ကျောက်ကပ်လုပ်ငန်းဆောင်တာ ယိုယွင်းလာကာ နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ပျက်ခြင်းအထိ။ ရလဒ်အနေနဲ့ ကျောက်ကပ်က ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ရေနဲ့ အညစ်အကြေးတွေကို မဖယ်ရှားနိုင်တော့ပါဘူး။ သွေးစစ်ခြင်းစက်ဖြင့် dialysis ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။ ဆီးအိမ်တွင်းမှတဆင့် ကျောက်ကပ်ကို ဆီးစစ်ခြင်း။ သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်အစားထိုး ခွဲစိတ်မှု တစ်သက်လုံး ကျောက်ကပ်ဆေးသွင်းရန် လိုအပ်သော သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်အစားထိုးကုသမှု မခံယူမီအထိ ကျောက်ကပ်ဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုရှိသော လူနာများတွင် ရောဂါပိုးကူးစက်နိုင်ခြေကို လျှော့ချရန်နှင့် ရေရှည်တွင် ကုသမှုထိရောက်မှုကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ကျောက်ကပ်ဆေးသွင်းခြင်း (Vascular Access) ရှိရပါမည်။
နာတာရှည် ကျောက်ကပ် ပျက်ကွက်ခြင်း အကြောင်း သိပါရစေ
နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ပျက်ကွက်မှု ဆိုတာ ကျောက်ကပ်က ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ရေနဲ့ အညစ်အကြေးတွေကို မဖယ်ရှားနိုင်တဲ့ အခြေအနေတစ်ခုပါ။ ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သောကြောင့် ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း ခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။
- ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ ရောင်ရမ်းခြင်း။
- ဖွေးဖွေး
- ပင်ပန်းလွယ်တယ်။
- ဆီးသွားနည်းတယ်။
- သွေးတိုး
- စသည်တို့
သွေးကြောတွင်း dialysis
intravascular dialysis (Hemodialysis) သည် ကျောက်ကပ်ပျက်နေသော လူနာများအတွက် အညစ်အကြေးများကို ဖယ်ရှားပေးပြီး သွေးကို ဟန်ချက်ညီအောင် ချေမှုန်းရန် hemodialysis စက်ကို အသုံးပြု၍ သွေးစစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ လူနာသည် သွေးပြန်ကြောထဲသို့ ကြီးမားသော dialysis ဆေးထိုးအပ်ဖြင့် ယာယီကျောက်ကပ်ဆေးကို လက်ခံရရှိမည်ဖြစ်သည်။ သွေးပြန်ကြောတွေ ပိုကြီးပြီး သွေးတွေ ပိုစီးလာစေဖို့။ ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း ခံယူနေရသော လူနာများသည် တစ်သက်လုံး ကျောက်ကပ်အစားထိုးကုသမှု မခံယူမီအထိ တစ်ပတ်လျှင် 4-5 နာရီ၊ တစ်ပတ်လျှင် 2-3 ကြိမ် ရေလောင်းရမည်။ ထို့ကြောင့် dialysis line ရှိရန် လိုအပ်ပါသည်။
Dialysis Line ခွဲစိတ်မှု
ကျောက်ကပ်ဆိုင်ရာ ခွဲစိတ်မှု (Vascular Access) သည် ကျောက်ကပ်ဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းနေသော လူနာများအတွက် dialysis line ခွဲစိတ်မှု ဖြစ်သည်။ လက်ကောက်ဝတ်တွင် သေးငယ်သော ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ခြင်းဖြင့်၊ လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးကြောများ သေးငယ်နေပါက၊ ဆရာဝန်က အဆစ်နေရာကို အစားလုပ်ဖို့ စဉ်းစားပါလိမ့်မယ်။ ထို့နောက် ဆရာဝန်သည် သွေးပြန်ကြောများနှင့် သွေးလွှတ်ကြောများကို ချိတ်ဆက်ရန် လမ်းကြောင်းတစ်ခု ပြုလုပ်မည်ဖြစ်သည်။ သွေးပြန်ကြောများ ပိုကြီးပြီး သွေးလွှတ်ကြောများမှ သွေးပြန်ကြောများဆီသို့ သွေးများ ပိုမိုစီးဆင်းစေရန်။ ခွဲစိတ်မှုအများစုသည် နာကျင်မှုကို သက်သာစေရန် မေ့ဆေးကို အသုံးပြုကြသည်။ ခွဲစိတ်ပြီးရင် လူနာက အိမ်ပြန်နိုင်တယ်။
dialysis လိုင်းအမျိုးအစားများ
dialysis line ခွဲစိတ်မှု အမျိုးအစား ၂ မျိုးရှိပါတယ် ။
1) Real Vein (AVF: Arteriovenous Fistula) သည် လူနာ၏ သွေးလွှတ်ကြောနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော သွေးပြန်ကြောဖြစ်သည့် လူနာ၏ တကယ့်သွေးလွှတ်ကြောကို အသုံးပြုသည်။ သွေးပြန်ကြောများ နံရံများတွင် အပြောင်းအလဲများရှိနေစေရန် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် 4-6 ပတ်ခန့်ကြာပြီးနောက် ၎င်းတို့ကို dialysis ပြုလုပ်ရန်အတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။
ကောင်းမွန်သော AVF dialysis line ၏ လက္ခဏာများ ပါဝင်သည်။
- အရွယ်အစားသည် 6 မီလီမီတာကျော်အထိကြီးထွားလာသည်။
- အရေပြားမှ 6 မီလီမီတာထက်မပိုစေရ။
- သွေးလည်ပတ်နှုန်း အနည်းဆုံး 600 ml/min ။
- သွေးပြန်ကြောများသည် အတော်အတန်ရှည်ပြီး ဖြောင့်ဖြောင့်၊ မကောက်ပါ။
စစ်မှန်သော သွေးကြောများကို အသုံးပြုခြင်း၏ အားသာချက် မှာ ရှုပ်ထွေးမှုနည်း၍ 4 နှစ်မှ 5 နှစ်အထိ အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကူးစက်မှုနှုန်းနိမ့် သွေးကြောပိတ်ခြင်း နည်းပါးခြင်း။ dialysis line ၏ထိရောက်မှုကိုထိခိုက်စေသောအချက်မှာသွေးကြောများ၏အရည်အသွေးဖြစ်သည်။ လက်ကောက်ဝတ်လေ့ကျင့်ခန်း သွေးအာရုံစူးစိုက်မှု သွေးကြောကျဉ်းခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
2) Artificial Vein (AVG: Arteriovenous Graft) ကို လူနာ၏ တကယ့် သွေးကြောငယ် သို့မဟုတ် dialysis line ကို အသုံးပြုရန် သင့်လျော်သော သွေးပြန်ကြော မရှိသည့် ကိစ္စများတွင် အသုံးပြုပါသည်။ သင့်လျော်သောသွေးပြန်ကြောအရွယ်အစားသည် အချင်း 2 မှ 2.5 မီလီမီတာဖြစ်သင့်သည်။ ခွဲစိတ်မှုအပြီး ၁ ရက်မှ ၃ ပတ်အတွင်း ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်းအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည့် သွေးကြောအတုအမျိုးအစားပေါ် မူတည်သည်။ သို့သော် သွေးကြောအတုများ၏ ကန့်သတ်ချက်မှာ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းတိုပါသည်။ ရှုပ်ထွေးမှုများ ဈေးနှုန်းက သွေးကြောအစစ်တွေထက် ပိုများတယ်။
dialysis လိုင်းများပြုလုပ်ရန်လုပ်ထုံးလုပ်နည်း
- ခွဲစိတ်ရမယ့် လက်မောင်းကို သန့်ရှင်းပေးပါ။
- မေ့ဆေးထိုးသွင်းပြီး 3 စင်တီမီတာရှည်သော ခွဲစိတ်မှုအသေးကို ပြုလုပ်သည်။
- သွေးကြောများနှင့် သွေးပြန်ကြောများကို လှည့်ပတ်သည်။ သေးငယ်သော 7 – 0 ချည်မျှင်ကို အသုံးပြု၍ သွေးပြန်ကြောနှင့် သွေးလွှတ်ကြောကို ချိတ်ဆက်ပါ။
- သွေးပြန်ကြောတဝိုက်မှာ သွေးတွေ စီးကျနေသလိုမျိုး (Thrill) ခံစားရနိုင်ပါတယ်။
- သွေးထွက်တာကို ရပ်ပြီး ဒဏ်ရာကို ချုပ်ပါ။
- ခွဲစိတ်မှုမှာ မိနစ် 30 မှ 1 နာရီခန့်ကြာမြင့်သည်။
dialysis line ပြုလုပ်ရန် ခက်ခဲခြင်း။
- လူနာသည် ၁ နာရီခန့် အိပ်မရပါ။
- လက်မောင်းများသည် ကြီးမားပြီး အဆီကျသည်။
- သွေးကြောများနှင့် သွေးပြန်ကြောများသည် သေးငယ်သည်။
- သွေးကြောများသည် မာကျောပြီး ကယ်လ်စီယမ်များစွာ ပါဝင်ပါသည်။
ဘယ်အချိန်မှာ dialysis line ကိုရသင့်လဲ။
- ကျောက်ကပ်ရောဂါအဆင့် 5 သို့ဝင်ရောက်သောအခါ၊ GFR တန်ဖိုးသည် 15 mL./min/1.73 m2 ထက်နည်းသည်။
- 6 လမှ 1 နှစ်အတွင်း dialysis ခံယူရပါမည်။
- ဆီးအထွက်နည်းခြင်း၊ ထုံထိုင်းခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အက်ဆစ်ဓာတ်များခြင်း စသည့် လက္ခဏာများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါတွင် အရေးပေါ် dialysis ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ နှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော သတ္တုဓာတ်ဆားများသည် သွေးကြောအတွင်း ရောင်ရမ်းခြင်းများ၊
သင့်တွင် dialysis line ကိုကြိုတင်မထားပါက၊ dialysis line ကိုအသုံးမပြုမချင်း သင့်လည်ပင်းတစ်ဝိုက်တွင် dialysis line ကိုထားရှိရန်လိုအပ်မည်ဖြစ်ပါသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် 6 ပတ်ကြာသည် (တကယ်တော့ AVF သွေးကြောများကို အသုံးပြုခြင်း)၊
dialysis မခံယူမီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ပါ။
- သွေးကြောများ၏ရရှိနိုင်မှုကိုအကဲဖြတ်ရန်ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုနှင့်အာထရာဆောင်း
- ဆီးချို၊ သွေးတိုး စသည့် နာတာရှည်ရောဂါဝေဒနာရှင်များ ခွဲစိတ်မှုမပြုမီ ရောဂါထိန်းချုပ်ရန် ဆေးသောက်သင့်သည်။
- သွေးဆွဲခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းခြင်း၊ ဆားရည်ပေးခြင်း၊ သို့မဟုတ် dialysis line ကိုအသုံးပြုမည့် လက်မောင်းထဲသို့ ထိုးဆေးထိုးပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သွေးကြောများကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။
- dialysis မခံယူမီ အစာနှင့် ရေကို ရှောင်ရန် မလိုအပ်ပါ။
- တစ်ကြိမ်လျှင် 10-15 မိနစ်ခန့် ဘောလုံးအား ညှစ်၍ ဖြေလျှော့ခြင်းဖြင့် dialysis line အသုံးပြုမည့် ဘက်ခြမ်းရှိ သွေးကြောများကို လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သင့်သည်။
dialysis ကုသမှုပြီးနောက်ဂရုစိုက်ပါ။
- အနာကို သန့်ရှင်းအောင်ထားပါ။ အနာနေရာကို မခြစ်ပါနဲ့။ ဒဏ်ရာကို ရေနဲ့ မထိမိပါစေနဲ့။
- ဒဏ်ရာကို တစ်ပတ် ၁-၂ ကြိမ် ဆေးပေးပါ။
- ချုပ်ရိုးများကို 2-3 ပတ်ခန့်အကြာတွင်ဖယ်ရှားပါမည်။
- လက်စွပ်များ၊ နာရီများ၊ လက်ကောက်များ ဝတ်ဆင်ခြင်း၊ လေးလံသော အရာများကို ရုတ်သိမ်းခြင်း၊ ချွန်ထက်သော အရာများနှင့် ထိမှန်ခြင်း၊ သင့်လက်မောင်းပေါ်တွင် အိပ်ခြင်း သို့မဟုတ် သန့်စင်ဆေးကြော၏ နံဘေးရှိ လက်မောင်းတွင် ချည်ထားသော အင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။
- သွေးပေါင်ချိန်တိုင်းခြင်း၊ သွေးဆွဲခြင်း သို့မဟုတ် dialysis line ကိုအသုံးပြုသည့် လက်မောင်းကို ထိုးပေးခြင်း မပြုပါနှင့်။
- dialysis line ကိုလက်ခံရရှိသည့် ဘေးဘက်ရှိ လက်သည် ပုံမှန်အတိုင်းအသုံးပြုနိုင်ပါသည်။ လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်းကို လျှော့ချရန်
- သွေးကြောအတုများကို အသုံးပြု၍ ကျောက်ကပ်ဆေးခြင်း ခံယူနေသည့် လူနာများ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် သင့်လက်မောင်းသည် ရောင်ရမ်းလာနိုင်သည်။ 2-4 ပတ်ခန့်အကြာတွင် သူ့အလိုလို သက်သာလာပါသည်။
- ရောင်ရမ်းခြင်းကို လျှော့ချရန် သင့်လက်မောင်းကို နှလုံးထက် မြင့်အောင်ထားပါ။
- dialysis line ရဲ့ဘေးမှာ လက်ကို လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ။ သင့်လက်ကို ဆုပ်ကိုင်ဆုပ်ကိုင်ထားခြင်းဖြင့် သို့မဟုတ် ဘောလုံးကို ဖျစ်ညှစ်ပါ။ သွေးကြောများ သန်မာစေရန်
- dialysis line ၏ဘေးဘက်ရှိ လက်ကောက်ဝတ်ရှိ သွေးခုန်သံကို စောင့်ကြည့်ပါ။ dialysis line ၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အကဲဖြတ်ရန်၊ ၎င်းသည် ကောင်းမွန်နေသေးသလား၊ သင့်သွေးခုန်နှုန်းကို မခံစားရသည့်အခါတိုင်း သင့်ဆရာဝန်ထံ ချက်ချင်းဆက်သွယ်သင့်သည်။
- ဒဏ်ရာမှ သွေးအလွန်အကျွံထွက်ခြင်းကဲ့သို့သော ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများရှိနေပါက၊ dialysis line ကိုလက်ခံရရှိသောလက်မောင်းသည် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ နီခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ ထုံကျင်နေပြီး လက်သည် ဖြူဖျော့ပြီး အေးလာသည်။ လက်ချောင်းထိပ်များ ညိုမည်းနေပါက အဖျားရှိလျှင် ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်းပြသသင့်သည်။
dialysis လိုင်းရှိခြင်း၏အားသာချက်များ
- ယာယီကျောက်ကပ်ဆေးလိုင်း မလိုပါ။ ၎င်းသည် လည်ပင်းနှင့် ရင်ဘတ်ရှိ သွေးပြန်ကြောများကို ပိုးဝင်ခြင်းနှင့် ကျဉ်းသွားခြင်းတို့ကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်။
- ရေချိုးခြင်း၊ ရေကူးခြင်းစသည့် နေ့စဥ်လှုပ်ရှားမှုများကို ပုံမှန်လုပ်ဆောင်နိုင်ရမည်။
- လည်ပင်းတစ်ဝိုက်တွင် အရေးပေါ် dialysis tube ထည့်ရန် မလိုအပ်ပါ။
dialysis လိုင်းရှိခြင်း၏အားနည်းချက်များ
- ဆီးစစ်နေစဉ် လက်ကိုက်ခြင်း၊ လက်များ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ဆီးလမ်းကြောင်းများ ဖောင်းလာခြင်း၊ ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် သွေးအများအပြား ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ အပါအဝင် ရေရှည်နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်သည်။
- နှလုံးရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ သွေးကြော (AVF) မှတဆင့် အမှန်တကယ် သွေးစီးဆင်းမှု များနေပါက၊
- သွေးလွှတ်ကြောအတု (AVG) ကိုအသုံးပြုခြင်းတွင်၊ အမှန်တကယ်သွေးလွှတ်ကြော (AVF) ထက် ရောဂါပိုးကူးစက်နိုင်ခြေ ပိုမိုလွယ်ကူပါသည်။
သို့သော်၊ dialysis line ခွဲစိတ်မှု၏အောင်မြင်မှုတွင် သွေးကြောများနှင့် သွေးပြန်ကြောများ၏ အရည်အသွေးအပါအဝင် အကြောင်းရင်းများစွာရှိသည်။ သွေးအာရုံစူးစိုက်မှု သွေးကြောများပိတ်ဆို့ခြင်း။ လက်လေ့ကျင့်ခန်းလည်း လုပ်တယ်။ ထို့ကြောင့် အကောင်းဆုံးကုသမှုရလဒ်များရရှိရန် စံချိန်စံညွှန်းပြည့်မီသော ဆေးရုံတွင် ကျွမ်းကျင်သော အထူးပြုဆရာဝန်နှင့် ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ရွေးချယ်သင့်သည်။
