ท่อนำไข่อุดตันเป็นภาวะที่หลายคนไม่เคยรู้ตัวว่าตัวเองเป็น จนกระทั่งพยายามมีบุตรมานานแต่ยังไม่ตั้งครรภ์ เพราะภาวะนี้มักไม่แสดงอาการชัดเจน ผู้หญิงส่วนใหญ่ยังมีประจำเดือนตามปกติและใช้ชีวิตได้ตามเดิม ทั้งที่ท่อนำไข่เป็นทางเดินสำคัญที่ไข่และอสุจิต้องมาพบกัน หากทางเดินนี้ตีบหรือตันไป โอกาสตั้งครรภ์ตามธรรมชาติก็ลดลง และในบางกรณีอาจเพิ่มความเสี่ยงของการตั้งครรภ์นอกมดลูก การเข้าใจสาเหตุ วิธีตรวจ และทางเลือกในการรักษาจึงช่วยให้คู่ที่อยากมีบุตรวางแผนได้เร็วขึ้น
ท่อนำไข่อุดตันคืออะไร

ท่อนำไข่ (Fallopian Tube) คือท่อเล็ก ๆ 2 ข้างที่เชื่อมระหว่างรังไข่กับโพรงมดลูก ทำหน้าที่รับไข่ที่ตกจากรังไข่ เป็นจุดที่อสุจิเข้ามาปฏิสนธิกับไข่ และลำเลียงตัวอ่อนลงไปฝังตัวที่โพรงมดลูก ส่วนภาวะท่อนำไข่อุดตัน (Blocked Fallopian Tubes) คือภาวะที่ท่อนำไข่ข้างใดข้างหนึ่งหรือทั้ง 2 ข้างตีบตันหรือมีสิ่งกีดขวาง เช่น พังผืดหรือแผลเป็น ทำให้ไข่และอสุจิไม่สามารถเดินทางมาพบกันได้ตามปกติ
การอุดตันอาจเกิดขึ้นได้หลายตำแหน่ง ทั้งบริเวณที่ใกล้กับมดลูก ช่วงกลางท่อ หรือส่วนปลายที่อยู่ใกล้รังไข่ บางรายอุดตันเพียงบางส่วน บางรายอุดตันทั้งหมด และบางรายมีของเหลวคั่งอยู่ภายในท่อจนท่อบวมโป่ง เรียกว่า ท่อนำไข่บวมน้ำ (Hydrosalpinx) ซึ่งแพทย์จะนำลักษณะเหล่านี้มาประกอบการวางแผนรักษา
ท่อนำไข่อุดตันเกิดจากสาเหตุใด
ท่อนำไข่อุดตันส่วนใหญ่เกิดจากพังผืดหรือแผลเป็นภายในอุ้งเชิงกราน ซึ่งเป็นผลจากการอักเสบ การติดเชื้อ หรือการผ่าตัดที่เคยเกิดขึ้นในอดีต บางคนจึงไม่ทราบว่าตัวเองมีปัจจัยเสี่ยง สาเหตุที่พบได้มีดังนี้
- การติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน : ภาวะอุ้งเชิงกรานอักเสบ (Pelvic Inflammatory Disease – PID) มักเกี่ยวข้องกับโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น หนองในแท้และหนองในเทียม เมื่อเกิดการอักเสบอาจทิ้งพังผืดไว้ในท่อนำไข่ แม้การติดเชื้อจะหายแล้วก็ตาม
- ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ : ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) ทำให้เนื้อเยื่อคล้ายเยื่อบุโพรงมดลูกไปเจริญอยู่นอกมดลูก รวมถึงบริเวณท่อนำไข่ ก่อให้เกิดการอักเสบและพังผืดที่ดึงรั้งหรือปิดกั้นท่อได้
- ประวัติการผ่าตัดบริเวณช่องท้องหรืออุ้งเชิงกราน : การผ่าตัดในบริเวณนี้ รวมถึงการผ่าตัดที่ท่อนำไข่โดยตรง อาจทำให้เกิดพังผืดหลังผ่าตัดซึ่งส่งผลต่อการทำงานของท่อนำไข่
- ภาวะไส้ติ่งอักเสบแตก : เมื่อไส้ติ่งแตก การอักเสบและการติดเชื้ออาจลุกลามไปยังอวัยวะใกล้เคียงในอุ้งเชิงกราน จนเกิดพังผืดรอบท่อนำไข่
- ประวัติการตั้งครรภ์นอกมดลูก : การตั้งครรภ์นอกมดลูกที่เกิดในท่อนำไข่ รวมถึงการรักษาภาวะดังกล่าว อาจทำให้ท่อนำไข่ข้างนั้นเกิดความเสียหายหรือมีแผลเป็น
ผู้ที่มีปัจจัยเหล่านี้และพยายามมีบุตรมาระยะหนึ่งแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ จึงควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมิน
อาการและสัญญาณเตือนของภาวะท่อนำไข่อุดตัน
ผู้หญิงส่วนใหญ่ที่มีภาวะท่อนำไข่อุดตันมักไม่มีอาการผิดปกติ สัญญาณที่พบบ่อยคือ พยายามมีบุตรแล้วแต่ยังไม่ตั้งครรภ์ ทั้งที่มีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิด อย่างไรก็ตาม บางรายอาจมีอาการที่สัมพันธ์กับสาเหตุของการอุดตัน เช่น
- ปวดท้องน้อยหรือปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง โดยเฉพาะในผู้ที่มีท่อนำไข่บวมน้ำ
- ปวดประจำเดือนมากผิดปกติ หรือเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ซึ่งอาจพบร่วมกับภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่
- ตกขาวผิดปกติ มีไข้ หรือปวดท้องน้อย ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน
อาการเหล่านี้ไม่ได้เฉพาะเจาะจงกับท่อนำไข่อุดตัน และอาจเกิดจากโรคทางนรีเวชอื่นได้ การตรวจภาวะมีบุตรยากกับแพทย์จึงช่วยให้ทราบสาเหตุที่แท้จริงและวางแผนได้เหมาะสม
ผลกระทบและภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

แม้ท่อนำไข่อุดตันจะไม่ใช่ภาวะที่เป็นอันตรายเฉียบพลันในตัวเอง แต่ผลกระทบหลักเกี่ยวข้องกับการเจริญพันธุ์โดยตรง ซึ่งแบ่งได้เป็น 2 เรื่องสำคัญ
ภาวะมีบุตรยาก
ท่อนำไข่อุดตันเป็นสาเหตุหนึ่งของภาวะมีบุตรยากในผู้หญิง เมื่อท่อนำไข่ตันทั้ง 2 ข้าง ไข่และอสุจิจะไม่สามารถมาพบกันได้ การตั้งครรภ์ตามธรรมชาติจึงเกิดขึ้นได้ยากมาก ส่วนกรณีที่ตันเพียงข้างเดียว หากรังไข่ทำงานปกติและท่อนำไข่อีกข้างยังเปิดอยู่ ก็ยังมีโอกาสตั้งครรภ์ได้ แต่โอกาสอาจลดลงเกือบ 50% เมื่อเทียบกับผู้ที่ท่อนำไข่ปกติทั้ง 2 ข้าง
ในกรณีท่อนำไข่บวมน้ำ ของเหลวภายในท่ออาจไหลย้อนเข้าสู่โพรงมดลูกและส่งผลต่อการฝังตัวของตัวอ่อน แพทย์บางรายจึงอาจแนะนำให้ผ่าตัดท่อนำไข่ข้างที่บวมน้ำก่อนเริ่มทำเด็กหลอดแก้ว หรือก่อนกระบวนการใส่ตัวอ่อน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการประเมินของแพทย์ในแต่ละราย
การตั้งครรภ์นอกมดลูก
ในกรณีที่ท่อนำไข่ตีบหรืออุดตันเพียงบางส่วน อสุจิซึ่งมีขนาดเล็กอาจผ่านเข้าไปปฏิสนธิกับไข่ได้ แต่ตัวอ่อนซึ่งมีขนาดใหญ่กว่าอาจเคลื่อนผ่านลงมาที่โพรงมดลูกไม่ได้ จึงฝังตัวอยู่ในท่อนำไข่แทน เรียกว่า การตั้งครรภ์นอกมดลูก (Ectopic Pregnancy) ภาวะนี้ไม่สามารถตั้งครรภ์ต่อจนครบกำหนดได้ และหากท่อนำไข่แตกอาจเกิดเลือดออกในช่องท้อง ผู้ที่ตั้งครรภ์แล้วมีอาการปวดท้องน้อยรุนแรง เลือดออกทางช่องคลอด หรือหน้ามืดเป็นลม ควรรีบไปพบแพทย์โดยเร็ว
การตรวจวินิจฉัยภาวะท่อนำไข่อุดตัน
เนื่องจากภาวะท่อนำไข่อุดตันมักไม่มีอาการ การวินิจฉัยจึงต้องอาศัยการตรวจที่ช่วยให้มองเห็นว่าท่อนำไข่เปิดโล่งหรือไม่ โดยแพทย์จะซักประวัติ ตรวจภายใน และเลือกวิธีตรวจที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย วิธีที่ใช้บ่อยมีดังนี้
การฉีดสีและเอกซเรย์ดูท่อนำไข่ (HSG)
การฉีดสีและเอกซเรย์ดูท่อนำไข่ (Hysterosalpingography – HSG) เป็นวิธีที่นิยมใช้ตรวจความเปิดโล่งของท่อนำไข่ แพทย์จะสอดท่อเล็ก ๆ ผ่านปากมดลูกเพื่อฉีดสารทึบรังสีเข้าไปในโพรงมดลูก แล้วถ่ายภาพเอกซเรย์ดูว่าสารไหลผ่านท่อนำไข่ออกไปในช่องท้องได้หรือไม่ หากสารหยุดอยู่ที่ตำแหน่งใดตำแหน่งหนึ่ง แสดงว่าอาจมีการอุดตันบริเวณนั้น การตรวจนี้ยังช่วยให้เห็นรูปร่างของโพรงมดลูกด้วย ระหว่างตรวจบางคนอาจรู้สึกปวดหน่วงคล้ายปวดประจำเดือนได้
การตรวจด้วยอัลตราซาวนด์
อัลตราซาวนด์ทางช่องคลอดตามปกติมักมองไม่เห็นท่อนำไข่ที่ปกติ แต่อาจช่วยตรวจพบท่อนำไข่บวมน้ำ ซีสต์ หรือความผิดปกติอื่นในอุ้งเชิงกรานได้ หากต้องการประเมินการทำงานของท่อนำไข่ แพทย์อาจใช้ การฉีดสารผ่านโพรงมดลูกร่วมกับอัลตราซาวนด์ (Hysterosalpingo-Contrast Sonography – HyCoSy) ซึ่งใช้หลักการคล้าย HSG แต่ดูภาพผ่านอัลตราซาวนด์แทนการเอกซเรย์
การส่องกล้องตรวจช่องท้อง (Laparoscopy)
การส่องกล้องตรวจช่องท้อง (Laparoscopy) เป็นการตรวจโดยการผ่าตัดผ่านแผลขนาดเล็กที่หน้าท้อง แล้วสอดกล้องเข้าไปดูอวัยวะในอุ้งเชิงกรานโดยตรง มักทำร่วมกับการฉีดสีผ่านปากมดลูกเพื่อดูว่าสีไหลผ่านท่อนำไข่หรือไม่ วิธีนี้ช่วยให้แพทย์เห็นพังผืดหรือรอยโรคของภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ได้ และในบางกรณีแพทย์อาจแก้ไขความผิดปกติไปพร้อมกันระหว่างการส่องกล้อง การตรวจนี้ต้องใช้ยาระงับความรู้สึก แพทย์จึงมักพิจารณาเมื่อผลตรวจเบื้องต้นไม่ชัดเจนหรือสงสัยโรคร่วม
วิธีรักษาท่อนำไข่อุดตันและทางเลือกสำหรับผู้ที่อยากมีบุตร

แนวทางรักษาท่อนำไข่อุดตันขึ้นอยู่กับตำแหน่งและความรุนแรงของการอุดตัน อายุ ปริมาณไข่สำรอง และคุณภาพอสุจิของฝ่ายชาย บางกรณีแพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดผ่านกล้องเพื่อเลาะพังผืดหรือแก้ไขท่อนำไข่ ส่วนผู้ที่ต้องการมีบุตร แพทย์อาจแนะนำเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ดังนี้
- การฉีดเชื้อเข้าสู่โพรงมดลูก (IUI) : การฉีดเชื้อเข้าสู่โพรงมดลูก (Intrauterine Insemination – IUI) คือการคัดอสุจิที่แข็งแรงแล้วฉีดเข้าโพรงมดลูกในช่วงไข่ตก วิธีนี้ยังต้องอาศัยท่อนำไข่ในการปฏิสนธิ จึงอาจพิจารณาเฉพาะผู้ที่ท่อนำไข่อย่างน้อย 1 ข้างยังเปิดอยู่ และไม่เหมาะกับผู้ที่ท่อนำไข่ตันทั้ง 2 ข้าง
- การทำเด็กหลอดแก้ว (IVF / ICSI) : การทำเด็กหลอดแก้ว (In Vitro Fertilization – IVF) คือการเก็บไข่ออกมาปฏิสนธิกับอสุจิในห้องปฏิบัติการ ส่วนการทำอิ๊กซี่ (Intracytoplasmic Sperm Injection – ICSI) คือการฉีดอสุจิเข้าสู่ไข่โดยตรง จากนั้นจึงย้ายตัวอ่อนกลับเข้าสู่โพรงมดลูก วิธีนี้ไม่ต้องอาศัยท่อนำไข่ จึงเป็นทางเลือกหลักสำหรับผู้ที่ท่อนำไข่ตันทั้ง 2 ข้างหรือแก้ไขท่อนำไข่ไม่ได้
ปรึกษาปัญหาภาวะมีบุตรยาก ที่โรงพยาบาลกรุงเทพ
ศูนย์รักษาผู้มีบุตรยาก โรงพยาบาลกรุงเทพ ให้คำปรึกษาและตรวจประเมินหาสาเหตุของภาวะมีบุตรยาก ตั้งแต่การตรวจการทำงานของท่อนำไข่ไปจนถึงการวางแผนรักษาตามสาเหตุที่พบ เช่น การฉีดเชื้อเข้าสู่โพรงมดลูกและการทำเด็กหลอดแก้ว โดยแพทย์จะเลือกแนวทางที่เหมาะสมกับคู่สมรสแต่ละคู่ ผลการรักษาขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคลและการประเมินของแพทย์
สรุปบทความ
ท่อนำไข่อุดตันเป็นสาเหตุหนึ่งของภาวะมีบุตรยากที่มักไม่มีอาการ ส่วนใหญ่เกิดจากพังผืดหลังการติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือการผ่าตัดในอดีต การตรวจด้วย HSG อัลตราซาวนด์ หรือการส่องกล้องช่วยให้แพทย์ทราบตำแหน่งและความรุนแรงของการอุดตัน ซึ่งนำไปสู่การเลือกแนวทางที่เหมาะสม ทั้งการผ่าตัดแก้ไข การฉีดเชื้อ หรือการทำเด็กหลอดแก้ว หากพยายามมีบุตรมาระยะหนึ่งแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ หรือมีประวัติที่เป็นปัจจัยเสี่ยง ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง เช่น ที่ศูนย์รักษาผู้มีบุตรยาก โรงพยาบาลกรุงเทพ เพื่อรับการตรวจตั้งแต่เนิ่น ๆ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับท่อนำไข่อุดตัน
1. ท่อนำไข่อุดตัน 1 ข้าง สามารถตั้งครรภ์ธรรมชาติได้ไหม
มีโอกาสตั้งครรภ์ตามธรรมชาติได้ หากท่อนำไข่อีกข้างปกติ รังไข่ทำงานดี และฝ่ายชายมีอสุจิปกติ เพราะไข่อาจตกจากรังไข่ข้างที่ท่อนำไข่เปิดอยู่ อย่างไรก็ตาม โอกาสอาจลดลงเมื่อเทียบกับผู้ที่ท่อนำไข่ปกติทั้ง 2 ข้าง หากพยายามแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ แพทย์อาจแนะนำการฉีดเชื้อหรือการทำเด็กหลอดแก้ว
2. ท่อนำไข่อุดตันทั้ง 2 ข้าง ทำเด็กหลอดแก้ว (IVF/ICSI) ได้หรือไม่
ทำได้ เพราะการทำเด็กหลอดแก้วเป็นการปฏิสนธินอกร่างกายแล้วย้ายตัวอ่อนเข้าสู่โพรงมดลูกโดยตรง จึงไม่ต้องอาศัยท่อนำไข่ ในกรณีที่มีท่อนำไข่บวมน้ำ แพทย์อาจพิจารณาผ่าตัดท่อนำไข่ก่อนย้ายตัวอ่อน ทั้งนี้ผลการรักษาขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคลและการประเมินของแพทย์
3. ท่อนำไข่อุดตันสามารถรักษาให้กลับมาเปิดได้ตามปกติไหม
ขึ้นอยู่กับสาเหตุ ตำแหน่ง และความรุนแรงของการอุดตัน บางกรณีการผ่าตัดผ่านกล้องอาจช่วยเปิดท่อนำไข่หรือเลาะพังผืดออกได้ แต่หากท่อนำไข่เสียหายมาก การแก้ไขอาจไม่ช่วยให้ท่อกลับมาทำงานได้ตามปกติ และยังมีความเสี่ยงต่อการตั้งครรภ์นอกมดลูก ผู้ที่ต้องการมีบุตรจึงควรปรึกษาแพทย์เพื่อเลือกระหว่างการผ่าตัดกับการทำเด็กหลอดแก้ว
4. การทานยาสมุนไพรช่วยแก้ปัญหาท่อนำไข่อุดตันได้จริงหรือไม่
ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ยืนยันว่ายาสมุนไพรหรือวิธีธรรมชาติช่วยเปิดท่อนำไข่ที่อุดตันได้ เนื่องจากการอุดตันส่วนใหญ่เกิดจากพังผืดหรือแผลเป็น การใช้สมุนไพรเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์อาจทำให้เสียเวลาในการรักษา โดยเฉพาะในผู้หญิงที่อายุมากขึ้นและปริมาณไข่ลดลง
5. การตรวจอัลตราซาวนด์ทั่วไปเพียงอย่างเดียว สามารถบอกภาวะท่อนำไข่อุดตันได้ไหม
ส่วนใหญ่ไม่สามารถบอกได้ เพราะท่อนำไข่ที่ปกติมีขนาดเล็กและมักมองไม่เห็นจากอัลตราซาวนด์ทั่วไป แม้จะช่วยตรวจพบท่อนำไข่บวมน้ำได้ในบางราย แต่การยืนยันว่าท่อนำไข่เปิดโล่งหรือไม่ต้องอาศัยการตรวจเฉพาะ เช่น HSG, HyCoSy หรือการส่องกล้องตรวจช่องท้อง


.jpeg)









