ไมเกรนกับโรคซึมเศร้า ความเกี่ยวข้องที่ไม่ควรมองข้าม

ไมเกรนและซึมเศร้ามีความเกี่ยวข้องกันอย่างมาก ผู้ป่วยไมเกรนมีโอกาสป่วยโรคซึมเศร้าเพิ่มมากขึ้นจากการที่ปวดหัวไมเกรนบ่อย ๆ เพราะฉะนั้นจึงไม่ควรมองข้ามความเกี่ยวข้องระหว่างไมเกรนกับโรคซึมเศร้าที่หากไม่รีบรักษาอาจส่งผลกระทบกับสุขภาพในระยะยาว

ไมเกรนคืออะไร

ไมเกรน (Migraine) เป็นโรคปวดศีรษะเรื้อรังชนิดหนึ่งที่เกิดจากความผิดปกติทางระบบประสาท และส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยเป็นอย่างมาก ในขณะเดียวกันโรคซึมเศร้า (Major Depressive Disorder) เป็นความผิดปกติทางอารมณ์ที่พบได้บ่อยในประชากรทั่วไปมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จำนวนมากแสดงให้เห็นว่าทั้งสองโรคมีความเกี่ยวข้องกันอย่างลึกซึ้ง

อาการไมเกรนเป็นอย่างไร

อาการปวดไมเกรนจะเป็นลักษณะปวดตุ้บ ๆ ที่ศีรษะข้างใดข้างหนึ่ง มักมีความรุนแรง และพบอาการร่วมอื่น เช่น คลื่นไส้ อาเจียน แพ้แสงหรือเสียง และในบางรายอาจมีอาการเตือน เช่น เห็นแสงหรือภาพแปลก ๆ ก่อนเริ่มปวดศีรษะ (Aura) อาการปวดมักเป็นๆหายๆและในบางรายอาจเป็นบ่อยจนกลายเป็นโรคไมเกรนเรื้อรังส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน

โรคซึมเศร้าคืออะไร

โรคซึมเศร้าไม่ใช่แค่ความเศร้าทั่วไป แต่เป็นความผิดปกติทางอารมณ์ที่ผู้ป่วยจะมีอารมณ์เศร้า เบื่อหน่าย ขาดความสนใจหรือความสุขในสิ่งที่เคยชอบ อาจมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น เหนื่อยง่าย นอนไม่หลับ สมาธิลดลง รู้สึกไร้ค่านอนไม่หลับหรือหลับมากเกินไป หรือในบางรายอาจมีความคิดฆ่าตัวตาย

ไมเกรนกับซึมเศร้าเกี่ยวข้องกันอย่างไร

ผู้ที่เป็นไมเกรนโดยเฉพาะไมเกรนแบบเรื้อรังมีความเสี่ยงในการเป็นโรคซึมเศร้าสูงกว่าคนทั่วไปถึง 3 เท่า ในทางกลับกันผู้ที่เป็นโรคซึมเศร้าจะทำให้อาการไมเกรนแย่ลง หรือมีอาการปวดศีรษะที่บ่อยและรุนแรงขึ้น ทำให้การรักษายากมากขึ้น หากเป็นทั้งสองโรคพร้อมกันจะพบภาวะทุพพลภาพ (Disability) สูงขึ้นและคุณภาพชีวิตต่ำกว่าในผู้ที่มีโรคเพียงอย่างเดียว การรักษาอาจซับซ้อนขึ้นและต้องใช้การดูแลแบบองค์รวม

ทำไมจึงพบไมเกรนกับซึมเศร้าร่วมกัน

• ไมเกรนและโรคซึมเศร้ามีความผิดปกติของพันธุกรรมบางชนิดร่วมกัน (Shared Genetic Susceptibility)
• ความผิดปกติของสารสื่อประสาท เช่น สารเซโรโทนิน (Serotonin) มีบทบาทสำคัญทั้งในการเกิดไมเกรนและภาวะซึมเศร้า ซึ่งความผิดปกติของระบบเซโรโทนินอาจเป็นกลไกร่วมที่ทำให้เกิดทั้งสองโรค
• การอักเสบในของระบบประสาท (Neuroinflammation) การอักเสบเรื้อรังระดับต่ำในสมอง ซึ่งพบในผู้ป่วยไมเกรนและโรคซึมเศร้า มีบทบาทในการเปลี่ยนแปลงการทำงานของสมองและอารมณ์
• ความผิดปกติของวงจรประสาท (Neural Circuitry) สมองส่วนที่ควบคุมความเจ็บปวดและอารมณ์ทำงานผิดปกติ เช่น Prefrontal Cortex, Limbic System และระบบประสาท – ต่อมไร้ท่อที่ตอบสนองความเครียด (Hypothalamic Pituitary Adrenal Axis) มีบทบาทร่วมกันในทั้งไมเกรนและภาวะซึมเศร้า

แนวทางการรักษาไมเกรนกับซึมเศร้า

1. วินิจฉัยให้ถูกต้องและครบถ้วน แพทย์ซักประวัติถึงสภาวะอารมณ์ การนอนหลับ ความเครียด การใช้ชีวิตร่วมกับอาการไมเกรน และอาการอื่น ๆ ที่อาจบ่งบอกภาวะซึมเศร้าควบคู่ไปกับการวินิจฉัยไมเกรน
2. การรักษาแบบองค์รวม
   • ยาบางชนิด เช่น ยากลุ่มต้านเศร้าบางชนิด เช่น Amitriptyline หรือ Venlafaxine สามารถช่วยลดความถี่ของไมเกรนและปรับอารมณ์ได้ด้วย
   • การปรับพฤติกรรม เช่น ออกกำลังกายสม่ำเสมอ นอนหลับให้เพียงพอ ฝึกผ่อนคลาย ทำสมาธิหรือทำจิตบำบัด อาจพูดคุยกับผู้ชำนาญการด้านสุขภาพจิต
3. ติดตามอาการต่อเนื่องผู้ป่วยที่เป็นทั้งไมเกรนและซึมเศร้าควรได้รับการติดตามผลเป็นระยะเพื่อปรับการรักษาให้เหมาะสม

ดูแลตัวเองอย่างไรเมื่อเป็นไมเกรนกับซึมเศร้า

• หากมีอาการปวดศีรษะไมเกรนร่วมกับรู้สึกเศร้า เบื่อ เหนื่อยง่าย หรือหมดกำลังใจต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ ควรปรึกษาแพทย์ทันที
• สุขภาพจิตเป็นสิ่งสำคัญเพราะอารมณ์ที่ไม่ดีอาจทำให้ไมเกรนรุนแรงขึ้น
• หมั่นดูแลตนเองทั้งร่างกายและจิตใจ เลือกวิถีชีวิตที่สมดุล เลี่ยงความเครียด รักษาอาการตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

ไมเกรนไม่เพียงแค่เป็นอาการปวดศีรษะ แต่ยังมีความเชื่อมโยงกับสุขภาพจิต โดยเฉพาะภาวะซึมเศร้า ซึ่งอาจเกิดจากการทำงานผิดปกติของสารสื่อประสาท ความเครียดเรื้อรัง พันธุกรรมร่วม ทำให้ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต การตรวจวินิจฉัยและดูแลรักษาโรคทั้งสองชนิดแบบองค์รวมจึงเป็นสิ่งสำคัญ หากคุณหรือคนใกล้ตัวเป็นไมเกรนและเริ่มมีสัญญาณของภาวะซึมเศร้าควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อการดูแลที่เหมาะสมทันที

แพทย์ผู้ชำนาญด้านการรักษาไมเกรน

นพ.กีรติกร ว่องไววาณิชย์ อายุรแพทย์สมองและระบบประสาท ชำนาญด้านรักษาโรคปวดศีรษะและไมเกรน  โรงพยาบาลกรุงเทพอินเตอร์เนชั่นแนล  โรงพยาบาลเพื่อสมองและกระดูก

สามารถคลิกที่นี่เพื่อทำนัดหมายได้ด้วยตนเอง

โรงพยาบาลที่ชำนาญด้านการรักษาอาการปวดศีรษะและไมเกรน

ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลกรุงเทพอินเตอร์เนชั่นแนล โรงพยาบาลเพื่อสมองและกระดูก พร้อมให้การดูแลรักษาอาการปวดศีรษะและไมเกรนด้วยทีมแพทย์เฉพาะทาง รวมถึงแพทย์สหสาขาที่มีความชำนาญและเทคโนโลยีการรักษาที่ทันสมัย เพื่อให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพในทุกวัน

Reference

1. Viudez-Martínez A, Torregrosa AB, Navarrete F, García-Gutiérrez MS. Understanding the Biological Relationship between Migraine and Depression. Biomolecules. 2024 Jan 30;14(2):163. doi: 10.3390/biom14020163.
2. Bruti G, Magnotti MC, Iannetti G. Migraine and depression: bidirectional co-morbidities? Neurol Sci. 2012 May;33 Suppl 1:S107-9. doi: 10.1007/s10072-012-1053-6.
3. Androulakis XM, Yu X, Zhu X, Thiam MA, Cai G. Migraine and major depression: localizing shared genetic susceptibility in different cell types of the nervous systems. Front Neurol. 2023 Nov 15;14:1254290. doi: 10.3389/fneur.2023.1254290.
4. Zhang Q, Shao A, Jiang Z, Tsai H, Liu W. The exploration of mechanisms of comorbidity between migraine and depression. J Cell Mol Med. 2019 Jul;23(7):4505-4513. doi: 10.1111/jcmm.14390.
5. Peck KR, Smitherman TA, Baskin SM. Traditional and alternative treatments for depression: implications for migraine management. Headache. 2015 Feb;55(2):351-5. doi: 10.1111/head.12521.