วัยทองผู้หญิงคืออะไร รู้จักอาการ สาเหตุ และวิธีรับมืออย่างเข้าใจ

วัยทองเป็นช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนแปลงของผู้หญิงที่เต็มไปด้วยความกังวล เพราะจะมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนที่ทำให้เกิดอาการวัยทองรบกวนอย่างร้อนวูบวาบ อารมณ์แปรปรวน หลับยาก ช่องคลอดแห้ง ซึ่งส่งผลกระทบต่อร่างกายและจิตใจ เพราะฉะนั้นการรู้และเข้าใจในวัยทองและรับมืออย่างถูกวิธี ย่อมช่วยให้มีความสุขในการใช้ชีวิต

วัยทองผู้หญิงคืออะไร

ภาวะวัยทอง (Menopause) คือ สภาวะที่รังไข่ของผู้หญิงหยุดทำงานและหยุดผลิตฮอร์โมนเอสโตรเจนและโปรเจสเตอโรนอย่างถาวร ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของร่างกายและจิตใจ ทั้งนี้ในกรณีที่ผ่าตัดรังไข่ออกไปแล้วหมดประจำเดือนก่อนวัยก็ทำให้เป็นวัยทองได้เช่นกัน

วัยทองผู้หญิงเริ่มตั้งแต่อายุเท่าไร

อายุของผู้หญิงที่เข้าสู่วัยทองมักเกิดในช่วงอายุ 45 55 ปี แต่จะถือว่าผู้หญิงเข้าสู่วัยทองอย่างสมบูรณ์เมื่อ ประจำเดือนขาดหายไปติดต่อกันครบ 1 ปี

ระยะของวัยทองเป็นอย่างไร

• ระยะก่อนหมดประจำเดือน (Perimenopause) รังไข่เริ่มทำงานลดลง มีอาการประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ
• ระยะหมดประจำเดือน (Menopause) รังไข่หยุดทำงานโดยสมบูรณ์ นับเมื่อประจำเดือนขาดครบ 1 ปี
• ระยะหลังหมดประจำเดือน (Postmenopause) เป็นช่วงชีวิตที่เหลือหลังหมดประจำเดือน 1 ปี

อาการวัยทองสังเกตได้อย่างไร

อาการวัยทองสังเกตได้จากอาการทางร่างกายและอาการทางจิตใจและสมอง ได้แก่

• อาการทางร่างกาย
  • ร้อนวูบวาบ (Hot Flushes) ร้อนบริเวณอก คอ ลำตัว หน้าแดงวูบขึ้นมา รบกวนการนอน
  • เหงื่อออกกลางคืน ส่งผลให้พักผ่อนไม่เพียงพอ
  • ความเปลี่ยนแปลงทางระบบสืบพันธุ์ ช่องคลอดแห้ง คัน เจ็บขณะร่วมเพศ ปัสสาวะบ่อยหรือกลั้นไม่อยู่ ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะบ่อย
  • อาการทางกล้ามเนื้อและข้อ มีการปวดกล้ามเนื้อและข้อ
  • ผิวพรรณและรูปร่าง ผิวแห้งขาดความยืดหยุ่น อ้วนลงพุงง่ายขึ้น
• อาการทางจิตใจและสมอง
  • อารมณ์แปรปรวน หงุดหงิดง่าย ขี้น้อยใจ หรือซึมเศร้า
  • สมองล้า (Brain Fog) หลงลืมบ่อย สมาธิสั้นลง
  • ปัญหาการนอน หลับยาก หรือหลับ ๆ ตื่น ๆ 

ตรวจวินิจฉัยวัยทองได้อย่างไร

• ซักประวัติ ดูอายุ ลักษณะประจำเดือน และอาการที่แสดงออก
• ตรวจเลือดดูระดับฮอร์โมน (FSH & Estradiol) เพื่อยืนยันว่ารังไข่หยุดทำงานจริง
• การตรวจเช็กสุขภาพที่เกี่ยวข้อง
  • ตรวจคัดกรองมะเร็งเต้านม เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนให้ฮอร์โมน
  • ตรวจโรคของอวัยวะสืบพันธุ์ เช่น การตรวจภายในเพื่อคัดกรองมะเร็งปากมดลูก การตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงเพื่อประเมินโรคของอวัยวะสืบพันธุ์
  • ตรวจมวลกระดูก (Bone Density Scan) เช็กภาวะกระดูกพรุน โดยเฉพาะผู้ที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปีหรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่นที่ทำให้กระดูกพรุน

วัยทองต้องรักษาไหม

วัยทองไม่จำเป็นต้องรักษา แต่หากมีอาการที่รบกวนการใช้ชีวิตประจำวันควรต้องปรึกษาแพทย์โดยเร็ว โดยแนวทางการรักษาภาวะวัยทองผู้หญิง ได้แก่

• การใช้ฮอร์โมนทดแทน วิธีนี้มีประสิทธิภาพสูงที่สุดในการลดอาการร้อนวูบวาบ ช่องคลอดแห้ง และป้องกันกระดูกพรุน โดยต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์เท่านั้น
• การรักษาด้วยยาที่ไม่ใช่ฮอร์โมน
• ยาลดอาการร้อนวูบวาบ เช่น ยาต้านเศร้าบางกลุ่ม, Black Cohosh
• ยาลดอาการทางระบบประสาทและอาการนอนไม่หลับ เช่น ยาคลายกังวล หรือยาช่วยให้นอนหลับ
• เจลเพิ่มความชุ่มชื้นในช่องคลอด
• การปรับเปลี่ยนการดำเนินชีวิต หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นอาการร้อนวูบวาบ เช่น อาหารรสจัด เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ คาเฟอีน หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่อบอ้าว

ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อเป็นวัยทอง

• อาหาร เน้นแคลเซียมและวิตามินดี เช่น นม, ปลาเล็กปลาน้อย, ผักใบเขียว เลี่ยงอาหารเผ็ดร้อน คาเฟอีน และแอลกอฮอล์
• ออกกำลังกาย เน้นแบบ Weight Bearing เช่น เดินเร็ว, วิ่งเหยาะ ๆ เพื่อรักษาความแข็งแรงของกระดูก
• จัดการความเครียด เช่น ฝึกสมาธิ โยคะ ทำงานอดิเรกที่ชอบ
• สภาพแวดล้อม สวมเสื้อผ้าที่ระบายอากาศดี อยู่ในที่เย็นสบายเพื่อลดอาการร้อนวูบวาบ

ปัจจัยที่ทำให้เข้าสู่วัยทองเร็วกว่าปกติ

• เคยผ่านการผ่าตัดรังไข่ หากผ่าตัดรังไข่ออกทั้งสองข้างจะะเข้าสู่ภาวะวัยหมดประจำเดือนทันที
• เคยผ่านการผ่าตัดมดลูก จะมีรังไข่เหลืออยู่ ทำงานต่อได้ แต่อาจมีแนวโน้มการทำงานของรังไข่ลดลงเร็วขึ้น
• รักษาด้วยเคมีบำบัดหรือรังสีบำบัด อาจทำลายเซลล์ไข่และเนื้อเยื่อรังไข่ ทำให้เข้าสู่ภาวะหมดประจำเดือนได้เร็วกว่าปกติ
• ความเครียดเรื้อรัง รบกวนฮอร์โมนทำให้ขาดสมดุลและวงจรการตกไข่ผิดปกติ
• การสูบบุหรี่ เพราะนิโคตินรบกวนการสร้างและการทำงานของเอสโตรเจน สารพิษในควันบุหรี่กระตุ้นให้เกิดการทำลายเซลล์ไข่ ทำให้จำนวนไข่ลดลง ส่งผลให้ผู้สูบบุหรี่เข้าสู่วัยหมดประจำเดือนเร็วกว่าปกติ 1 2 ปี
• กรรมพันธุ์และโครโมโซม ประวัตครอบครัว เช่น คุณแม่ พี่สาว น้องสาวหมดประจำเดือนเร็ว อาจมีความเสี่ยงเข้าสู่ภาวะวัยหมดระดูเร็วกว่าปกติ หรือในรายที่มีโรคโครโมโซม เช่น Turner Syndrome หรือ Fragile X จะเข้าสู่วัยหมดประจำเดือนเร็ว
• น้ำหนักตัวน้อยหรือดัชนีมวลกาย (BMI) ต่ำเกินไป ไขมันน้อยเกินไปจนไม่เพียงพอกับการผลิตเอสโตรเจน อาจทำให้ขาดประจำเดือน
• โรคเรื้อรังบางชนิด เช่น โรคต่อมไทรอยด์อักเสบ โรคต่อมหมวกไตบกพร่อง และโรคพุ่มพวง

กินน้ำมะพร้าวช่วยแก้ภาวะวัยทองได้จริงไหม

น้ำมะพร้าวมีฮอร์โมนพืช (Phytoestrogen) ช่วยแก้ภาวะวัยทองได้บ้าง แต่ในปริมาณที่น้อยมาก ไม่สามารถทดแทนฮอร์โมนหลักได้ทั้งหมด

วัยทองต้องกินแคลเซียมเสริมทุกคนหรือไม่

ผู้หญิงวัยทองควรได้รับแคลเซียมให้เพียงพอ คือ 1,000 1,200 มิลลิกรัมต่อวัน หากได้รับจากอาหารเพียงพอ ก็ไม่จำเป็นต้องเสริมแคลเซียม แต่หากรับประทานจากอาหารไม่เพียงพอต้องเสริมแคลเซียมเพื่อให้ได้รับแคลเซียมครบถ้วน

ประจำเดือนหมดแล้วยังมีโอกาสท้องไหม

ผู้หญิงวัยทองในช่วงระยะก่อนหมดประจำเดือน (Perimenopause) ที่ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอยังมีโอกาสท้องได้ แต่หากประจำเดือนขาดเกิน 1 ปีไปแล้ว โอกาสท้องแทบไม่มี

หากสงสัยว่ากำลังอยู่ในวัยทองหรือไม่ แนะนำให้ทำแบบประเมินวัยทองเบื้องต้นที่นี่ 

โรงพยาบาลที่ชำนาญการดูแลภาวะวัยทอง

ศูนย์สุขภาพสตรี โรงพยาบาลกรุงเทพ พร้อมให้การดูแลสุขภาพผู้หญิงในทุกช่วงวัย โดยเฉพาะผู้หญิงวัยทองที่เต็มไปด้วยการเปลี่ยนแปลงทั้งร่างกายและจิตใจ หากส่งผลกระทบกับการใช้ชีวิตประจำวัน ทีมแพทย์เฉพาะทางและทีมสหสาขาศูนย์สุขภาพสตรี โรงพยาบาลกรุงเทพ พร้อมให้การดูแลรักษาและให้คำปรึกษาอย่างใกล้ชิด

แพทย์ที่ชำนาญการดูแลภาวะวัยทอง

พญ.วนิชา ปัญญาคำเลิศ สูตินรีแพทย์ ผู้ชำนาญการดูแลสุขภาพสตรี ศูนย์สุขภาพสตรี โรงพยาบาลกรุงเทพ

สามารถคลิกที่นี่เพื่อทำนัดหมายได้ด้วยตนเอง