီး ≥ 80 စမ.)
• ဆီးချိုရောဂါရှိသူ သို့မဟုတ် ဆီးချိုမဖြစ်မီအဆင့်ရှိသူ
• သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးအဆီမြင့်ခြင်းရှိသူ
• နာတာရှည်ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်ကျဆင်းမှုရှိသူ
• အသည်းအဆီဖုံးခြင်း (fatty liver) ရှိသူ
• အသက် 40 နှစ်နှင့် အထက်ရှိသူ
• မိသားစုတွင် နှလုံးရောဂါ သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်ရောဂါ ရာဇဝင်ရှိသူ

ကုသမှုလမ်းညွှန် CKM Syndrome ကို တက်ကြွစွာကုသခြင်း စနစ်များစွာကို တပြိုင်နက် ကာကွယ်ခြင်း

လက်ရှိခေတ်အတွက် CKM Syndrome ကုသမှု၏ အဓိကအချက်မှာ ရောဂါတစ်မျိုးချင်းစီကိုသာ ကုသခြင်းမဟုတ်ဘဲ “Continuum of Care” ဟုခေါ်သော ဆက်တိုက်၊ ပြည့်စုံပြီး မပြတ်တောက်သော စောင့်ရှောက်မှုဖြင့် စနစ်တကျ စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဓိက 4 ပိုင်းကို အလေးပေးသည်။

1. အလေ့အထပြောင်းလဲခြင်း (အရေးအကြီးဆုံး အခြေခံ) အစားအသောက်ထိန်းချုပ်ခြင်း၊ ချို၊ အဆီ၊ ဆား လျော့စားခြင်း နှင့် တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး 150 မိနစ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း
2. ခေတ်မီဆေးဝါးများဖြင့် ကုသခြင်း (Multi – Organ Protection) ဆရာဝန်က စနစ်များစွာကို တပြိုင်နက် စောင့်ရှောက်နိုင်သော ဆေးအုပ်စုအသစ်များကို စဉ်းစားအသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာ ဆီးဖြင့် သကြားထုတ်ပယ်စေသော ဆေးများက နှလုံးပေါ်ရှိ ဝန်ကိုလျော့စေပြီး ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်ကျဆင်းမှုကို နှေးကွေးစေနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် အလေးချိန်လျော့စေပြီး တပြိုင်နက် သွေးကြောများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သော ဆေးများ
3. ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပုံမှန်စောင့်ရှောက်ခြင်း ကျောက်ကပ်စစ်ထုတ်နှုန်း (eGFR) ကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ဆီးတွင် ပရိုတိန်းယိုစိမ့်မှုကို ပုံမှန် စစ်ဆေးခြင်း၊ ထို့အပြင် ကျောက်ကပ်ကို ထိခိုက်စေသော ဆေးဝါးများကို ရှောင်ရှားခြင်း
4. နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါကို ကာကွယ်ခြင်း ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း နှလုံးကျန်းမာရေး စစ်ဆေးခြင်းနှင့် သွေးအဆီနှင့် သွေးဖိအားအဆင့်ကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ခြင်း

ကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည့် ဆေးရုံ CKM Syndrome

Bangkok Hospital ၏ အတွင်းဆေးကလင်နစ်သည် CKM Syndrome လူနာများကို စောင့်ရှောက်ဝန်ဆောင်မှုပေးရန် အသင့်ရှိပါသည်။ နှလုံးအထူးကု၊ ကျောက်ကပ်အထူးကု နှင့် ဟော်မုန်း/အန်ဒိုကရင်းအထူးကုတို့ ပါဝင်သော မျိုးစုံပညာရပ်ဆိုင်ရာ အထူးကုအဖွဲ့ (Multidisciplinary Team) ဖြင့် အန္တရာယ်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း အကဲဖြတ်ခြင်း၊ တစ်ဦးချင်းအလိုက် ကုသမှုအစီအစဉ်ရေးဆွဲခြင်းနှင့် ခေတ်မီကုသနည်းပညာများကို အသုံးပြုခြင်းတို့ဖြင့် ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ၏ ပျက်စီးယိုယွင်းမှုကို နှေးကွေးစေရန် နှင့် ဘဝအရည်အသွေးကို ရေရှည်ကောင်းမွန်စေရန် ကူညီပေးပါသည်

လက္ခဏာများ ထင်ရှားလာသည်အထိ မစောင့်ပါနှင့်၊ အကြောင်းမှာ CKM Syndrome
သည် ယနေ့ကစပြီး စောစောစီးစီး စတင်စောင့်ရှောက်ပါက ကာကွယ်နိုင်သော တိတ်တဆိတ်အန္တရာယ်တစ်ရပ် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်

ကုသရာတွင် ကျွမ်းကျင်သည့် ဆရာဝန် CKM Syndrome

ဒေါက်တာ. ချယာဖုန်း ချီသနုံး အတွင်းဆေးအထူးကု Bangkok Hospital

ကိုယ်တိုင်ချိန်းဆိုရန်ဤနေရာကိုနှိပ်ပါ

ကိုးကားစာတမ်း:

• Ndumele CE, et al. A Synopsis of the Evidence for the Science and Clinical Management of Cardiovascular-Kidney-Metabolic (CKM) Syndrome: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2023.