ဟောက်ခြင်းလက္ခဏာသည် အိပ်နေစဉ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး လည်ချောင်းကြွက်သားများ လျော့ပျော့ပျော့လျောကျလာသဖြင့် လေကြောင်းလမ်းကြောင်းကျဉ်းသွားပါသည်။ ကျဉ်းသွားသော လေကြောင်းလမ်းကြောင်းမှတဆင့် လေက လှုပ်ရှားသွားလာရာတွင် လည်ချောင်းအတွင်းရှိ အသားအရေ(တစ်ရှူး)များ ဥပမာ တွန်စစ်(tonsil)၊ နူးညံ့သောပါးရိုးအမိုး(soft palate)၊ လည်ချောင်းခေါင်းငယ်(uvula) စသည်တို့ တုန်ခါစေပြီး ထိုတုန်ခါမှုကြောင့် ဟောက်သံဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ လည်ချောင်းကြွက်သားများ လျော့နည်းခြင်းအပြင် လေကြောင်းလမ်းကြောင်း ကျဉ်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့ခြင်းကို ဖြစ်စေသော အခြားအကြောင်းရင်းများလည်း ရှိပါသည်။ ဥပမာ တွန်စစ်ကြီးခြင်း၊ အလွန်အဝလွန်သူများတွင် လည်ချောင်းနံရံတစ်ရှူးများ ပိုထူလာခြင်း၊ လျှာကြီးခြင်း၊ အပေါ်ပိုင်းလေကြောင်းလမ်းကြောင်းတွင် အဖု(အကျိတ်) သို့မဟုတ် ရေအိတ်ရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဟောက်ခြင်းသည် လူနာတွင် လေကြောင်းစနစ်အတွင်း မမှန်ကန်မှုများ ရှိနိုင်ကြောင်း ပြသသည့် အချက်ပြလက္ခဏာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။
ဘာကြောင့် ဟောက်သလဲ၊ ဟောက်ခြင်းက ဘာကြောင့် ဖြစ်သလဲ
ဟောက်ခြင်းလက္ခဏာသည် အိပ်နေစဉ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ပါသည် လည်ချောင်းကြွက်သားများ လျော့ပျော့ပျော့လျောကျလာသဖြင့် လေကြောင်းလမ်းကြောင်းကျဉ်းသွားပါသည်။ ကျဉ်းသွားသော လေကြောင်းလမ်းကြောင်းမှတဆင့် လေက လှုပ်ရှားသွားလာရာတွင် လည်ချောင်းတစ်ရှူးများ ဥပမာ တွန်စစ်၊ နူးညံ့သောပါးရိုးအမိုး၊ လည်ချောင်းခေါင်းငယ် စသည်တို့ တုန်ခါစေပြီး ထိုတုန်ခါမှုကြောင့် ဟောက်သံ ဖြစ်ပေါ်လာပါသည်။ လေကြောင်းလမ်းကြောင်း ပိုမို ကျဉ်းသွားလေလေ ဟောက်သံ ပိုမို ကျယ်လေလေ ဖြစ်ပါသည်
ဟောက်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများနှင့် သတိပြုရမည့် အန္တရာယ်အချက်များ
လည်ချောင်းကြွက်သားများ လျော့နည်းခြင်းအပြင် ဟောက်ခြင်း၏အကြောင်းရင်းမှာ အခြားအချက်များပေါင်းစပ်ပြီး လေကြောင်းလမ်းကြောင်း ကျဉ်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် ပိတ်ဆို့သွားခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်
- ကိုယ်အလေးချိန်ပိုခြင်း သို့မဟုတ် အဝလွန်ရောဂါ: အလွန်အဝလွန်သော လူနာများတွင် လည်ချောင်းနံရံတစ်ရှူးများ ထူလာနိုင်ပြီး လေကြောင်းလမ်းကြောင်းအဖွင့် ကျဉ်းသွားစေပါသည်
- လေကြောင်းလမ်းကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံ မမှန်ကန်ခြင်း: ဥပမာ တွန်စစ်ကြီးခြင်း သို့မဟုတ် လျှာကြီးခြင်း၊ နှာခေါင်းအတွင်း အဖောင်းအနာရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် နှာခေါင်းအရိုးလှည့်ကွေ့ခြင်း
- အခြားမမှန်ကန်မှုများ: ဥပမာ နှာခေါင်းအတွင်း သို့မဟုတ် အပေါ်ပိုင်းလေကြောင်းလမ်းကြောင်းတွင် အဖု(အကျိတ်) သို့မဟုတ် ရေအိတ် ရှိခြင်း
- လူနေမှုပုံစံ အကျင့်အလျောက်: ဥပမာ အရက်ပါသောအဖျော်ယမကာ သောက်ခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ အိပ်ဆေး သို့မဟုတ် ကြွက်သားလျော့ဆေး အသုံးပြုခြင်း
အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း (obstructive sleep apnea : OSA) ဆိုတာဘာလဲ
အိပ်နေစဉ်တွင် ဟောက်ခြင်းလက္ခဏာသာမက အသက်ရှူရပ်ခြင်းလည်း တွေ့ရနိုင်ပါသည်။ လည်ချောင်းတစ်ရှူးများ သို့မဟုတ် လျှာက လျော့ကျပြီး အပေါ်ပိုင်းလေကြောင်းလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့သွားသည့်အခါ ကိုယ်ခန္ဓာသည် လေကြောင်းလမ်းကြောင်း ကျဉ်းသွားနေသော်လည်း လေဝင်အောင် အသက်ကို ပိုမိုအားသွန်ခေါ်ရှူရန် ကြိုးစားလာပြီး ထိုကြိုးစားမှုကြောင့်ပင် လေကြောင်းလမ်းကြောင်း ပိုမိုကျဉ်းသွားကာ နောက်ဆုံး ပိတ်သွားနိုင်ပါသည်
လေက အပြည့်အဝပိတ်ဆို့နေသော လေကြောင်းလမ်းကြောင်းကို မဖြတ်သန်းနိုင်သည့်အခါ သို့မဟုတ် ကျဉ်းလွန်မှုကြောင့် ဝင်ထွက်လေ မလုံလောက်သည့်အခါ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အောက်စီဂျင်ကို လုံလုံလောက်လောက် မရနိုင်ပါ။ ဦးနှောက်တွင် အောက်စီဂျင်မလုံလောက်လာသည့်အခါ လူနာသည် ပြင်းပြင်းထန်ထန် အသက်ရှူခြင်း သို့မဟုတ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ချောင်းဆိုးခြင်း ပုံစံဖြင့် နိုးလာပြီး လျှာ၏အနေအထားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိရန် ဖြစ်ပေါ်ပါသည်။ အိပ်စက်မှုစက်ဝန်းအတွင်း ဟောက်ခြင်းနှင့် အသက်ရှူရပ်ခြင်း မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး ထိုအကျိုးဆက်အဖြစ် လူနာမှာ အိပ်ရေးမဝခြင်းနှင့် ဦးနှောက်တွင် အောက်စီဂျင် မပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်စေပါသည်
ဟောက်ခြင်း၏ သတိပေးလက္ခဏာများနှင့် ထိခိုက်မှုများ
ဟောက်သံသည် အတူအိပ်သူများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေရုံသာမက လူနာ၏ကိုယ်ခန္ဓာတွင် များစွာသော မမှန်ကန်မှုများကိုလည်း ဖြစ်စေပါသည်။ အသက်ရှူရပ်ခြင်းပါ တွဲဖက်ရှိပါက အောက်ပါအကျိုးဆက်များ ဖြစ်နိုင်ပါသည်
- နေ့ခင်းဘက် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အိပ်ချိန်ရှည်ခဲ့သော်လည်း ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အိပ်ငိုက်ခြင်း
- အိပ်ရေးမဝသလို ခံစားရခြင်း၊ အိပ်စက်မှု မဆက်တိုက်ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အကြောင်းမသိဘဲ ညတွင် မကြာခဏ နိုးလာခြင်း
- စဉ်းစားနိုင်စွမ်း၊ မှတ်ဉာဏ်နှင့် အလုပ်ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း
- သွေးတိုးရောဂါ၊ နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါ ဖြစ်နိုင်ချေ မြင့်ခြင်း
- လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်ကျဆင်းမှု ဖြစ်နိုင်ခြင်း
ဟောက်ခြင်းကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲ — ကိုယ်တိုင်လုပ်နိုင်သော မူလအစ အိမ်တွင်းနည်းလမ်းများ
လူနာတွင် ဟောက်ခြင်းသာရှိပြီး အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း မတွဲဖက်ရှိသည့် အခြေအနေတွင် အကျင့်အလျောက်နှင့် လူနေမှုပုံစံ ပြောင်းလဲခြင်းသည် လက္ခဏာများ ကောင်းမွန်လာစေမည့် မူလအစနည်းလမ်းအဖြစ် အထောက်အကူပြုနိုင်ပါသည်။ ဥပမာ
- ကိုယ်အလေးချိန်လျှော့ချခြင်း: စံသတ်မှတ်ချက်အတွင်း ရှိအောင်ထားခြင်းဖြင့် လည်ချောင်းအတွင်း၊ နူးညံ့သောပါးရိုးအမိုးနှင့် လျှာအမြစ်အနီးရှိ အဆီတစ်ရှူးကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်
- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုလုပ်ခြင်း: ကြွက်သားတင်းရင်းမှု တိုးစေရန် ပုံမှန်ပြုလုပ်ခြင်း
- အရက်နှင့် အယ်လ်ကိုဟော ရှောင်ခြင်း: အထူးသဖြင့် အိပ်ချိန်မတိုင်မီ
- အိပ်ချိန်မတိုင်မီ ၃ နာရီအတွင်း အစားမစားခြင်း: အစာအိမ်အက်စစ် ပြန်တက်ခြင်း(ဂါတ်စ်) အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန်နှင့် အိပ်စက်မှုအရည်အသွေး မြင့်မားစေရန်
- အိပ်ပုံအနေအထား ပြောင်းလဲခြင်း: ဘေးအိပ်ရန် ကြိုးစားပြီး ခေါင်းကို အနည်းငယ် မြင့်အောင် ခေါင်းအုံးထူထူထောက်ခြင်း
အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်းကို ကုသခြင်း
လူနာတွင် အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း ရှိပါက အထူးသဖြင့် အလယ်အလတ်မှ ပြင်းထန်အဆင့်တွင် အကျင့်အလျောက်ပြောင်းလဲခြင်းသာဖြင့် မလုံလောက်နိုင်ပါ။ ဟောက်ခြင်းကို အကြောင်းရင်းကိုက်ညီစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ရန် အခြားကုသနည်းများကို ထပ်မံလိုအပ်ပါသည်။ မည်သည့်ကုသနည်းကို ရွေးချယ်မည်ဆိုသည်ကို ဆရာဝန်သည် ရောဂါ၏ပြင်းထန်မှု၊ သင့်လျော်မှုနှင့် လူနာ၏လိုက်နာနိုင်မှုတို့ကို အခြေခံ၍ ဆုံးဖြတ်ပါမည်။ လူနာသည် အိပ်စက်မှုစစ်ဆေးခြင်း (Polysomnography) ကို ပြုလုပ်ရန် ဆရာဝန်နှင့် တွေ့ဆုံသင့်ပြီး ရောဂါပြင်းထန်မှုအဆင့်ကို အကဲဖြတ်ကာ ကုသမှုလမ်းကြောင်းကို စဉ်းစားပါမည်။ ကုသနည်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်
- လေဖိအားပေးစက်အသုံးပြုခြင်း (CPAP Titration): အိပ်နေစဉ် လေကြောင်းလမ်းကြောင်းထဲသို့ လေဖိအားပေးထိုးသွင်း၍ လည်ချောင်းအဖွင့်ကို ဖွင့်ပြီး ချဲ့ပေးသောနည်းလမ်းဖြစ်ပြီး လက်ရှိအချိန်တွင် စံသတ်မှတ်ကုသနည်းတစ်ခုအဖြစ် ထိရောက်မှုမြင့်သောနည်းလမ်းဟု ယူဆပါသည်
- ခွဲစိတ်မှု သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်များ: ဥပမာ လည်ချောင်းတစ်ရှူး၊ မေးရိုး၊ လျှာ သို့မဟုတ် လည်ချောင်းခေါင်းငယ်ကို ခွဲစိတ်ခြင်း၊ နှာခေါင်းအတွင်း သို့မဟုတ် နူးညံ့သောပါးရိုးအမိုးတွင် လေဆာလုပ်ဆောင်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် လေကြောင်းလမ်းကြောင်းကို ပိုကျယ်လာစေရန် ကူညီပေးပါသည်
- ပါးစပ်အတွင်းကိရိယာ (Oral Appliance) အသုံးပြုခြင်း: အိပ်နေစဉ် ပါးစပ်ဖွဲ့စည်းပုံကို ချိန်ညှိပေးနိုင်သော ကုသရေးရွေးချယ်စရာတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်
ပါးစပ်အတွင်းကိရိယာဆိုတာဘာလဲ
ဟောက်ခြင်းနှင့် အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်းကို ကုသရန် အသုံးပြုသော ပါးစပ်အတွင်းကိရိယာသည် ပါးစပ်အတွင်းအသုံးပြုရန် အကရီလစ်(acrylic) ပစ္စည်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး သွားညှိကုသမှုတွင် အသုံးပြုသော ရီတိန်နာ(retainer) သို့မဟုတ် သွားကြိတ်တတ်သူများအတွက် သွားကာစ(ညကာ)ကိရိယာနှင့် ဆင်တူပါသည်။ ပါးစပ်အတွင်းကိရိယာသည် အိပ်နေစဉ် လည်ချောင်းတစ်ရှူးများ လျော့ကျသွားခြင်းကို တားဆီးပေးပြီး လေကြောင်းလမ်းကြောင်း ပိတ်ဆို့မှုကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါသည် လုပ်ဆောင်ပုံအခြေခံမူ ၃ မျိုးမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်
- အောက်မေးရိုးကို ရှေ့ဘက်သို့ ထွက်လာအောင် ချိန်ညှိပေးခြင်း
- လျှာ၏အနေအထားကို ရှေ့ဘက်သို့ ချိန်ညှိပေးခြင်း
- နူးညံ့သောပါးရိုးအမိုးနှင့် လည်ချောင်းခေါင်းငယ်ကို မြင့်တင်ပေးရန် ကူညီခြင်း
ပါးစပ်အတွင်းကိရိယာ၏ အားသာချက်များ
- ပါးစပ်အတွင်းကိရိယာသည် CPAP စက်ထက် အရွယ်အစား သေးငယ်ပါသည်
- ခွဲစိတ်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်
- ကုန်ကျစရိတ် ပိုနည်းပါသည်
သို့သော် ပါးစပ်အတွင်းကိရိယာသည် အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း ပြင်းထန်မှုအဆင့် နည်းမှ အလယ်အလတ်အထိသာ ထိရောက်မှုရှိပါသည်
ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ် ဌာန၊ Bangkok Hospital International တွင် အိပ်စက်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာအားလုံးကို စောင့်ရှောက်ပေးရန် အသင့်ရှိသည်
ဟောက်ခြင်းလက္ခဏာရှိပါက သို့မဟုတ် အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်းရှိနိုင်သည်ဟု သံသယရှိပါက ချက်ချင်း ရောဂါခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြင်းထန်မှုအဆင့်ကို အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် သင့်တော်သော ကုသမှုလမ်းကြောင်းကို စဉ်းစားရွေးချယ်ခြင်း ပြုလုပ်သင့်ပါသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရောဂါမျိုးစုံ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်ပါသည်။ ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ် ဌာန၊ Bangkok Hospital International သည် စံချိန်မီနည်းပညာဖြင့် စစ်ဆေးအတည်ပြုဝန်ဆောင်မှုများ ပေးနိုင်ရန် အသင့်ရှိပြီး အိပ်စက်ဆိုင်ရာဆေးပညာ အထူးကု ဆရာဝန်အဖွဲ့ကလည်း အကြံပြုဆွေးနွေးပေးခြင်းနှင့် သင့်လျော်သောကုသမှုလမ်းကြောင်းကို ပုံဖော်ရေးဆွဲပေးရန် အသင့်ရှိပါသည်။ ထို့ကြောင့် လူနာ၏ ဘဝအရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်
ဆောင်းပါးအကျဉ်းချုပ်
ဟောက်ခြင်းလက္ခဏာသည် မကြာခဏတွေ့ရသော အိပ်စက်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပါသည်။ ဟောက်သံသည် အတူအိပ်သူများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေရုံသာမက လူနာ၏ကိုယ်ခန္ဓာတွင် များစွာသော မမှန်ကန်မှုများကိုလည်း ဖြစ်စေပါသည်။ ဥပမာ နေ့ခင်းဘက် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ စဉ်းစားနိုင်စွမ်း၊ မှတ်ဉာဏ်နှင့် အလုပ်ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းခြင်း၊ သွေးတိုးရောဂါ၊ နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါ ဖြစ်နိုင်ချေ မြင့်ခြင်းနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်ကျဆင်းမှုတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဟောက်ခြင်းလက္ခဏာရှိပါက သို့မဟုတ် အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်းရှိနိုင်သည်ဟု သံသယရှိပါက ချက်ချင်း ရောဂါခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း၊ ပြင်းထန်မှုအဆင့်ကို အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် သင့်တော်သော ကုသမှုလမ်းကြောင်းကို စဉ်းစားရွေးချယ်ခြင်း ပြုလုပ်သင့်ပါသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ရောဂါမျိုးစုံ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်ပြီး လူနာ၏ ဘဝအရည်အသွေးကိုလည်း ပိုမိုကောင်းမွန်စေပါသည်
ဟောက်ခြင်းလက္ခဏာနှင့် ပတ်သက်သော မေးလေ့ရှိသောမေးခွန်းများ (FAQ)
1. ကိုယ်ခန္ဓာပိန်သောသူများလည်း ဟောက်နိုင်ပါသလား
ဟောက်နိုင်ပါသည်။ အဝလွန်ခြင်းသည် အဓိကအန္တရာယ်အချက်ဖြစ်သော်လည်း ပိန်သူများတွင် မွေးရာပါ လေကြောင်းလမ်းကြောင်းဖွဲ့စည်းပုံ ကျဉ်းခြင်းများ ရှိနိုင်ပါသည်။ ဥပမာ တွန်စစ်ကြီးခြင်း၊ လျှာကြီးခြင်း သို့မဟုတ် နူးညံ့သောပါးရိုးအမိုး လျော့တွဲခြင်းတို့ကြောင့် ဟောက်သံ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါသည်
2. အိပ်ပုံအနေအထားပြောင်းခြင်းက ဟောက်သံကို တကယ် လျှော့ချပေးနိုင်သလား
ဟောက်ခြင်းပြင်းထန်မှု နည်းသည့်အခြေအနေတွင် ကူညီနိုင်ပါသည်။ ထိုင်ရပ်အား(ဆွဲငင်အား) ကြောင့် ကျောအိပ်ခြင်းဖြင့် လည်ချောင်းတစ်ရှူးများ လျော့ကျပြီး လေကြောင်းလမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့စေနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဘေးအိပ်သို့ ပြောင်းခြင်းသည် လေကြောင်းလမ်းကြောင်းကို ပိုမိုကျယ်လာစေပါသည်
3. အိပ်စက်မှုစစ်ဆေးခြင်း (Sleep Test) လိုအပ်ပါသလား
ဟောက်သံ အလွန်ကျယ်ပြီး အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်းနှင့် တွဲဖက်ရှိသူများအတွက် အလွန်လိုအပ်ပါသည်။ Sleep Test (Polysomnography) စစ်ဆေးခြင်းသည် အိပ်စက်မှုအရည်အသွေးကို အကဲဖြတ်ပေးပြီး ရောဂါပြင်းထန်မှုအဆင့်ကို ကြည့်ရှုနိုင်သဖြင့် ဆရာဝန်က မှန်ကန်သင့်တော်သော ကုသမှုအစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲနိုင်ရန် အထောက်အကူပြုပါသည်
