အသည်းအဆီစုခြင်းရောဂါ (အသည်းအဆီဖုံးခြင်း) (Fatty Liver Disease) လက္ခဏာမပြသော တိတ်တဆိတ်အန္တရာယ် အကြောင်းရင်းများ အန္တရာယ်မြင့်အုပ်စု လက္ခဏာများ နှင့် ကုသမှု

အသည်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အရေးကြီးသော အင်္ဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဆိပ်အတောက်များကိုဖယ်ရှားခြင်း၊ အသည်းရည် (bile) ထုတ်လုပ်ခြင်းမှစ၍ စွမ်းအင်သိုလှောင်ခြင်းအထိ လုပ်ငန်းတာဝန်များစွာကို ထမ်းဆောင်ပါသည်။ သို့သော် ယနေ့ခေတ်တွင် လူနေမှုပုံစံအပြုအမူများကြောင့် အသည်းဆိုင်ရာရောဂါများဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုမိုမြင့်လာပြီး အထူးသဖြင့် အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) (Fatty Liver Disease/ Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease/ MASLD) သည် စိုးရိမ်ဖွယ် “တိတ်တဆိတ်အန္တရာယ်” တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူရပါသည်။ အကြောင်းမှာ စတင်အဆင့်တွင် အများအားဖြင့် လက္ခဏာမပြတတ်သဖြင့် ဖြစ်ပါသည်။ အပြုအမူများကို မပြောင်းလဲဘဲ放置ထားပါက နောက်ပိုင်းတွင် အသည်းရောင်ခြင်း၊ အသည်းအကြမ်းရောဂါ (cirrhosis) နှင့် အသည်းကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာခြင်းတို့ကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများသို့ ဦးတည်စေနိုင်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ရောဂါဖြစ်ရသည့်အကြောင်းရင်းများ၊ အန္တရာယ်မြင့်အုပ်စုများ၊ လက္ခဏာများနှင့် သင့်လျော်သော အသည်းကျန်းမာရေးထိန်းသိမ်းနည်းလမ်းများကို နားလည်စေရန် မျှဝေပေးပါမည်။

အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) ဆိုတာဘာလဲ

အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) (Fatty Liver Disease) ကို လူအများက “အသည်းအဆီတက်” သို့မဟုတ် “အသည်းပေါ်အဆီကပ်” ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး အသည်းဆဲလ်များအတွင်း၌ အများအားဖြင့် ထရိုင်ဂလီစရိုက် (Triglyceride) ပုံစံဖြင့်ရှိသော အဆီများက ပုံမှန်ထက် ပိုမိုစုဆောင်း ကျပင်းထည့်နေသော အခြေအနေကို ဆိုလိုပါသည်။ ၎င်းသည် အသည်းမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အဆီကပ်နေခြင်း သို့မဟုတ် အသည်းပတ်လည်တွင်သာ အဆီတက်နေခြင်းတင်မဟုတ်ပါ။

ပုံမှန်အားဖြင့် အသည်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ စွမ်းအင်သိုလှောင်ရာနှင့် စီမံခန့်ခွဲရာ ရင်းမြစ်တစ်ခုကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ပါသည် သို့သော် ခန္ဓာကိုယ်က စွမ်းအင်ကို အထူးသဖြင့် သကြားနှင့် အဆီတို့ကို လိုအပ်ချက်ထက် ပိုမိုလက်ခံရရှိလာသောအခါ အသည်းသည် ထိုပိုလွန်သော စွမ်းအင်များကို အဆီအဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး အသည်းဆဲလ်များအတွင်းတွင် သိမ်းဆည်းစုဆောင်းထားပါသည် အချိန်ကြာရှည်စွာ ဆက်လက်စုဆောင်းနေပါက အသည်းအဆီစု ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ရေရှည်တွင် အသည်းရောင်ခြင်း ၊ အသည်းဖိုက်ဘရို့စ် (fibrosis)၊ အသည်းအကြမ်းရောဂါ (cirrhosis) ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး အသည်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကိုလည်း တိုးမြှင့်စေနိုင်ပါသည်။

အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) ဘာကြောင့်ဖြစ်သလဲ နှင့် ဘယ်သူတွေမှာ အန္တရာယ်ပိုမြင့်သလဲ?

လက်ရှိတွင် အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) ကို အကြောင်းရင်းအလိုက် ၂ အုပ်စု အဖြစ် ခွဲခြားနိုင်ပြီး မက်တာဘောလစ်ချ် မမှန်ကန်မှုနှင့် ဆက်နွယ်သော အသည်းအဆီစုရောဂါ နှင့် အရက်သောက်သုံးမှုနှင့် ဆက်နွယ်သော အသည်းရောဂါ တို့ဖြစ်ပါသည်။

မက်တာဘောလစ်ချ် မမှန်ကန်မှုနှင့် ဆက်နွယ်သော အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) (Metabolic dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease/ MASLD)

ယနေ့တွင် အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) ၏ အများဆုံးတွေ့ရသောအကြောင်းရင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ်၏ စွမ်းအင်မီးလောင်မှုစနစ် (metabolism) မမှန်ကန်ခြင်းနှင့် လူနေမှုပုံစံအပြုအမူများ ပေါင်းစပ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပြီး အသည်းဆဲလ်အတွင်း အဆီများ စုဆောင်းလာစေပါသည်။ အရက်မသောက်သူများ သို့မဟုတ် အရက်နည်းနည်းသာ သောက်သူများတွင်ပါ တွေ့နိုင်ပါသည်။ အရေးကြီးသော အန္တရာယ်အချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်။

• အဝလွန်ခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်အလေးချိန် စံနှုန်းထက်ကျော်လွန်ခြင်း၊ အထူးသဖြင့် ကိုယ်ထုထည်ညွှန်းကိန်း (BMI) ≥23 ကီလိုဂရမ်/စတုရန်းမီတာ နှင့်/သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အဝလွန်ခြင်းရှိသူများ—ခါးပတ်လည် ≥90 စင်တီမီတာ (အမျိုးသား) သို့မဟုတ် ≥80 စင်တီမီတာ (အမျိုးသမီး)
• အမျိုးအစား 2 ဆီးချိုရောဂါ သို့မဟုတ် အင်ဆူလင်မခံနိုင်မှု (insulin resistance)
• သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်း
• သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း
• အဆီများသောအစားအစာများ၊ ချွတ်ချော်ပြုပြင်ထားသော ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် (refined carbs) နှင့် သကြားဓာတ်မြင့်သော အချိုရည်များကို များစွာစားသောက်ခြင်း
• လေ့ကျင့်ခန်းမလုံလောက်ခြင်း

ဤအန္တရာယ်အချက်များရှိသူများသည် မက်တာဘောလစ်ချ်စုစည်းလက္ခဏာစု (Metabolic Syndrome) အုပ်စုထဲတွင် ပါဝင်လေ့ရှိပြီး အသည်းအဆီစုဖြစ်နိုင်ခြေတင်မက နှလုံးနှင့် သွေးကြောရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေပါ တိုးလာနိုင်ပါသည်။

သို့သော် အသည်းအဆီစုကို ကိုယ်အလေးချိန်ပုံမှန်ရှိသော လူနာများတွင်လည်း တွေ့နိုင်ပါသည် (Lean MASLD) အထူးသဖြင့် ဝမ်းဗိုက်တွင် အဆီစုဆောင်းနေသူများ သို့မဟုတ် အင်ဆူလင်မခံနိုင်မှုရှိသူများတွင် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

အရက်နှင့် ဆက်နွယ်သော အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) (Alcoholic Liver Disease)

အရက်ပါဝင်သောအဖျော်ယမကာများကို အလွန်အကျွံနှင့် ကြာရှည်စွာ ဆက်တိုက်သောက်သုံးခြင်းသည် အသည်းဆဲလ်အတွင်း အဆီစုဆောင်းစေပြီး အရက်ကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောဂါသို့ ဦးတည်စေနိုင်ပါသည်။ 

ထို့အပြင် အချို့သူများတွင် မက်တာဘောလစ်ချ် မမှန်ကန်မှုရှိသည့်အပြင် အသည်းကို ထိခိုက်စေနိုင်သောအဆင့်အထိ အရက်သောက်သုံးမှုပါ ပေါင်းစပ်နေတတ်ပြီး ဤအုပ်စုတွင် အသည်းရောင်ခြင်း၊ အသည်းဖိုက်ဘရို့စ် (fibrosis) နှင့် အသည်းအကြမ်းရောဂါ (cirrhosis) ဖြစ်နိုင်ခြေသည် အန္တရာယ်အချက်တစ်ခုသာရှိသူထက် ပိုမြင့်မားပါသည်။

မည်သည့်အကြောင်းရင်းကြောင့်မဆို အသည်းဆဲလ်အတွင်း အဆီများ ဆက်လက်စုဆောင်းနေပါက အသည်းရောင်ခြင်း၊ အသည်းဖိုက်ဘရို့စ် (fibrosis)၊ အသည်းအကြမ်းရောဂါ (cirrhosis) ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပြီး ရေရှည်တွင် အသည်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေကိုလည်း တိုးမြှင့်စေနိုင်ပါသည်။

အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) ၏ ပြင်းထန်မှုအဆင့်များ 

အသည်းအဆီစုသည် ရောဂါဖြစ်စဉ် တဖြည်းဖြည်းတိုးတက်သည့် ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသည်းအတွင်း အဆီစုဆောင်းမှုနှင့် ရောင်ရမ်းမှု ဆက်လက်ရှိနေပါက ပြင်းထန်မှုတိုးလာပါသည်။ အဆင့် ၄ ဆင့်အဖြစ် ခွဲနိုင်ပြီး အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်။

• အဆင့် 1 အသည်းအဆီစု (Simple Steatosis) အသည်းအသားထဲတွင် အဆီများ စိမ့်ဝင်စုဆောင်းနေသော်လည်း ရောင်ရမ်းမှု သို့မဟုတ် ဖိုက်ဘရို့စ် (fibrosis) မရှိသေးသည့်အဆင့်ဖြစ်ပါသည်။ လူနာအများစုတွင် လက္ခဏာမရှိပြီး နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးရာတွင် မတော်တဆ တွေ့ရှိတတ်သည်။ ဥပမာ ဝမ်းဗိုက်အလ트ရာဆောင်း (abdominal ultrasound) စစ်ဆေးရာတွင် တွေ့နိုင်ပါသည်။
• အဆင့် 2 ရောင်ရမ်းမှုပါဝင်သော အသည်းအဆီစု (Steatohepatitis) အသည်းဆဲလ်အတွင်း အဆီများကို ကြာရှည်စွာ စုဆောင်းနေခြင်းကြောင့် အသည်းဆဲလ်များ ရောင်ရမ်းလာပါသည်။ လူနာအချို့တွင် လက္ခဏာမရှိနိုင်သော်လည်း အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်တန်ဖိုးများ (AST, ALT) ပုံမှန်ထက်မြင့်လာသည်ကို သွေးစစ်ဆေးရာတွင် တွေ့နိုင်ပါသည်။ လူနာအချို့တွင် မောပန်းလွယ်ခြင်း၊ ညာဘက်နံရိုးအောက်ဘက်တွင် တင်းကျပ်/မအီမသာဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
• အဆင့် 3 အသည်းဖိုက်ဘရို့စ် (Liver fibrosis) ကြာရှည်ရောင်ရမ်းမှုကြောင့် အသည်းအတွင်း ဖိုက်ဘရို့စ် (အမာရွတ်အကြမ်း) စုဆောင်းလာပါသည်။ လူနာအချို့တွင် လက္ခဏာရှင်းရှင်းလင်းလင်း မရှိနိုင်သော်လည်း အသည်းအကြမ်းရောဂါသို့ တိုးတက်နိုင်ခြေရှိပါသည်။ အသည်းဖိုက်ဘရို့စ်ကို အသည်းတင်းမာမှုကို တိုင်းတာသော စမ်းသပ်မှုများ သို့မဟုတ် FibroScan (Transient Elastography) ဖြင့် စစ်ဆေးနိုင်ပါသည်။
• အဆင့် 4 အသည်းအကြမ်းရောဂါ (Liver cirrhosis) ဖိုက်ဘရို့စ်အဆင့် အလွန်မြင့်မားသည့်အဆင့်ဖြစ်ပြီး စတင်အဆင့် အသည်းအကြမ်းရောဂါတွင် လက္ခဏာမပြနိုင်ပါ။ ဝမ်းဗိုက်အလ트ရာဆောင်းဖြင့် တွေ့နိုင်ပါသည်။ အကြမ်းရောဂါတိုးတက်၍ နောက်ဆုံးအဆင့်သို့ ရောက်လာပါက လူနာတွင် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများဖြစ်နိုင်သည်။ ဥပမာ ဝမ်းရည်စု (ascites) ကြောင့် ဝမ်းဗိုက်ကြီးလာခြင်း၊ ကိုယ်နှင့် မျက်စိဝါခြင်း၊ အစာပြွန်အတွင်း သွေးကြောဖောင်းလာခြင်း၊ အစာအိမ်-အူလမ်းကြောင်း အပေါ်ပိုင်း သွေးယိုခြင်း နှင့် အသည်းကင်ဆာ ဖြစ်နိုင်ခြေ တိုးလာခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်။

အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) လက္ခဏာတွေကဘာလဲ? ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတိထားလေ့လာနိုင်မလား?

အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) သည် စတင်အဆင့်တွင် အများအားဖြင့် ထင်ရှားသော မမှန်ကန်လက္ခဏာများ မပြတတ်ပါ ထို့ကြောင့် လူနာအများအပြားသည် မိမိတွင် ရောဂါရှိနေကြောင်း မသိတတ်ကြပြီး နှစ်စဉ်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးရာတွင် မတော်တဆတွေ့ရှိတတ်သည်။ ဥပမာ အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်တန်ဖိုးများ မြင့်နေခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အလ트ရာဆောင်းစစ်ဆေးမှုတွင် အသည်းအဆီတွေ့ရှိခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။

သို့သော် ရောဂါသည် အသည်းရောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အသည်းဖိုက်ဘရို့စ် ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အထိ တိုးတက်လာပါက သတိပေးလက္ခဏာအချို့ကို တွေ့နိုင်ပါသည်။ ဥပမာ-

• မောပန်းခြင်း၊ မောလွယ်လွန်းခြင်း
• အစာမစားချင်ခြင်း သို့မဟုတ် အခါအားလျော်စွာ ပျို့အန်ခြင်း
• ညာဘက်နံရိုးအောက်ဘက်တွင် တင်းကျပ်ခြင်း၊ ဗိုက်ပြည့်တင်းတင်းခံစားရခြင်း သို့မဟုတ် မအီမသာဖြစ်ခြင်း
• အကြောင်းမသိဘဲ ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း
• သွေးစစ်ဆေးရာတွင် အသည်းအင်ဇိုင်း/လုပ်ဆောင်ချက်တန်ဖိုးများ (AST, ALT) ပုံမှန်ထက်မြင့်နေခြင်း

ရောဂါသည် အသည်းအကြမ်းရောဂါ သို့မဟုတ် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများအထိ တိုးတက်သွားသောအခါ ပိုမိုပြင်းထန်သော လက္ခဏာများကို တွေ့နိုင်ပါသည်။ ဥပမာ-

• ကိုယ်ဝါ၊ မျက်စိဝါခြင်း (အဖျားဝါ/ဒီဇန်း) 
• ခြေထောက်ဖောင်းခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်အတွင်း ရေစုခြင်း (ascites) ကြောင့် ဝမ်းဗိုက်ကြီးလာခြင်း

အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) သည် စတင်အဆင့်တွင် လက္ခဏာမပြတတ်သဖြင့် အထူးသဖြင့် အဝလွန်သူများ၊ ဆီးချိုရှိသူများ၊ သွေးတွင်းအဆီမြင့်သူများ သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အဝလွန်ခြင်းရှိသူများတွင် ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်းသည် ရောဂါကို အစောပိုင်းကတည်းက ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ပြီး နောင်တွင် အသည်းအကြမ်းရောဂါသို့ တိုးတက်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်ပါသည်။

အသည်းအဆီစုရောဂါကို စစ်ဆေးအတည်ပြုရန် လမ်းညွှန်ချက်များ

အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) သည် စတင်အဆင့်တွင် အများအားဖြင့် လက္ခဏာမရှိသဖြင့် ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုကို အကဲဖြတ်ရန် စစ်ဆေးမှုများသည် အရေးကြီးပါသည် ဆရာဝန်က အောက်ပါစစ်ဆေးမှုများကို လိုအပ်သလို စဉ်းစားအသုံးပြုနိုင်ပါသည်။

• သွေးစစ်ဆေးခြင်း အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်တန်ဖိုးများ AST နှင့် ALT ကို ကြည့်ရှုရန်အပြင် မက်တာဘောလစ်ချ်နှင့် ဆက်နွယ်သော တွဲဖက်ရောဂါများကိုလည်း အကဲဖြတ်ရန်—ဥပမာ သွေးချိုဓာတ်၊ သွေးတွင်းအဆီဓာတ်အဆင့်များ
• ဝမ်းဗိုက်အလ်ထရာဆောင်းစစ်ဆေးခြင်း (Ultrasound upper abdomen) ကနဦး စစ်ဆေးမှု (screening) အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပြီး အသည်းအတွင်း အဆီစုဆောင်းမှုကို အကဲဖြတ်ပေးပါသည်။
• FibroScan အသည်းတင်းမာမှုကို စစ်ဆေး၍ အသည်းဖိုက်ဘရို့စ်အဆင့်ကို အကဲဖြတ်ရန်ဖြစ်ပြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်း အသည်းအတွင်း အဆီစုဆောင်းပမာဏကိုလည်း အကဲဖြတ်နိုင်ပါသည်။
• မဂ္ဂနက်တစ်ရက်ဆွဲပုံရိပ် (MRI) စစ်ဆေးခြင်း အထူးသဖြင့် MRI-PDFF နည်းလမ်းသည် အသည်းအတွင်း အဆီပမာဏကို တိကျစွာ အကဲဖြတ်နိုင်ပြီး အသည်းအသားထဲရှိ အခြားမမှန်ကန်မှုများကိုပါ ကူညီအကဲဖြတ်နိုင်ပါသည်။
• အသည်းတင်ဆဲလ်နမူနာယူစစ်ဆေးခြင်း (Liver biopsy) ယေဘုယျအားဖြင့် လူနာအများစုတွင် မလိုအပ်သော်လည်း အချို့ကိစ္စများတွင် ဆရာဝန်က ရောင်ရမ်းမှုအတည်ပြုရန်၊ ဖိုက်ဘရို့စ်အဆင့်ကို သတ်မှတ်ရန် သို့မဟုတ် ဆင်တူလက္ခဏာရှိသော အခြားအသည်းရောဂါများနှင့် ခွဲခြားရန်အတွက် စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။
• ယနေ့တွင် သွေးစစ်ဆေးမှုကို ဝမ်းဗိုက်အလ်ထရာဆောင်းနှင့် FibroScan® နှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် လူနာအများစုတွင် အသည်းတင်ဆဲလ်နမူနာယူစစ်ဆေးရန် မလိုအပ်ဘဲ အသည်းအဆီစုရောဂါကို ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုအကဲဖြတ်ခြင်းတို့ကို ကူညီနိုင်ပါသည်။

အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) ကို ကုသနည်း

အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) ကို ကုသခြင်းသည် ရောဂါအကြောင်းရင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုအဆင့်ပေါ် မူတည်ပြီး အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ အသည်းအတွင်း အဆီစုဆောင်းမှုကို လျှော့ချခြင်း၊ ရောင်ရမ်းမှုကို လျှော့ချခြင်းနှင့် နောင်တွင် ဖိုက်ဘရို့စ် သို့မဟုတ် အသည်းအကြမ်းရောဂါ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို ကာကွယ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ လက်ရှိတွင် လူနေမှုပုံစံပြောင်းလဲခြင်းသည် ကုသမှု၏ အဓိကနှလုံးသားဖြစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး အချို့သောကိစ္စများတွင် ဆရာဝန်က သင့်လျော်သလို ဆေးဝါးကိုလည်း ပေါင်းစပ်ပေးနိုင်ပါသည်။

လူနေမှုပုံစံအပြုအမူများ ပြောင်းလဲခြင်း

• သင့်လျော်စွာ ကိုယ်အလေးချိန်လျှော့ချခြင်း မူလကိုယ်အလေးချိန်၏ 7-10% ခန့် လျှော့ချခြင်းသည် အသည်းအတွင်း အဆီပမာဏကို လျှော့ချနိုင်ပြီး ရောင်ရမ်းမှုကိုလည်း လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။ ကိုယ်အလေးချိန်ကို ဆရာဝန် သို့မဟုတ် အာဟာရပညာရှင်၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း တဖြည်းဖြည်းချင်း လျှော့ချသင့်ပါသည်။
• အစားအသောက်ပုံစံ ပြုပြင်ခြင်း အဆီအာကျာဓာတ် (saturated fat) မြင့်သော အစားအစာများ၊ အကြော်အလောင်းများ၊ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ထားသော အစားအစာများ ချွတ်ချော်ပြုပြင်ထားသော မုန့်နှင့် ဆန်/မုန့်ညက် (refined starch) နှင့် သကြားဓာတ်မြင့်သော အချိုရည်များကို လျှော့ချရန်။ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံ၊ မချွတ်ချော်သီးနှံ (whole grains) နှင့် အရည်အသွေးကောင်းသော ပရိုတိန်းအရင်းအမြစ်များကို ပိုမိုစားသုံးရန် အကြံပြုပါသည်။
• လေ့ကျင့်ခန်းကို ပုံမှန်လုပ်ခြင်း အဲရိုဘစ်လေ့ကျင့်ခန်းနှင့် အင်အားတားဆန့် (resistance) လေ့ကျင့်ခန်းများကို တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး 150 မိနစ် လုပ်သင့်ပါသည်။
• အရက်သောက်ခြင်းကို ရှောင်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် ကန့်သတ်ခြင်း

ဆေးဝါးကုသမှုနှင့် တွဲဖက်ရောဂါများကို ထိန်းချုပ်စောင့်ရှောက်ခြင်း

ဆရာဝန်က လူနာအချို့တွင် ထပ်မံကုသမှုများကို စဉ်းစားနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် အသည်းရောင်ခြင်းနှင့် အသည်းဖိုက်ဘရို့စ် ပေါင်းပါဝင်နေသူများတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ထို့အပြင် အန္တရာယ်အချက်ဖြစ်သော နာတာရှည်ရောဂါများကိုလည်း ထိန်းချုပ်ရန်လိုအပ်ပါသည် ဥပမာ ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတွင်းအဆီမြင့်ခြင်း၊ သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်းနှင့် ဝမ်းဗိုက်အဝလွန်ခြင်း တို့ဖြစ်ပါသည်။ ဆီးချိုလူနာများအတွက် သွေးချိုထိန်းဆေးများ၊ သွေးဖိအားကျဆေးများ သို့မဟုတ် သွေးတွင်းအဆီလျှော့ဆေးများကို အသုံးပြု၍ အသည်းထိခိုက်ပျက်စီးမှု မပိုမိုစေရန် ကာကွယ်ပေးပါသည်။

ဤတွဲဖက်ရောဂါများကို သင့်လျော်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် ရောဂါတိုးတက်မှုနှင့် ရေရှည်နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို လျှော့ချပေးနိုင်ပါသည်။

အသည်းအတွင်း အဆီမစုစေဖို့ ကာကွယ်နည်း

အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) ကို ကျန်းမာရေးကို ပုံမှန်စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ပါသည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ပါသည်။

• ကိုယ်အလေးချိန်ကို သင့်လျော်သော စံနှုန်းအတွင်း ထိန်းထားပြီး ဝမ်းဗိုက်အဝလွန်ခြင်းကို ရှောင်ရှားပါ
• အကျိုးရှိသော အစားအစာများကို စားသုံးပြီး အချို၊ အဆီများသော အစားအစာများနှင့် ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ထားသော အစားအစာများကို လျှော့ချပါ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သစ်သီးဝလံ၊ မချွတ်ချော်သီးနှံများကို ဦးစားပေးစားသုံးပါ 
• လေ့ကျင့်ခန်းကို ပုံမှန်လုပ်ပါ—တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး 150 မိနစ်
• အရက်ကို အလွန်အကျွံ သောက်သုံးခြင်းမှ ရှောင်ရှားပါ
• နာတာရှည်ရောဂါများကို ထိန်းချုပ်ပါ—ဥပမာ ဆီးချို၊ သွေးတွင်းအဆီမြင့်ခြင်း၊ သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း
• ကျန်းမာရေးကို ပုံမှန်စစ်ဆေးပါ အထူးသဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန်ပိုသူ၊ ဝမ်းဗိုက်အဝလွန်သူ သို့မဟုတ် မက်တာဘောလစ်ချ်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များရှိသူများ
• ဆရာဝန်၏ညွှန်ကြားချက်မရှိဘဲ ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် အာဟာရဖြည့်စွက်ပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် ဆေးဖက်ဝင်အပင်ဆေးများ ကို အသုံးမပြုပါနှင့် 

အစာခြေလမ်းကြောင်းနှင့် အသည်းရောဂါဗဟိုဌာန Bangkok Hospital မှ အသည်းကျန်းမာရေးပြဿနာအားလုံးကို စောင့်ရှောက်ပေးရန် အသင့်ရှိ

အစာခြေလမ်းကြောင်းနှင့် အသည်းရောဂါဗဟိုဌာန Bangkok Hospital သည် အစာခြေလမ်းကြောင်းနှင့် အသည်းရောဂါများကို ပြည့်စုံစွာ စောင့်ရှောက်ကုသပေးသည့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ပေးဆောင်ပါသည်။ ERCP, EUS နှင့် DBE ကဲ့သို့ ခေတ်မီ အင်ဒိုစကောပီနည်းပညာများဖြင့် ခွဲစိတ်မှုကြီးမလုပ်ဘဲ ရောဂါရှာဖွေရန်နှင့် ကုသရန် ကူညီပေးနိုင်ပါသည်။ အထူးပြုဆရာဝန်အဖွဲ့နှင့် ခေတ်မီဆေးဘက်ဆိုင်ရာကိရိယာများဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးပြီး သက်ဆိုင်ရာကဏ္ဍအလိုက် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ၏ အကဲဖြတ်မှုအောက်တွင် ပေါင်းစည်းကုသစောင့်ရှောက်မှုကို ဆောင်ရွက်ပါသည်။ ထို့အပြင် စစ်ဆေးမှုမတိုင်မီ–ပြီးနောက် ကိုယ့်ကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ရန်နှင့် ပြင်ဆင်ရန်အတွက် အစီအစဉ်တကျ အကြံပြုညွှန်ကြားပေးခြင်းများလည်း ပါဝင်ပြီး အန္တရာယ်လျှော့ချခြင်းနှင့် အဆင့်တိုင်းတွင် သင့်လျော်စွာ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ကူညီပေးပါသည်။

ဆောင်းပါးအနှစ်ချုပ်

အသည်းအဆီစု သည် ယနေ့ခေတ်တွင် ပိုမိုတွေ့ရများလာသော ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး အဝလွန်ခြင်း၊ ဆီးချို၊ သွေးတွင်းအဆီမြင့်ခြင်းတို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ရှိသလို အစားအသောက်စားသောက်ပုံနှင့် မညီမျှသော လူနေမှုပုံစံအပြုအမူများနှင့်လည်း ဆက်နွယ်ပါသည်။ လူနာအများစုတွင် စတင်အဆင့်တွင် လက္ခဏာမရှိသော်လည်း စောင့်ရှောက်ကုသမှုမလုပ်ဘဲထားပါက အသည်းရောင်ခြင်း၊ အသည်းဖိုက်ဘရို့စ်၊ အသည်းအကြမ်းရောဂါနှင့် အသည်းကင်ဆာဖြစ်နိုင်ခြေတို့သို့ ဦးတည်နိုင်ပါသည်။ ပုံမှန်ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်း—အထူးသဖြင့် မက်တာဘောလစ်ချ်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်အချက်များရှိသူများတွင်—ရောဂါကို အစောပိုင်းအဆင့်တွင် တွေ့ရှိနိုင်ရန် ကူညီပေးပါသည်။ အသည်းအဆီစုကို ကုသခြင်းနှင့် ကာကွယ်ခြင်း၏ အဓိကမှာ အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်ပြီး အစားအသောက်ပြုပြင်ခြင်း ၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် ရောဂါများကို သင့်လျော်စွာ ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ဤအရာများသည် နောင်တွင် ပြင်းထန်သော အသည်းရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေကို ကာကွယ်ရန်နှင့် လျှော့ချရန် အရေးကြီးသော သော့ချက်တစ်ခုဖြစ်ပါသည်။

• ဆရာဝန်ရှာဖွေရန်: https://www.bangkokhospital.com/th/bangkok/doctor 
• ချိန်းဆိုရန်: https://www.bangkokhospital.com/th/bangkok/appointment/step1 
• ဆက်သွယ်ရန်: https://www.bangkokhospital.com/th/bangkok/contact 

အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) နှင့်ပတ်သက်သော မေးလေ့ရှိသည့်မေးခွန်းများ (FAQ)

1. အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) ကို ပြန်လည်ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်ပါသလား?

အစောပိုင်းအဆင့်တွင် ရှိနေသည့် လူနာအများစုတွင် အသည်းအဆီစုသည် အသည်းအတွင်း အဆီပမာဏကို လျှော့ချနိုင်ပြီး အန္တရာယ်အချက်များကို ထိရောက်စွာ ထိန်းချုပ်နိုင်ပါက ပုံမှန်အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ်အလေးချိန်လျှော့ချခြင်း၊ သင့်လျော်သော အစားအသောက်စားသုံးခြင်းနှင့် လေ့ကျင့်ခန်းကို ပုံမှန်လုပ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပါသည်။ သို့သော် ရောဂါသည် အသည်းအကြမ်းရောဂါအထိ တိုးတက်သွားပြီးသားဖြစ်ပါက အားလုံးကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်အောင် ပြန်မရနိုင်ပါ။

2. ကိုယ်အလေးချိန်ပိန်သူ သို့မဟုတ် ပုံမှန်အလေးချိန်ရှိသူတွင်လည်း အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) ဖြစ်နိုင်ပါသလား?

ဖြစ်နိုင်ပါသည် အထူးသဖြင့် ဝမ်းဗိုက်တွင် အဆီစုဆောင်းနေသူများ၊ အင်ဆူလင်မခံနိုင်မှုရှိသူများ၊ ဆီးချိုရှိသူများ သို့မဟုတ် သွေးတွင်းအဆီမြင့်သူများတွင် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။ ဤအခြေအနေကို Lean MASLD ဟုခေါ်ပြီး အာရှလူမျိုးများတွင် အတော်လေး တွေ့ရများပါသည်။

3. အသည်းအားဖြည့် အာဟာရဖြည့်စွက်စာ သို့မဟုတ် ဆေးဖက်ဝင်အပင်ဆေးများသည် အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) ကို ကုသနိုင်ပါသလား?

လက်ရှိတွင် အသည်းအဆီစု (အသည်းအဆီတက်) ကို တိုက်ရိုက်ကုသနိုင်ကြောင်း အတည်ပြုအသိအမှတ်ပြုထားသော အာဟာရဖြည့်စွက်စာ သို့မဟုတ် ဆေးဖက်ဝင်အပင်ဆေး အမျိုးအစား မရှိသေးပါ။ ဆရာဝန်အကြံပြုချက်မရှိဘဲ ဆေးအသုံးပြုခြင်းသည် အကျိုးမရှိနိုင်သလို အချို့ကိစ္စများတွင် အသည်းကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါသည်။ 

4. အသည်းအဆီစု(အသည်းအဆီတက်) ရှိပါက ဘယ်လိုလေ့ကျင့်ခန်းမျိုး လုပ်သင့်ပါသလဲ?

အဲရိုဘစ်လေ့ကျင့်ခန်းများဖြစ်သည့် မြန်မြန်လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ပေါ့ပေါ့ပါးပါးပြေးခြင်း (jogging)၊ စက်ဘီးစီးခြင်း၊ ရေကူးခြင်း သို့မဟုတ် အင်အားတားဆန့် လေ့ကျင့်ခန်းများဖြစ်သည့် weight training တို့ကို ရွေးချယ်နိုင်ပါသည်။ တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး 150 မိနစ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရန် အကြံပြုပါသည်။