โรคหัวใจในเด็กคืออะไร

โรคหัวใจในเด็กสามารถพบได้ทุกช่วงอายุ ตั้งแต่แรกเกิด ช่วงวัยทารก ช่วงวัยเด็กเล็ก เด็กโตจนเข้าสู่ช่วงวัยรุ่น โรคหัวใจที่เป็นภาวะความผิดปกติตั้งแต่กำเนิดเรียกว่า “โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด” พบได้ตั้งแต่ชนิดที่ไม่ซับซ้อนจนถึงซับซ้อนมากซึ่งมักมีอาการรุนแรงและทำให้ถึงแก่ชีวิตได้ตั้งแต่แรกเกิด เมื่อทราบว่าลูกน้อยเป็นโรคหัวใจจะสร้างความกังวลใจอย่างมากให้แก่ครอบครัว ดังนั้นคุณพ่อคุณแม่ที่ดูแลลูกน้อยควรมาทำความรู้จักและเข้าใจกับโรคหัวใจในเด็กตั้งแต่เนิ่นๆ

โรคหัวใจในเด็กมี 2 ประเภท 

      1. โรคหัวใจพิการแต่กำเนิด คือ โรคที่เกิดจากความบกพร่องของหัวใจแต่กำเนิด เนื่องจากปัญหาในช่วงแรกของการพัฒนาโครงสร้างของหัวใจตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา ส่วนใหญ่ยังไม่สามารถระบุสาเหตุที่แน่ชัด อาจเกิดจากปัจจัยทางพันธุกรรมและสิ่งแวดล้อม เช่น การที่มีสมาชิกในครอบครัวเป็นโรคหัวใจแต่กำเนิด มารดาติดเชื้อในระหว่าง3เดือนแรกของการตั้งครรภ์ เช่น หัดเยอรมัน โรคเริม การใช้ยาบางประเภทระหว่างการตั้งครรภ์ เช่น ยารักษาอาการชัก ยาลดความดัน ยากลุ่มวิตามินA ยาเสพติดกลุ่มamphetamines และ การดื่มแอลกอฮอล์ เป็นต้น

      2. โรคหัวใจที่เกิดขึ้นมาในภายหลัง เช่น โรคกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ โรคเยื่อบุหัวใจอักเสบ โรคหัวใจรูมาติก และ โรคคาวาซากิ เป็นต้น

โรคหัวใจพิการแต่กำเนิดพบได้ตั้งแต่ชนิดที่ไม่ซับซ้อนจนถึงซับซ้อนมาก

โรคหัวใจแต่กำเนิดแบ่งเป็น 2 ประเภท

1. โรคหัวใจพิการแต่กำเนิดชนิดไม่เขียว
ผู้ป่วยจะไม่มีอาการตัวเขียว ตรวจพบระดับค่าออกซิเจนในเลือดเป็นปกติ บางรายไม่มีอาการผิดปกติใดๆ อาจตรวจพบเพียงเสียงฟู่ในหัวใจโดยบังเอิญ ถ้ามีความผิดปกติมากจะมีอาการเหนื่อยง่าย หายใจเร็ว ดูดนมแล้วเหนื่อย หายใจแรงมากกว่าเด็กปกติ ใช้เวลาในการดูดนานกว่าปกติ มีเหงื่ออกมากเวลาดูดนม และมีการเจริญเติบโตที่ช้ากว่าเด็กทั่วไป ตัวอย่างเช่น

โรคผนังกั้นหัวใจรั่ว 

• ชนิดที่ผนังกั้นหัวใจห้องบนรั่ว Atrial septal defect (ASD)
• ชนิดที่ผนังกั้นหัวใจห้องล่างรั่วVentricular septal defect (VSD)

โรคเส้นเลือดหัวใจเกิน Patent ductus arteriosus (PDA)

โรคลิ้นหัวตีบ

• ชนิดลิ้นหัวใจพัลโมนารี่ตีบPulmonary stenosis (PS)
• ชนิดลิ้นหัวใจเอออร์ติกตีบAortic stenosis (AS) 

2. โรคหัวใจพิการแต่กำเนิดชนิดเขียว
ผู้ป่วยจะมีอาการตัวเขียว ตรวจพบระดับค่าออกซิเจนในเลือดต่ำกว่าปกติ บางรายมีอาการเขียวมากตั้งแต่แรกเกิดซึ่งมักจะมีอาการที่รุนแรง และอาจต้องได้รับการรักษาด้วยการผ่าตัดหัวใจ หรือทำหัตถการเพื่อการรักษาผ่านทางสวนหัวใจ ตัวอย่างเช่น

• โรคหัวใจที่มีหลอดเลือดสลับตำแหน่งTransposition of great artery (TGA) จะมีอาการตัวเขียวและหัวใจล้มเหลวตั้งแต่กำเนิด
• โรคหัวใจTetralogy of Fallot (TOF) เป็นโรคหัวใจชนิดเขียวที่มีความผิดปกติในหัวใจหลายตำแหน่ง ทำให้เกิดกาอุดกั้นทางเดินเลือดไปปอด ผู้ป่วยจะมีอาการตัวเขียว และเขียวมากขึ้นเรื่อยๆเมื่อโตขึ้น มักมีอาการกลั้นเขียวเวลาออกแรง ร้องไห้ หรือตอนเบ่งถ่าย ผู้ป่วยจะมีอาการเขียวม่วงมากขึ้น บางรายพบรุนแรงมากจนหมดสติได้ ต้องได้รับการรักษาด้วยการผ่าตัดหัวใจ
   

สรุปอาการของโรคหัวใจ

• ไม่มีอาการใดๆ หรือ ตรวจพบเสียงฟู่ในหัวใจโดยบังเอิญ 
• มีอาการตัวเขียวม่วงริมฝีปาก ผิวหนัง นิ้วมือ นิ้วเท้า มากกว่าเด็กปกติ
• มีอาการเหนื่อยง่าย หายใจเร็ว ดูดนมแล้วเหนื่อย หายใจแรงมากกว่าเด็กปกติ ใช้เวลาในการดูดนานกว่าปกติ มีเหงื่ออกมากเวลาดูดนม 
• มีการเจริญเติบโตที่ช้า เลี้ยงไม่โต 
• มีประวัติการติดเชื้อของระบบทางเดินหายใจส่วนล่างบ่อยๆและรุนแรง
• มีอาการกลั้นเขียว คือ เขียวเพิ่มขึ้นอย่างเฉียบพลันตามหลัง การออกแรง ตื่นนอนตอนเช้า หรือร่างกายมีภาวะขาดน้ำ ภาวะซีด ผู้ป่วยจะมีอาการเขียวม่วงมากขึ้นกว่าเดิมร่วมกับหายใจหอบลึก บางรายพบรุนแรงมากจนซึม ชัก หรือหมดสติได้ 

โรคหัวใจสามารถรักษาได้อย่างไร

สามารถแบ่งการรักษาตามประเภทและความรุนแรงของโรค

1. ผู้ป่วยที่ไม่มีอาการ หรืออาการไม่รุนแรง จะสามารถหายได้ด้วยตัวเอง แต่ต้องได้รับการดูแลโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านหัวใจอย่างใกล้ชิด
2. ในผู้ป่วยบางรายอาจต้องรักษาด้วยยา เพื่อช่วยบรรเทาอาการต่างๆ เช่น ภาวะเขียว อาการหัวใจวาย เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยสามารถเจริญเติบโตได้ใกล้เคียงเด็กปกติ และทำการผ่าตัดหัวใจเมื่อเวลาที่เหมาะสม
3. ในผู้ป่วยที่มีข้อบ่งชี้ต้องการการผ่าตัดหัวใจ ซึ่งในปัจจุบันมีการพัฒนาการผ่าตัดรักษาด้วยวิธีต่างๆ รวมถึงเลือกใช้วิธีการสวนหัวใจและหลอดเลือดเพื่อการรักษา โดยพบว่าได้ผลการรักษาที่ดี หรือหากในกรณีที่รุนแรงมากก็จำเป็นต้องเปลี่ยนถ่ายหัวใจ (Heart transplantation)  

การดูแลรักษาเบื้องต้นทั่วไป 

• การดูแลด้านโภชนาการ รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ หลีกเลี่ยงอาหารหมักดอง รสเค็มและรสจัด
• การให้ธาตุเหล็กเสริม เพื่อช่วยในการสร้างเม็ดเลือดแดง
• การดูแลรักษาสุขภาพปากและฟันให้สะอาดอยู่เสมอ ป้องกันฟันผุ และพบทันตแพทย์ ทุกๆ 6 เดือน เนื่องจากจะมีความเสี่ยงในการเกิดการติดเชื้อในหัวใจได้มากกว่าคนทั่วไป 
• การรับวัคซีนตามเกณฑ์ และวัคซีนทางเลือก เช่น วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ (influenza vaccine) และ วัคซีนนิวโมคอคคัสชนิดคอนจูเกต (PCV)
• หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายที่หักโหม