Gan là cơ quan quan trọng có chức năng thải độc, tổng hợp protein, sản xuất dịch mật và điều hòa quá trình chuyển hóa các chất dinh dưỡng trong cơ thể. Nếu kết quả khám sức khỏe cho thấy men gan cao, có thể gợi ý tình trạng viêm gan hoặc gan bị tổn thương do nhiều nguyên nhân khác nhau như gan nhiễm mỡ, uống rượu, nhiễm vi rút viêm gan, hoặc tác dụng phụ từ một số loại thuốc và thảo dược. Mặc dù men gan cao không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với bệnh gan nghiêm trọng, nhưng việc tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp ngay từ giai đoạn sớm sẽ giúp phòng ngừa xơ hóa, xơ gan và ung thư gan trong tương lai.
Men gan là gì
Men gan (Liver Function Tests; LFTs) là xét nghiệm máu để đánh giá sức khỏe của gan, bao gồm tình trạng viêm, chức năng gan và mức độ tổn thương tế bào gan. Các chỉ số được xét nghiệm gồm:
- AST (Aspartate Aminotransferase)
- ALT (Alanine Aminotransferase)
- Alkaline Phosphatase (ALP)
- Gamma – Glutamyl Transferase (GGT)
- Bilirubin
- Albumin
- Prothrombin Time (PT/INR)
Trong số này, AST và ALT là các enzyme dùng để chỉ điểm tình trạng viêm hoặc tổn thương tế bào gan tốt nhất. Giá trị bình thường có thể khác nhau đôi chút giữa các phòng xét nghiệm.
Men gan cao là gì
Tình trạng men gan cao là khi mức enzyme gan, đặc biệt là ALT và AST, cao hơn giá trị bình thường, phản ánh có tổn thương hoặc viêm tế bào gan. Tuy nhiên, men gan cao không phải lúc nào cũng cho biết mức độ nặng của bệnh. Cần đánh giá cùng với triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm bổ sung để tìm nguyên nhân thực sự.
Nguyên nhân làm men gan cao
Nguyên nhân của men gan cao có rất nhiều; những nguyên nhân thường gặp gồm:
- Gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD), thường gặp ở người béo phì, đái tháo đường, mỡ máu cao hoặc hội chứng chuyển hóa
- Bệnh gan do rượu vì uống đồ uống có cồn với lượng lớn hoặc uống liên tục trong thời gian dài
- Nhiễm vi rút viêm gan B và C, có thể gây viêm gan mạn, xơ gan và ung thư gan
- Một số loại thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung có thể gây viêm gan do thuốc
- Bệnh tự miễn, bệnh đường mật và một số bệnh di truyền (ít gặp hơn) nhưng là những nguyên nhân quan trọng cần được chẩn đoán
Những ai có nguy cơ men gan cao
Những người có các yếu tố sau có khả năng bị men gan cao nhiều hơn người bình thường gồm:
- Người thừa cân hoặc béo phì
- Người bệnh đái tháo đường hoặc mỡ máu cao
- Người uống đồ uống có cồn thường xuyên
- Người từng nhiễm vi rút viêm gan B hoặc C
- Người dùng thường xuyên một số loại thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung
- Người có tiền sử gia đình mắc bệnh gan
- Người có hành vi nguy cơ nhiễm vi rút viêm gan như dùng chung kim tiêm hoặc tiếp xúc với máu mà không có biện pháp bảo vệ
Men gan cao có triệu chứng không
Ở giai đoạn đầu, đa số người có men gan cao thường không có triệu chứng và hay được phát hiện qua khám sức khỏe định kỳ hằng năm. Nếu viêm gan hoặc bệnh nặng hơn có thể có các triệu chứng như:
- Mệt mỏi, dễ hụt hơi
- Chán ăn, buồn nôn, nôn
- Đau hoặc tức vùng hạ sườn phải
- Vàng da, vàng mắt
- Nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu
- Ngứa da
Men gan cao có nguy hiểm không
Men gan cao chỉ là tín hiệu cảnh báo gan có thể đang bất thường, không phải là một bệnh trực tiếp. Nếu để kéo dài mà không được chẩn đoán và điều trị, có thể dẫn đến bệnh gan mạn tính và các biến chứng như:
- Gan nhiễm mỡ
- Viêm gan mạn tính
- Xơ hóa gan
- Xơ gan
- Suy gan
- Ung thư gan
Cách giảm men gan và chăm sóc gan
Giảm men gan nên bắt đầu từ việc tìm và điều trị nguyên nhân gây men gan cao, không phải chỉ đơn thuần ăn uống hoặc dùng sản phẩm bổ gan. Tự chăm sóc giúp men gan cải thiện gồm:
- Kiểm soát cân nặng trong mức phù hợp
- Ăn uống cân bằng, ưu tiên rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và protein ít béo
- Giảm đồ ngọt, đồ uống nhiều đường và thực phẩm chế biến sẵn
- Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần
- Ngưng uống đồ uống có cồn
- Tránh dùng thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung khi không cần thiết
- Ngủ nghỉ đầy đủ và kiểm soát bệnh nền như đái tháo đường, mỡ máu cao và tăng huyết áp
- Tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ
Thực phẩm giúp chăm sóc sức khỏe gan
Hiện nay vẫn chưa có loại thực phẩm nào được chứng minh có thể điều trị bệnh gan hoặc đưa men gan về bình thường. Đặc biệt, chế độ ăn có lợi và cân bằng là phương pháp được bằng chứng y khoa ủng hộ nhiều nhất, gồm:
- Thực phẩm nên ăn đa dạng rau và trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và thịt nạc ít béo, các loại đậu và hạt, uống đủ nước sạch với lượng phù hợp
- Thực phẩm nên tránh đồ chiên và thực phẩm nhiều chất béo, thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhanh, đồ uống và đồ ngọt nhiều đường, đồ uống có cồn
Ngoài ra nên tránh ăn các thực phẩm có thể nhiễm aflatoxin (Aflatoxin) như đậu phộng, ngũ cốc hoặc gia vị bảo quản không phù hợp, vì chất này làm tăng nguy cơ ung thư gan.
Men gan cao có thể trở về bình thường không
Nếu được chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân một cách phù hợp như kiểm soát cân nặng, ngưng rượu, điều trị vi rút viêm gan hoặc ngừng thuốc là nguyên nhân, men gan có thể trở về bình thường ở nhiều người bệnh. Tuy nhiên, men gan trở về bình thường không có nghĩa là bệnh gan luôn khỏi hẳn. Một số người bệnh như viêm gan B hoặc gan nhiễm mỡ có thể vẫn còn bệnh gan mạn tính dù men gan ở mức bình thường. Vì vậy, cần theo dõi điều trị liên tục theo khuyến cáo của bác sĩ.
Khi nào cần gặp bác sĩ
Nếu phát hiện men gan cao, nên được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân, đặc biệt khi men gan cao kéo dài hoặc có triệu chứng kèm theo như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, đau bụng dữ dội, sốt kèm vàng da, lơ mơ, lú lẫn hoặc nôn ra máu. Ở người bệnh có AST hoặc ALT cao hơn 10 lần so với bình thường, cần được bác sĩ đánh giá khẩn cấp vì có thể là viêm gan cấp.
Phòng ngừa men gan cao
Giảm nguy cơ mắc bệnh gan và men gan cao có thể thực hiện bằng cách:
- Kiểm soát cân nặng trong mức phù hợp
- Ăn uống có lợi và tập thể dục đều đặn
- Ngưng hoặc tránh uống đồ uống có cồn
- Sử dụng thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung một cách thận trọng
- Kiểm soát đường huyết và mỡ máu
- Tiêm vắc xin phòng vi rút viêm gan A và B ở người có chỉ định
- Tránh tiếp xúc với máu hoặc dùng chung kim tiêm với người khác
- Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ hoặc mắc bệnh gan mạn tính
Phát hiện men gan cao không phải là điều cần hoảng sợ, nhưng cũng không nên xem nhẹ. Việc tìm nguyên nhân và được chăm sóc điều trị phù hợp từ giai đoạn sớm sẽ giúp ngăn tiến triển của bệnh và giảm nguy cơ xơ gan và ung thư gan về lâu dài một cách hiệu quả.
Bệnh viện chuyên về bệnh gan
Trung tâm Tiêu hóa và Gan, Bangkok Hospital sẵn sàng kiểm tra sức khỏe gan, đánh giá men gan phù hợp, cũng như chẩn đoán và chăm sóc điều trị các bệnh gan bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm, điều dưỡng và ê-kíp đa chuyên ngành, cùng với thiết bị và công nghệ hiện đại nhằm giúp duy trì sức khỏe gan bền vững lâu dài.
Bác sĩ chuyên về bệnh gan
Pany. Thaninee Prasoppokakorn Bác sĩ Nội khoa chuyên khoa Tiêu hóa, Trung tâm Tiêu hóa và Gan, Bangkok Hospital
Có thểnhấp vào đây để tự đặt lịch hẹn
