หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทเกิดจากอะไร มีอาการ วิธีรักษาอย่างไร

หมอนรองกระดูกสันหลังมีคุณสมบัติในการยืดหยุ่น รองรับแรงกระแทกที่เกิดจากการใช้งานกระดูกสันหลังในเวลาที่เคลื่อนไหว ไม่ว่าจะเดินหรือกระโดด ภายในมีองค์ประกอบของน้ำเป็นส่วนสำคัญ พอนานวันเข้าเปอร์เซ็นต์ของน้ำในหมอนรองกระดูกสันหลังลดลง ทำให้ความยืดหยุ่นน้อยลง เมื่อหมอนรองกระดูกไปกดทับเส้นประสาทส่วนใดก็จะมีอาการปวดแสดงออกมาตามแนวของเส้นประสาทนั้น

ภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท คืออะไร

หมอนรองกระดูกสันหลังทำหน้าที่คล้ายโช้คอัพ มีคุณสมบัติในการยืดหยุ่นและรองรับแรงกระแทกที่เกิดจากการใช้งานกระดูกสันหลังในเวลาที่เคลื่อนไหว ไม่ว่าจะเดิน วิ่ง หรือกระโดด ภายในหมอนรองกระดูกมีองค์ประกอบของน้ำเป็นส่วนสำคัญ เมื่ออายุมากขึ้นหรือผ่านการใช้งานหนัก เปอร์เซ็นต์ของน้ำจะลดลง ทำให้ความยืดหยุ่นน้อยลงและเกิดความเสื่อมสภาพ 

หากหมอนรองกระดูกที่เสื่อมหรือแตกปลิ้นออกมากดทับเส้นประสาทบริเวณใกล้เคียง ก็จะทำให้เกิดอาการปวดร้าวตามแนวของเส้นประสาทนั้น ๆ ซึ่งตำแหน่งที่พบการกดทับได้บ่อยคือ หมอนรองกระดูกสันหลังบริเวณข้อด้านล่างของกระดูกเอว และหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนคอ

หมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาทเกิดจากอะไร? พบมากในวัยใด?

ในทางการแพทย์พบว่าโรคนี้เกิดจากความเสื่อมสภาพตามอายุขัยและการใช้งานในชีวิตประจำวัน โดยสามารถแบ่งกลุ่มที่มักพบโรคนี้ได้เป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่

1. ผู้ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไป 

เป็นวัยที่เริ่มมีความเสื่อมของหมอนกระดูกสันหลัง หรือหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อมสภาพตามวัยอยู่แล้ว ทำให้หมอนรองกระดูกเริ่มอ่อนแอลง พอออกแรงหรือใช้แรงเบ่งมาก ๆ อาจทำให้หมอนรองกระดูกสันหลังแตกออกมากดทับเส้นประสาทได้ทันที เรียกว่า โรคหมอนรองกระดูกสันหลังกดทับเส้นประสาทชนิดเฉียบพลัน

2. วัยหนุ่มสาวที่ทำกิจกรรมเยอะ 

แม้จะอายุยังน้อย แต่ผู้ที่ชอบออกกำลังกายหนัก ๆ โลดโผน หรือเคยมีอุบัติเหตุมาก่อน มีโอกาสเกิดการบาดเจ็บของหมอนรองกระดูกสันหลังได้ง่ายกว่า คนที่ทำกิจกรรมเยอะจะมีความเสื่อมของหมอนรองกระดูกสันหลังมากกว่า แต่ในคนที่ใช้งานกระดูกสันหลังไม่ถูกต้อง เช่น พนักงานออฟฟิศที่เป็นออฟฟิศซินโดรม จากการนั่งทำงานในท่าที่ไม่ถูกต้องเป็นเวลานาน ก็ส่งผลให้หมอนรองกระดูกสันหลังก็เสื่อมก่อนวัยอันควรได้เช่นกัน 

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท อาการเป็นอย่างไร

การสังเกตความผิดปกติด้วยตนเองเบื้องต้นเป็นสิ่งสำคัญ โดยอาการที่พบได้บ่อย ได้แก่

• ปวดหลังบริเวณเอวส่วนล่าง ลึก ๆ อยู่ภายใน
• มีอาการปวดจี๊ดขึ้นมาเวลาไอ จาม หรือเบ่ง เนื่องจากกิจกรรมเหล่านี้จะไปเพิ่มแรงดันในไขสันหลัง
• ปวดร้าวลงไปที่สะโพก ต้นขา น่อง หรือปลายเท้า (ขึ้นอยู่กับเส้นประสาทที่ถูกกดทับ)
• มีอาการชา เป็นเหน็บ หรือรู้สึกเหมือนไฟช็อตตามแนวเส้นประสาท
• กล้ามเนื้อขาหรือเท้าอ่อนแรง ในบางรายที่อาการรุนแรงอาจมีอาการข้อเท้าตก เดินสะดุด
• ในรายที่อาการรุนแรงอาจมีความผิดปกติในการกลั้นปัสสาวะและอุจจาระ

อาการปวดจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ต่างจากอาการปวดหลังทั่วไปอย่างไร

ผู้ป่วยกว่า 80% – 90% ที่ปวดหลังจะมีอาการปวดกล้ามเนื้อหลังบริเวณกลางหลังหรือปวดเอวด้านล่าง โดยมีสาเหตุส่วนใหญ่มาจากการยกของ ออกกำลังกาย นั่งนาน ๆ หรือแม้กระทั่งเวลาไอ จาม แรงๆ หากกดตามแนวกล้ามเนื้อจะรู้สึกเจ็บ เพราะกล้ามเนื้อเกิดอาการล้า 

แต่สำหรับอาการปวดจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทจะอยู่ลึกกว่า เมื่อกดบริเวณหลังจะไม่ค่อยเจ็บ แต่ส่วนมากจะมีอาการปวดร้าวลงสะโพก ต้นขา และน่องมากกว่า ตามแนวเส้นประสาทที่ลงไปเลี้ยงที่ขา โดยนอกจากอาการปวดแล้ว อาจมีอาการชา หรือกล้ามเนื้อขาอ่อนแรงร่วมด้วย ซึ่งเป็นอาการที่สร้างความทรมานให้กับผู้ป่วยอย่างมาก

หมอนรองกระดูกบริเวณใดเสื่อมหรือกดทับเส้นประสาทบ่อยที่สุด

หมอนรองกระดูกสันหลังบริเวณข้อด้านล่างของกระดูกส่วนเอวเป็นจุดที่มีความเสื่อมสูงที่สุดและพบการกดทับของเส้นประสาทได้บ่อย รวมถึงหมอนรองกระดูกสันหลังคอที่มีโอกาสเสื่อมมากจากการใช้งานหนัก ทั้งนี้หากหมอนรองกระดูกสันหลังเสื่อม ยุบตัวลงมา แต่ไม่กดทับเส้นประสาท ผู้ป่วยก็อาจไม่มีอาการปวด

ตรวจวินิจฉัยโรคหมอนรองกระดูกสันหลังทับเส้นประสาทอย่างไร

เมื่อผู้ป่วยมาพบแพทย์ แพทย์เฉพาะทางจะทำการซักประวัติและตรวจร่างกายอย่างละเอียด ทั้งลักษณะการเจ็บปวดและช่วงเวลาที่แสดงอาการ หากผู้ป่วยมีอาการปวดเป็นครั้งแรก ปวดเฉพาะบริเวณหลังโดยไม่มีอาการร้าวลงขา อายุน้อย และมีสาเหตุชัดเจน เช่น ไปยกของหนักมา แพทย์อาจประเมินว่าเป็นการอักเสบของกล้ามเนื้อและให้การรักษาตามอาการเบื้องต้นไปก่อน

แต่หากผู้ป่วยรับประทานยาแล้วไม่ดีขึ้น มีอาการปวดเรื้อรัง ปวดร้าวลงขา หรือมีอาการชาและอ่อนแรงร่วมด้วย แพทย์จะพิจารณาส่งผู้ป่วยเข้ารับการตรวจด้วยเครื่องตรวจคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า (MRI) เพื่อดูสภาพของหมอนรองกระดูกและเส้นประสาทอย่างละเอียด เพื่อนำไปสู่การวางแผนการรักษาที่ตรงจุด

รักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ทำได้อย่างไรบ้าง

การรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทมีหลายวิธี ซึ่งแพทย์เฉพาะทางจะพิจารณาจากระดับความรุนแรงของอาการ ระยะเวลาที่ปวด และผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวันของผู้ป่วย โดยแบ่งแนวทางการรักษาออกเป็นดังนี้

1. การรักษาด้วยการรับประทานยา

ในระยะเริ่มต้นที่อาการยังไม่รุนแรง หรือเพิ่งเริ่มปวด แพทย์จะสั่งจ่ายยาลดอาการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) ยาคลายกล้ามเนื้อ หรือยาแก้ปวดที่ออกฤทธิ์ต่อเส้นประสาท เพื่อช่วยบรรเทาอาการเจ็บปวดและลดการอักเสบของเส้นประสาทบริเวณที่ถูกกดทับ

2. การทำกายภาพบำบัดและการปรับพฤติกรรม

เป็นขั้นตอนสำคัญที่มักทำควบคู่กับการทานยา โดยแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดจะใช้เครื่องมือทางการแพทย์เพื่อช่วยลดปวด เช่น การดึงหลังพื่อลดแรงกดทับ การใช้เครื่องอัลตราซาวนด์ หรือเลเซอร์ลดการอักเสบ รวมถึงการสอนท่าออกกำลังกายที่ถูกต้องเพื่อเสริมสร้างความแข็งแรงของกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว ให้สามารถพยุงกระดูกสันหลังและลดภาระของหมอนรองกระดูกได้อย่างมีประสิทธิภาพ

3. การฉีดยาลดการอักเสบเข้าโพรงเส้นประสาท

หากผู้ป่วยรับประทานยาและทำกายภาพบำบัดเป็นระยะเวลาหนึ่งแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือมีอาการปวดร้าวลงขาอย่างรุนแรงจนทนไม่ไหว แพทย์อาจพิจารณาการฉีดยาสเตียรอยด์ (Epidural Steroid Injection) เข้าไปบริเวณโพรงเส้นประสาทจุดที่มีปัญหาโดยตรง วิธีนี้จะช่วยระงับการอักเสบและลดอาการบวมของเส้นประสาทได้อย่างตรงจุด ช่วยให้ผู้ป่วยทุเลาจากความเจ็บปวดและสามารถกลับไปทำกายภาพบำบัดต่อได้ง่ายขึ้น

4. การผ่าตัดหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทผ่านกล้อง

ในกรณีที่อาการปวดรุนแรง มีภาวะกล้ามเนื้ออ่อนแรงอย่างชัดเจน ควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ หรือรักษาด้วยวิธีข้างต้นแล้วไม่ได้ผล แพทย์จะพิจารณาให้ทำการผ่าตัด ซึ่งในปัจจุบันเทคโนโลยีมีความก้าวหน้าอย่างมาก โดยใช้การผ่าตัดหมอนรองกระดูกผ่านกล้อง Microscope ที่มีกำลังขยายสูง หรือการผ่าตัดผ่านกล้อง Endoscope

วิธีนี้ช่วยให้แพทย์สามารถสอดเครื่องมือขนาดเล็กเข้าไปคีบเอาหมอนรองกระดูกส่วนที่ปลิ้นหรือแตกออกมากดทับเส้นประสาทอยู่ออกได้โดยตรง กล้องจะช่วยให้มองเห็นเส้นประสาทและโครงสร้างภายในได้อย่างชัดเจน ส่งผลให้บาดเจ็บต่อกล้ามเนื้อและอวัยวะข้างเคียงน้อยมาก และแผลผ่าตัดมีขนาดเล็ก ผู้ป่วยจะรู้สึกเจ็บแผลน้อย ฟื้นตัวได้เร็ว และสามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้รวดเร็วกว่าการผ่าตัดเปิดแผลกว้างแบบในอดีต

ข้อดีของการผ่าตัดหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทผ่านกล้อง

ข้อดีของการผ่าตัดหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทผ่านกล้อง คือ แผลผ่าตัดมีขนาดเล็ก ระยะฟื้นตัวสั้น ผู้ป่วยเจ็บแผลน้อย หายไว กลับไปใช้ชีวิตตามปกติได้โดยเร็ว ซึ่งแพทย์จะตรวจวินิจฉัยและเลือกแนวทางการรักษา รวมถึงเทคนิคการผ่าตัดที่เหมาะกับผู้ป่วยมากที่สุด โดยคำนึงถึงการรักษาที่เน้นการแก้ปัญหาที่สาเหตุเป็นหลัก

การดูแลตัวเองหลังการผ่าตัดหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

หลังจากผ่าตัดหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการฟื้นฟูและดูแลสุขภาพหลังอย่างต่อเนื่อง เพื่อลดความเสี่ยงในการกลับมาเป็นซ้ำ โดยมีข้อแนะนำดังนี้

• ทำกายภาพบำบัดและออกกำลังกายตามที่แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดแนะนำ เพื่อสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อหลังช่วยพยุงกระดูกสันหลัง
• ปรับเปลี่ยนอิริยาบถในชีวิตประจำวัน หลีกเลี่ยงการก้มยกของหนัก
• หากต้องนั่งทำงานนาน ๆ ควรหาเก้าอี้ที่เหมาะสม มีที่รองรับส่วนโค้งเว้าของหลัง และเปลี่ยนอิริยาบถทุก ๆ ครึ่งชั่วโมง
• หลีกเลี่ยงการสะพายกระเป๋าที่หนักเกินไป และงดใส่รองเท้าส้นสูง
• ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน เพื่อลดภาระของกระดูกสันหลัง
• งดสูบบุหรี่ เนื่องจากสารในบุหรี่ส่งผลเสียต่อการไหลเวียนเลือดที่ไปหล่อเลี้ยงหมอนรองกระดูก

แพทย์ผู้ชำนาญการรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

นพ. ชัยเดช สระสมบูรณ์ ศัลยแพทย์กระดูกสันหลัง และแพทย์ผู้ชำนาญการด้านการรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ศูนย์กระดูกสันหลัง โรงพยาบาลเพื่อกระดูกและสมอง

สามารถคลิกที่นี่เพื่อทำนัดหมายได้ด้วยตนเอง

โรงพยาบาลที่ชำนาญด้านการรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

ศูนย์กระดูกสันหลัง โรงพยาบาลกรุงเทพอินเตอร์เนชั่นแนล พร้อมให้การรักษาผู้ป่วยแบบองค์รวม ด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัยและทีมแพทย์ที่มากด้วยประสบการณ์และความชำนาญในการรักษาโรคกระดูกสันหลัง เพื่อให้ผู้ป่วยกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีอีกครั้ง

สรุปบทความ

หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทเกิดจากความเสื่อมสภาพและการใช้งานที่ไม่เหมาะสม อาการปวดร้าวลงขา ชา หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง เป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้าม หากมีอาการเหล่านี้ควรพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อรับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้อง ซึ่งปัจจุบันมีเทคโนโลยีการผ่าตัดผ่านกล้องที่ช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวได้ดี ควบคู่ไปกับการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อสุขภาพหลังที่แข็งแรงในระยะยาว

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

1. เป็นหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท จำเป็นต้องผ่าตัดทุกคนหรือไม่? 

ไม่จำเป็น ผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มีอาการในระยะเริ่มต้น สามารถรักษาให้อาการดีขึ้นได้ด้วยการรับประทานยา การพักผ่อนให้ถูกท่า การทำกายภาพบำบัด และการฉีดยาสเตียรอยด์เข้าโพรงเส้นประสาท แพทย์จะพิจารณาการผ่าตัดเฉพาะในรายที่อาการรุนแรง มีกล้ามเนื้ออ่อนแรง หรือรักษาด้วยวิธีเบื้องต้นแล้วอาการไม่ดีขึ้น

2. หากมีภาวะหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ออกกำลังกายได้ไหม? 

สามารถทำได้และเป็นสิ่งที่ควรทำ แต่ควรเลือกประเภทการออกกำลังกายที่มีแรงกระแทกต่ำ เช่น เดิน ว่ายน้ำ เดินในน้ำ หรือเครื่องปั่นจักรยานแบบมีพนังพิงหลัง และควรปรึกษาแพทย์หรือนักกายภาพบำบัดก่อน เพื่อเลือกท่าออกกำลังกายที่ช่วยเสริมสร้างกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวโดยไม่เพิ่มความบาดเจ็บให้กระดูกสันหลัง

3. นวดแผนไทยหรือจัดกระดูก ช่วยรักษาหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาทได้หรือไม่? 

หากมีอาการปวดร้าวลงขาหรือชา ควรหลีกเลี่ยงการนวดรุนแรง ดัด หรือจัดกระดูกโดยพลการ เพราะอาจทำให้หมอนรองกระดูกที่ปลิ้นอยู่แล้วเกิดการเคลื่อนตัวไปกดทับเส้นประสาทรุนแรงขึ้นจนเกิดอันตรายได้ ควรได้รับการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์เฉพาะทางก่อนเสมอ

4. โรคนี้สามารถรักษาให้หายขาดได้หรือไม่? 

การรักษาสามารถช่วยให้อาการปวดหายไปและกลับมาใช้ชีวิตได้ตามปกติ แต่เนื่องจากโรคนี้มีความเกี่ยวข้องกับความเสื่อมของร่างกายตามวัย หากผู้ป่วยกลับไปมีพฤติกรรมทำร้ายกระดูกสันหลังซ้ำ ๆ เช่น ยกของหนัก หรือนั่งผิดท่าเป็นเวลานาน ก็มีโอกาสที่หมอนรองกระดูกข้ออื่นจะเกิดความเสื่อมและกดทับเส้นประสาทได้อีก การปรับพฤติกรรมจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุด