ปวดหัวจากแรงดันน้ำในสมองสูง ภัยเงียบคนยุคใหม่

อาการปวดหัวเรื้อรังหลายคนอาจคิดว่าเป็นเพียงไมเกรนหรือมีความเครียด แต่ในความจริงแล้วอาจเป็นสัญญาณของโรคอันตรายที่คาดไม่ถึง นั่นคือ ภาวะแรงดันน้ำในสมองสูง (Intracranial Hypertension: IH) ซึ่งหากตรวจวินิจฉัยช้าอาจร้ายแรงถึงขั้นตาบอดได้

ภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงคืออะไร

ในกะโหลกศีรษะประกอบด้วยสมอง หลอดเลือด และน้ำไขสันหลัง (Cerebrospinal Fluid – CSF) ซึ่งน้ำไขสันหลังนี้ทำหน้าที่ปกป้องสมองและไขสันหลังจากแรงกระแทกรวมถึงช่วยขับของเสียจากสมอง

โดยปกติร่างกายจะรักษาสมดุลการสร้างและดูดซึมน้ำไขสันหลังอย่างเหมาะสม แต่ถ้ามีการสร้างมากเกินไป ดูดซึมได้น้อยลง หรือมีสิ่งกีดขวางการไหลเวียน จะทำให้ความดันภายในกะโหลกสูงขึ้น จนเกิดเป็นภาวะแรงดันน้ำในสมองสูง (Intracranial Hypertension: IH)

ในกรณีที่ไม่พบสาเหตุอื่น ๆ เช่น ก้อนเนื้องอก เส้นเลือดดำในสมองอุดตัน จะเรียกว่า ภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงไม่ทราบสาเหตุ (Idiopathic Intracranial Hypertension – IIH) ซึ่งเป็นโรคที่พบได้บ่อยในผู้หญิงที่มีน้ำหนักเกิน

ภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงอันตรายอย่างไร

• ภัยเงียบ: ผู้ป่วยหลายคนปวดหัวมานาน แต่คิดว่าเป็นไมเกรน ทำให้ไม่ได้รับการรักษาอย่างถูกต้อง
• กระทบการมองเห็น: หากปล่อยไว้นาน ความดันสูงจะกดทับเส้นประสาทตา ทำให้การมองเห็นเสียไป
• คุณภาพชีวิตแย่ลง: ปวดหัว เวียนศีรษะ ตาพร่า ส่งผลกระทบต่อการทำงานและชีวิตประจำวัน

อาการภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงเป็นอย่างไร

1. ปวดศีรษะและต้นคอ ได้แก่
   • ปวดตื้อหนัก ๆ หรือตุ๊บ ๆ มักเป็นมากตอนตื่นเช้า ขณะนอนราบ หรือเวลาไอ จาม เบ่ง
   • ปวดตึงต้นคอ ปวดไหล่
   • มักปวดตลอดเวลาหรือปวดทุกวัน บางครั้งปวดจนรบกวนการนอนและการใช้ชีวิต
2. เวียนศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ไวกับแสง จากแรงดันในสมองที่สูงขึ้น
3. เสียงดังในหู (Tinnitus) ได้ยินเสียงตุบ ๆ หรือเสียงหึ่ง ๆ ตามจังหวะชีพจร
4. ความผิดปกติทางการมองเห็น ได้แก่
   • ตามัวเป็นพัก ๆ คล้ายมีเงาหรือม่านมาบังตา (Transient Visual Obscurations)
   • มองเห็นภาพซ้อนจากการที่เส้นประสาทสมองคู่ที่ 6 ถูกกด
   • หากเป็นเรื้อรัง ทำให้ลานสายตาแคบลง การมองเห็นลดลงถาวร

กลุ่มเสี่ยงภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงคือใคร

• ผู้หญิงวัยทำงาน โดยเฉพาะช่วงอายุ 20 – 50 ปี
• ผู้ที่มีน้ำหนักเกินหรือเป็นโรคอ้วน
• ผู้ที่ใช้ยาบางชนิด เช่น ยาคุมกำเนิดบางประเภท, ยาสเตียรอยด์, ยาปฏิชีวนะบางกลุ่ม (เช่น Tetracycline Fluoroquinolone), Lithium, ยารักษาสิว (Isotretinoin) หรือการได้รับวิตามินเอในปริมาณสูงเกินไป
• ผู้ที่เคยมีการติดเชื้อหรือการอักเสบในสมองมาก่อน
• ผู้ที่มีโรคประจำตัวบางชนิด เช่น
  • โรคหยุดหายใจขณะหลับ
  • โรคต่อมไร้ท่อผิดปกติ เช่น ไทรอยด์ผิดปกติ, เบาหวาน, Hypoparathyroidism, Addison’s Disease
  • โรคภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ เช่น SLE (Systemic Lupus Erythematosus)

ตรวจวินิจฉัยภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงอย่างไร

การตรวจวินิจฉัยภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงแพทย์จะใช้หลายวิธีร่วมกัน เช่น

• ตรวจตา เพื่อดูภาวะเส้นประสาทตาบวม (Papilledema) และดูการเต้นของหลอดเลือดดำจอประสาทตา(Venous Pulsation)
• ตรวจภาพสมอง (MRI brain, MRV brain with contrast) เพื่อหาสาเหตุการเกิดแรงดันสมองสูง เช่น ก้อนเนื้องอก เส้นเลือดดำสมองอุดตัน
• เจาะหลัง (Lumbar Puncture) เพื่อวัดความดันน้ำไขสันหลังโดยตรงและตรวจความผิดปกติของน้ำไขสันหลัง

แนวทางการรักษาภาวะแรงดันน้ำในสมองสูง

1. การลดน้ำหนักเป็นหัวใจสำคัญ มีงานวิจัยพบว่าการลดน้ำหนักมากกว่า 6% ช่วยให้อาการดีขึ้นอย่างชัดเจน
2. การใช้ยา
   • ยาที่ใช้บ่อยที่สุดคือ Acetazolamide หรือ Topiramate เพื่อลดการสร้างน้ำไขสันหลัง
   • ยาขับปัสสาวะ Furosemide
   • ยาลดน้ำหนักในกลุ่ม GLP-1 and Dual GIP/GLP-1 Receptor Agonists
3. การผ่าตัด กรณีอาการรุนแรงหรือเสี่ยงสูญเสียการมองเห็น
   • การทำ Shunt ระบายน้ำไขสันหลังออกจากสมอง
   • ผ่าตัดเปิดหุ้มประสาทตา (Optic Nerve Sheath Fenestration) เพื่อลดแรงดันที่กดเส้นประสาทตา

สัญญาณเตือนต้องพบแพทย์

หากปวดศีรษะเรื้อรังร่วมกับตาพร่ามัวเป็นช่วง ๆ หรือมีเสียงดังในหูอย่าคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดา อาจเป็นสัญญาณเตือนของภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงควรรีบพบแพทย์ทันที โดยเฉพาะในผู้หญิงที่มีน้ำหนักเกินควรใส่ใจและตรวจเช็กหากมีอาการ ที่สำคัญการตรวจพบภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงตั้งแต่ระยะแรกช่วยให้ได้รับการรักษาที่เหมาะสมและลดโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้

ภาวะแรงดันน้ำในสมองสูงเป็นโรคที่หลายคนมองข้าม เพราะอาการคล้ายปวดหัวทั่วไป แต่แท้จริงแล้วเป็นภัยเงียบที่อาจทำลายการมองเห็นได้ การสังเกตอาการ ปรึกษาแพทย์ และดูแลสุขภาพ โดยเฉพาะการควบคุมน้ำหนักคือกุญแจสำคัญในการป้องกันและรักษาภาวะแรงดันน้ำในสมองสูง

แพทย์ผู้ชำนาญด้านการรักษาภาวะแรงดันน้ำในสมองสูง

นพ.กีรติกร ว่องไววาณิชย์ อายุรแพทย์สมองและระบบประสาท ชำนาญด้านรักษาโรคปวดศีรษะและไมเกรน  โรงพยาบาลกรุงเทพอินเตอร์เนชั่นแนล  โรงพยาบาลเพื่อสมองและกระดูก

สามารถคลิกที่นี่เพื่อทำนัดหมายได้ด้วยตนเอง

โรงพยาบาลที่ชำนาญด้านการรักษาภาวะแรงดันน้ำในสมองสูง

ศูนย์สมองและระบบประสาท โรงพยาบาลกรุงเทพอินเตอร์เนชั่นแนล โรงพยาบาลเพื่อสมองและกระดูก พร้อมให้การตรวจวินิจฉัยและดูแลรักษาภาวะแรงดันน้ำในสมองสูง ด้วยทีมแพทย์เฉพาะทาง รวมถึงแพทย์สหสาขาที่มีความชำนาญและเทคโนโลยีการรักษาที่ทันสมัย เพื่อให้ผู้ป่วยใช้ชีวิตได้อย่างมีคุณภาพในทุกวัน

Reference

1. Diagnosis and treatment of idiopathic intracranial hypertension. Cephalalgia. 2021 Apr;41(4):472-478. doi: 10.1177/0333102421997093. Epub 2021 Feb 25.97-205.
2. Understanding idiopathic intracranial hypertension: mechanisms, management, and future directions. Lancet Neurol. 2016 Jan;15(1):78-91. doi: 10.1016/S1474-4422(15)00298-7. Epub 2015 Dec 8.
3. Obesity and Weight Loss in Idiopathic Intracranial Hypertension: A Narrative Review J Neuroophthalmol . 2017 Jun;37(2):1 doi: 10.1097/WNO.0000000000000448.
4. Efficacy and Safety of GLP-1 and Dual GIP/GLP-1 Receptor Agonists in Idiopathic Intracranial Hypertension: A Systematic Review and Meta-Analysis. Eur J Neurol. 2025 Sep;32(9):e70358. doi: 10.1111/ene.70358.