ฮีทสโตรกขาดน้ำมาก ลดน้ำหนักไว เสี่ยงไตวายเฉียบพลัน

ไตวายเฉียบพลันสามารถเกิดขึ้นได้แบบไม่คาดคิด โดยไตจะเสียการทำงานในเวลาอันรวดเร็ว ทำให้ร่างกายเสียสมดุล และกระทบกับเกลือแร่และการขับของเสียต่าง ๆ ในร่างกาย ซึ่งเป็นอันตรายอย่างยิ่ง หากไม่ได้รับการรักษาทันท่วงที โดยเฉพาะในนักกีฬาหรือคนออกกำลังกายที่เสียน้ำมาก หรือภาวะขาดน้ำจากฮีทสโตรก และคนที่ลดน้ำหนักเร็วเกินไป เสี่ยงไตวายเฉียบพลันได้โดยไม่ทันตั้งตัว ซึ่งต้องรีบรักษาก่อนสายเกินไป

ไตวายเฉียบพลันคืออะไร

ไตวายเฉียบพลัน (Acute Kidney Injury) คือ ภาวะที่ไตสูญเสียการทำงานแบบเฉียบพลัน ทั้งการกรองของเสียในร่างกายและการขับของเสียออกจากร่างกาย ส่งผลให้ร่างกายเสียสมดุลน้ำ เกลือแร่ แร่ธาตุ และเกิดภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ ตามมา ควรต้องรีบรักษาทันทีก่อนร้ายแรงถึงชีวิตได้ ซึ่งระยะเวลาของไตวายเฉียบพลันจะเกิดขึ้นในไม่กี่ชั่วโมง ไม่กี่วัน ไม่กี่สัปดาห์ แต่ต้องรีบฟื้นฟูไตให้กลับมาปกติโดยเร็วที่สุด

ไตวายเฉียบพลันเกิดจากอะไร

ไตวายเฉียบพลันเกิดได้จากหลากหลายสาเหตุ ได้แก่

• สารน้ำลดลงจนร่างกายเข้าสู่ภาวะขาดน้ำ เช่น ท้องเสียรุนแรง เสียเหงื่อมาก ฮีทสโตรก อาเจียนเป็นเลือด อุบัติเหตุที่เสียเลือดมาก และปัญหาสุขภาพต่าง ๆ
• การติดเชื้อ ทั้งติดเชื้อในร่างกายและติดเชื้อในกระแสเลือด อาจทำให้เกิดการช็อกได้
• รับประทานยาที่มีผลต่อไต อาจทำให้ไตวายเฉียบพลัน เช่น ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs ยาคลายเส้นยาสมุนไพร
• ทางเดินปัสสาวะอุดตัน ทำให้ปัสสาวะไม่ออกและไตวายเฉียบพลันได้ เช่น นิ่ว ต่อมลูกหมากโต มะเร็งบางชนิด
• สาเหตุอื่น ๆ เช่น ความดันโลหิตสูงหรือต่ำเกินไป โรคตับ โรคเกาต์

ทำไมขาดน้ำมากถึงไตวายเฉียบพลัน

เมื่อร่างกายขาดน้ำเป็นเวลานานอาจเข้าสู่ภาวะขาดน้ำ (Dehydration) ซึ่งภาวะขาดน้ำนี้เองเป็นหนึ่งในปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่นำไปสู่ฮีทสโตรกได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีการสัมผัสกับอากาศร้อนเป็นเวลานาน ๆ นักกีฬาที่ออกกำลังกายโดยใช้กำลังมาก หรือมีประวัติเป็นโรคลมแดดร่วมด้วย มีเสี่ยงไตวายเฉียบพลันเพราะ

• เลือดหนืดส่งผลต่อการไหลเวียนของเลือดและทำให้ไตทำงานหนัก
• ภาวะไม่สมดุลของระดับเกลือแร่ในร่างกาย (Electrolyte Imbalance)
• ภาวะกล้ามเนื้อสลาย (Rhabdomyolysis) จากการที่อยู่กลางแดดแรงและออกแรงมาก ทำให้ของเสียจากกล้ามเนื้อไปอุดตันในท่อไต กระตุ้นให้กล้ามเนื้อสลายและไตวายเฉียบพลันได้
• ภาวะขาดน้ำในผู้สูงอายุ จากการที่ดื่มน้ำน้อยเกินไป ปัสสาวะมากเกินไป สูญเสียน้ำจากโรค เช่น อาหารเป็นพิษจึงอาเจียนและท้องเสีย เสียน้ำผ่านบาดแผลที่ผิวหนัง เช่น แผลไฟไหม้ เหงื่อออกมากเกินไปจากไข้หรือออกกำลังกายนาน

ทำไมลดน้ำหนักไวเกินไป ถึงไตวายเฉียบพลัน

การลดน้ำหนักเร็วเกินไปอาจทำให้ไตวายเฉียบพลันจากการขาดน้ำและเกลือแร่มากจนไตขาดเลือดและไม่สามารถทำหน้าที่ได้ตามปกติ เพราะผู้ที่ลดน้ำหนักบางคนมักดื่มน้ำน้อย ไม่ดื่มน้ำ รวมถึงบางคนรับประทานยาขับปัสสาวะเพื่อให้น้ำหนักลดลงเร็วที่สุด ทำให้ปัสสาวะบ่อยส่งผลให้ขาดน้ำ อาจเกิดไตวายเฉียบพลันได้ โดยเฉพาะในผู้ที่ลดน้ำหนักแบบหักโหม อยากลดน้ำหนักให้เร็วทันใจ ซึ่งการลดน้ำหนักให้ถูกวิธีและค่อยเป็นค่อยไปคือวิธีที่ดีที่สุด เพราะไม่เพียงช่วยให้ร่างกายไม่เสียสมดุล น้ำหนักคงที่ในระยะยาว ยังช่วยให้ไม่เกิดปัญหาสุขภาพต่าง ๆ ตามมา รวมถึงไตวายเฉียบพลันที่ร้ายแรงกว่าที่คาดคิด

ไตวายเฉียบพลันอาการเป็นอย่างไร

อาการไตวายเฉียบพลันมีหลากหลายอาการจึงต้องสังเกตตนเองอยู่เสมอ อาทิ

• บวมน้ำ แขนขาบวม หน้าบวม ตาบวม
• ตะคริวตอนกลางคืนนอนไม่หลับ
• ปัสสาวะออกลดลงหรือไม่มีปัสสาวะเลย
• คลื่นไส้ อาเจียน เบื่อหรือซึมลงจากของเสียที่คั่งในกระแสเลือด
• กล้ามเนื้ออ่อนแรง ปวดเมื่อยตัวรุนแรง
• หากซีด เลือดจางอาจถึงขั้นหมดสติและเสียชีวิตได้

ตรวจวินิจฉัยไตวายเฉียบพลันอย่างไร

การตรวจวินิจฉัยไตวายเฉียบพลันต้องตรวจกับแพทย์เฉพาะทางที่มีความชำนาญ มีหลายวิธี ได้แก่

• ซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด โดยแพทย์เฉพาะทางโรคไตเพื่อประเมินความเสี่ยงไตวายเฉียบพลัน
• ตรวจเลือดเพื่อประเมินค่าการทำงานของไต ได้แก่
  • ตรวจค่าไนโตรเจนจากสารยูเรียในเลือด (Blood urea nitrogen: BUN) เพื่อวัดปริมาณไนโตรเจนจากสารยูเรียในเลือด
  • ตรวจค่าครีเอตินิน (Creatinine) เพื่อประเมินของเสียจากการเผาผลาญการใช้งานกล้ามเนื้อจากอวัยวะในร่างกาย
  • ตรวจวัดค่าอัตราการกรองของไต (eGFR) เพื่อตรวจเช็กอัตราการคัดกรองของเสียในไตและประเมินประสิทธิภาพการทำงานของไต
  • ตรวจวัดเกลือแร่ต่าง ๆในเลือด เพื่อแก้ไขและควบคุมให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ตรวจปัสสาวะเพื่อประเมินการปนเปื้อนของโปรตีนและเม็ดเลือดแดง บ่งบอกความผิดปกติในไต หากไตมีปัญหาอาจพบโปรตีนและเม็ดเลือดแดงรั่วมากับปัสสาวะ
• ตรวจอัลตราซาวนด์ไต เพื่อค้นหาความผิดปกติต่าง ๆ ผ่านโครงสร้างไต
• ตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT Scan) เพื่อประเมินลักษณะไตและการอุดกั้นในระบบทางเดินปัสสาวะ

รักษาไตวายเฉียบพลันได้อย่างไร

การรักษาไตวายเฉียบพลันขึ้นอยู่กับสาเหตุเป็นสำคัญ โดยแพทย์จะประเมินการรักษาอย่างเหมาะสม หากรักษาได้ทันเวลา ไตมักกลับมาทำงานได้เป็นปกติ และป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้ แต่ถ้ารักษาไม่ทันอาจไตวายเรื้อรังได้ ซึ่งการรักษามีหลายวิธี ได้แก่

• หยุดยาที่มีส่วนทำให้ไตวาย ปรับปริมาณยาให้เหมาะกับการทำงานของไตที่ลดลง
• ให้สารน้ำทดแทนในผู้ป่วยที่มีภาวะขาดน้ำ ดื่มเกลือแร่ที่เหมาะสม เฝ้าระวังอาการช็อก
• ปรับสารอาหาร พลังงาน ปริมาณโปรตีนให้เหมาะกับผู้ป่วยไตวายเฉียบพลัน
• ควบคุมปริมาณน้ำเข้าออกร่างกายให้สมดุลและควบคุมน้ำหนักตัวไม่ให้เพิ่มขึ้น
• บำบัดทดแทนไต เมื่อไตทำงานน้อยหรือไม่ทำงาน อาจต้องใช้เครื่องฟอกไตเทียมเพื่อกำจัดของเสียจนกว่าไตจะกลับมาทำงานเป็นปกติ

ไตวายเฉียบพลันกลายเป็น ไตวายเรื้อรังได้ไหม

ไตวายเฉียบพลันและไตวายเรื้อรังเป็นการสูญเสียการทำงานของไต แต่ไตวายเฉียบพลันจะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว อาการมักรุนแรง ถ้ารักษาเร็วมักกลับมาเป็นปกติได้ ส่วนไตวายเรื้อรังจะเกิดขึ้นอย่างช้า ๆ เป็นระยะเวลานาน ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ ทำได้เพียงชะลอความเสื่อมและความรุนแรงที่จะเกิดขึ้น 

ป้องกันไตวายเฉียบพลันได้อย่างไร

• หลีกเลี่ยงการซื้อยาแก้ปวดรับประทานเอง หรือการใช้ยาแก้ปวดต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน ควรมีการปรึกษาแพทย์ก่อนรับประทานยาทุกครั้ง
• หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารเสริมหรือสมุนไพรด้วยตนเอง เนื่องจากบางชนิดสามารถทำให้เกิดไตวายฉับพลันได้
• เลี่ยงอาหารเค็มจัด หวานจัด มันจัด
• นอนหลับพักผ่อนให้ได้ 7 – 8 ชั่วโมงต่อวัน
• ดื่มน้ำให้เพียงพอต่อร่างกาย 8 – 10 แก้วต่อวัน
• ไม่ออกกำลังกายหนัก
• จัดการความเครียดอย่างเหมาะสม
• งดสูบบุหรี่และเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• ตรวจสุขภาพเป็นประจำทุกปี อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง
• หากผู้ป่วยมีโรคไตเรื้อรังอยู่เดิม ควรปรึกษาแพทย์ผู้ดูแลก่อนทำหัตถการใด ๆ ที่มีการฉีดสารทึบรังสี เนื่องจากมีความเสี่ยงของการเกิดไตวายเฉียบพลันมากกว่าบุคคลทั่วไป
• หากมีอาการผิดปกติหรือมีความเสี่ยงควรตรวจคัดกรองโรคไตกับแพทย์เฉพาะทางทันที

โรงพยาบาลที่พร้อมดูแลรักษาโรคไตแบบครบองค์รวม

ศูนย์โรคไต โรงพยาบาลกรุงเทพ พร้อมให้การตรวจวินิจฉัยและดูแลรักษาโรคไตวายเฉียบพลัน โดยแพทย์เฉพาะทางที่มีความชำนาญ พยาบาล และทีมสหสาขา พร้อมอุปกรณ์และเทคโนโลยีที่ทันสมัย เพื่อให้ไตกลับมาทำงานเป็นปกติ ใช้ชีวิตได้อย่างมั่นใจในทุกวัน

แพทย์ที่ชำนาญการรักษาโรคไต

นพ.มาโนช เตชะโชควิวัฒน์ อายุรแพทย์โรคไต ศูนย์โรคไต โรงพยาบาลกรุงเทพ

สามารถคลิกที่นี่เพื่อทำนัดหมายได้ด้วยตนเอง