အသည်းရောဂါသည် မကြာခဏတွေ့ရသော ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လူဦးရေအတွင်း သေဆုံးမှုအတွက် အရေးကြီးသော အကြောင်းရင်းများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ မကြာခဏတွေ့ရသော အသည်းရောဂါများမှာ အသည်းတွင် အဆီကပ်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်းကြောင့် အသည်းရောင်ခြင်း၊ ဆေးဝါးကြောင့် အသည်းရောင်ခြင်း၊ စသည်တို့ ဖြစ်ပြီး အစပိုင်းအဆင့်တွင် မကြာခဏ လက္ခဏာမပြတတ်ပါ။ လူနာက သတိထားမိချိန်တွင် လက္ခဏာများ မကြာခဏ ပြင်းထန်လာပြီး အသည်းแข็งအဆင့်သို့ ရောက်သွားခြင်း သို့မဟုတ် အသည်းကင်ဆာကဲ့သို့သော အဆက်ဆက်ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ အသည်းရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေကို လျှော့ချခြင်းနှင့် သွေးစစ်ဆေးခြင်း၊ အာလ်ထရာဆောင်းစစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် အခြားထပ်တိုးစစ်ဆေးမှုများဖြင့် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်းသည် အသည်းရောဂါကို ရှာဖွေစစ်ဆေးကူညီပြီး အစပိုင်းကတည်းက ကုသခြင်းဖြင့် ရောဂါ၏ပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချနိုင်သည်
အသည်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကဘာလဲ
အသည်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း စနစ်အမျိုးမျိုး၏ လုပ်ဆောင်မှုများကို ထိရောက်ကောင်းမွန်စေသော အရေးကြီးသော အင်္ဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။ အောက်ပါအချက်များ ပါဝင်သည်
- သွေးထဲမှ အဆိပ်အတောက်နှင့် အမှိုက်အညစ်များကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ ဘက်တီးရီးယားနှင့် အဆိပ်အတောက်များကိုပါ သွေးထဲမှ ဖယ်ရှားခြင်း
- လိုအပ်သော အာဟာရဓာတ်များကို ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဥပမာ အယ်လ်ဘျူမင် (Albumin) — သွေးလှုပ်ရှားမှုစနစ်အတွင်း အရည်လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းညှိပေးသော ပရိုတိန်း
- အသည်းရည် (bile) ကို ထုတ်လုပ်ခြင်း အဆီကို ချေဖျက်ရန်နှင့် အသေးအူတွင် အဆီစုပ်ယူမှုကို ကူညီခြင်း
- ပရိုတိန်းနှင့် သွေးခဲစေသော အရာများကို ထုတ်လုပ်ခြင်း
- ဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ်အမျိုးမျိုးကို သိုလှောင်ထားပြီး လိုအပ်ချိန်တွင် ခန္ဓာကိုယ်အသုံးပြုနိုင်ရန် ပံ့ပိုးခြင်း
- သွေးချိုပမာဏနှင့် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း အခြားစွမ်းအင်များကို တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းထားခြင်း
အသည်းရောဂါဆိုတာဘာလဲ
အသည်းရောဂါ ဆိုသည်မှာ အသည်း၏လုပ်ဆောင်ချက် မမှန်ကန်ခြင်း၊ အသည်းအသားတင်အကျိုးပျက်စီးခြင်းကြောင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း လျော့နည်းလာသော အခြေအနေကို ဆိုလိုသည်။ လိင်မရွေး အသက်အရွယ်မရွေး တွေ့နိုင်သည်။ ကုသမှုသည် တွေ့ရှိသောအကြောင်းရင်းပေါ်မူတည်သည်။ အစပိုင်းအဆင့်ကတည်းက ရှာဖွေတွေ့ရှိပါက ပြင်းထန်မှုကို နှောင့်နှေးစေခြင်း၊ အဆက်ဆက်ပြဿနာများ လျော့နည်းစေခြင်း၊ ကုသနိုင်ခြေ တိုးစေခြင်းတို့ကို ကူညီနိုင်သည်။ အသည်းရောဂါလူနာများတွင် မကြာခဏ လက္ခဏာမထင်ရှားသောကြောင့် မမှန်ကန်မှုများကို သတိပြုစောင့်ကြည့်ပြီး နှစ်စဉ်ပုံမှန် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးသင့်သည်
အသည်းရောဂါတွင် အမျိုးအစား ဘယ်နှစ်မျိုးရှိသလဲ
ပုံမှန်အားဖြင့် အသည်းရောဂါများကို ဖြစ်ရခြင်းအကြောင်းရင်းအလိုက် အမျိုးအစားခွဲနိုင်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း
ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောင်ရောဂါ သည် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပြီး အသည်းကို ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးစေနိုင်ကာ အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်သည့်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်။ အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် ၅ မျိုးရှိသည်။ အောက်ပါအတိုင်း
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် A မကျက်သေးသော သို့မဟုတ် အပြန်အလှန် မချက်ပြုတ်ထားသော အစားအစာများ စားသောက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ကူးစက်သူနှင့် အစားအစာကို မျှဝေစားသောက်ခြင်းမှ ကူးစက်နိုင်သည်။ တွေ့ရသောလက္ခဏာများမှာ ဖျားနာခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ကိုယ်နှင့် မျက်လုံးဝါခြင်းတို့ဖြစ်သည်
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် B သွေးမှတဆင့် ကူးစက်နိုင်ပြီး မွေးဖွားချိန်တွင် မိခင်မှ ကလေးသို့လည်း ကူးစက်နိုင်သည်။ မကြာခဏတွေ့ရသည်။ တွေ့ရသောလက္ခဏာများမှာ ကိုယ်ဝါခြင်း၊ မျက်လုံးဝါခြင်း၊ ဆီးအရောင်မှောင်ခြင်း၊ ညာဘက်ရင်အောက်ပိုင်းတွင် တင်းကျပ်နာကျင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် C သွေးမှတဆင့် ကူးစက်နိုင်ပြီး ဆေးထိုးအပ်ကို မျှဝေအသုံးပြုခြင်းမှ ကူးစက်နိုင်သည်။ လက္ခဏာမရှိနိုင်သည်။ အချို့တွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်း၊ မအီချင်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း၊ အဆစ်နာခြင်းတို့ ခံစားရနိုင်သည်
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် D သည် မကြာခဏ အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် B နှင့် တွဲဖက်တွေ့ရတတ်သည်။ လက္ခဏာများ ပိုမိုပြင်းထန်နိုင်ပြီး မစင်အရောင်ဖျော့ခြင်း၊ ဆီးအရောင်မှောင်ခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း၊ ကိုယ်နှင့် မျက်လုံးဝါခြင်း၊ မအီချင်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ အစာမစားချင်ခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်ပြီး အ急性 အသည်းရောင်ခြင်းဖြစ်ကာ အသက်ဆုံးရှုံးနိုင်သည်
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် E သည် မကျက်သေးသော သို့မဟုတ် အပြန်အလှန် မချက်ပြုတ်ထားသော အစားအစာမှ ကူးစက်တတ်သည်။ လူနာများတွင် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းနှင့် အဝါရောင်အသားဝါခြင်း (jaundice) ဖြစ်တတ်သည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်လူနာများတွင် လက္ခဏာပြင်းထန်နိုင်သည်
ဆေးဝါးနှင့် အဆိပ်အတောက်ကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောဂါ သည် အသည်းအရောင်ရေရှည်ဖြစ်ခြင်း၊ အသည်းတွင် အမျှင်အကြွင်း (fibrosis) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် အသည်းแข็งဖြစ်လာနိုင်သည်။ အဆိပ်အတောက်များတွင် အရက်အပါအဝင် ဆေးဝါးများ၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်အမျိုးမျိုးတို့ ပါဝင်သည်
မျိုးရိုးဗီဇကြောင့်ဖြစ်သော အသည်းရောဂါ တွင် အသည်းလုပ်ဆောင်ချက် မမှန်ကန်စေသော အကျိုးဆက်များရှိနိုင်သည်။ ဥပမာ သံဓာတ်အလွန်များခြင်း၊ ကြေးဓာတ်အလွန်များခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ပြီး အသည်းက အလွန်များသည့်ဓာတ်များကို မဖယ်ရှားနိုင်သဖြင့် သတ္တုဓာတ်များ စုပုံလာနိုင်သည်။ မကုသဘဲထားလျှင် အတွင်းအင်္ဂါများသည် တဖြည်းဖြည်း မြန်ဆန်စွာ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးလာနိုင်သည်
အသည်းကင်ဆာ သည် အသည်းဆဲလ်များ လုပ်ဆောင်ချက် မမှန်ကန်သဖြင့် ကင်ဆာဆဲလ်များအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်။ တွေ့ရသောလက္ခဏာများမှာ အစာမစားချင်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ကိုယ်အလေးချိန်လျော့ခြင်း၊ အဝါရောင်အသားဝါခြင်း (jaundice) တို့ဖြစ်သည်။ ရေရှည်ကြာလာပါက အသည်းပျက်ကွက်မှုဖြစ်စေနိုင်ပြီး အသက်အန္တရာယ်အထိ ဖြစ်နိုင်သည်
အသည်းရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းကဘာလဲ
- အဆီများသော အစားအစာ၊ ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် (အာလူးမှုန့်/အချိုဓာတ်ပါ) နှင့် သကြားများကို စားသုံးခြင်း
- လေ့ကျင့်ခန်းမလုပ်ခြင်း — အသည်းတွင် အဆီကပ်ခြင်း၏ အန္တရာယ်အကြောင်းရင်း
- ကိုယ်အလေးချိန် သတ်မှတ်စံချိန်ထက် ကျော်လွန်ခြင်း
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခြင်းကြောင့် အ急性နှင့် ရေရှည်အသည်းရောင်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ခြင်း
- အရက်သောက်သုံးခြင်းကြောင့် အ急性 သို့မဟုတ် ရေရှည်အသည်းရောင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပြီး မကုသဘဲထားလျှင် အသည်းแข็งနှင့် အသည်းပျက်ကွက်မှု ဖြစ်နိုင်သည်
- အဆိပ်အတောက်ကြောင့် အသည်းရောင်ခြင်း၊ ဥပမာ ဆေးအလွန်အကျွံသောက်ခြင်း၊ ဓာတုပစ္စည်းများ အလွန်များစွာ ထိတွေ့ရခြင်း
- အဝလွန်ခြင်း၊ သွေးချိုမြင့်ခြင်း၊ သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်းတို့ကြောင့် အသည်းတွင် အဆီကပ်ခြင်း
- အလိုအလျောက်ကိုယ်ခံအားရောဂါ (autoimmune) — ကိုယ်ခံအားစနစ်က အသည်းဆဲလ်များကို တိုက်ခိုက်သဖြင့် အသည်းရောင်ပြီး ဖောင်းလာနိုင်သည်။ ရေရှည်ဖြစ်လာပါက အသည်းတွင် အမာရွတ်များ ဖြစ်နိုင်သည်
အသည်းရောဂါ အန္တရာယ်မြင့်သူများက ဘယ်သူတွေလဲ
- အရက်ကို ပုံမှန်သောက်သုံးသူများ
- အဝလွန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဝမ်းဗိုက်အဝလွန်ခြင်းရှိသူများ
- အမျိုးအစား 2 ဆီးချိုရောဂါ လူနာများ
- သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်သူများ
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ထားသူများ
- မိသားစုအတွင်း အသည်းရောဂါ သို့မဟုတ် အသည်းကင်ဆာရှိခဲ့သော သမိုင်းကြောင်းရှိသူများ
- ဆေးဝါး သို့မဟုတ် ဆေးဖက်ဝင်အပင်အချို့ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဆက်တိုက်အသုံးပြုသူများ
- အန္တရာယ်ရှိသော အပြုအမူများရှိသူများ — ဆေးထိုးအပ်မျှဝေသုံးခြင်း၊ မစံနမူနာရှိသော တက်တူးထိုးခြင်း သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်ဖောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်မှုမရှိဘဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ ကူးစက်ရောဂါပိုးပါဝင်နိုင်သော သွေးနှင့် ကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးရည်များကို ထိတွေ့ခြင်း
သတိပြုနိုင်သော အသည်းရောဂါလက္ခဏာများ
- မအီချင်ခြင်း၊ အန်ခြင်း
- ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း
- ကိုယ်ဝါခြင်း၊ မျက်လုံးဝါခြင်း၊ အသားဝါခြင်း (jaundice)
- ဆီးအရောင် ပုံမှန်ထက် ပိုမိုမှောင်ခြင်း
- ဝမ်းဗိုက်ဖောင်းတင်းခြင်း၊ ဝမ်းတင်းခြင်း၊ အစာအိမ်တွင် ဂတ်စ်မကြာခဏဖြစ်ခြင်း
- ညာဘက်ရင်အောက်ပိုင်းတွင် ပြင်းထန်သော ဝမ်းဗိုက်နာခြင်း
- အရေပြားယားယံခြင်း
အသည်းရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှုက ဘယ်လိုလဲ
အသည်းရောဂါသည် အသည်း၏လုပ်ဆောင်မှုကို ထိခိုက်စေပြီး ပြင်းထန်မှုနှင့် ပျက်စီးမှုအဆင့်များကို အဆင့် 4 ဆင့်ခွဲနိုင်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း
- အဆင့် 1 အသည်းရောင်ခြင်း ဤအဆင့်တွင် အသည်းသည် အဆိပ်အတောက်များကို ဖယ်ရှားရန်နှင့် အသည်းအသားတင်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရန် ကြိုးပမ်းသည် ။ အ急性 အသည်းရောင်ခြင်းဖြစ်ပါက (ဥပမာ ဗိုင်းရပ်စ်အသည်းရောင်ခြင်း) အသည်းက မိမိဘာသာ ပြန်ကောင်းနိုင်သည်။ သို့သော် ပြန်မကောင်းနိုင်ပါက ရေရှည်အသည်းရောင်ခြင်းဖြစ်ပြီး အသည်းတွင် အမျှင်အကြွင်း (fibrosis) ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်
- အဆင့် 2 အသည်းတွင် အမျှင်အကြွင်း (fibrosis) အသည်းအသားတင်အတွင်း အမာရွတ်များ ရေရှည်ပိုမိုဖြစ်လာသော အဆင့်ဖြစ်ပြီး အမျှင်အကြွင်းများကြောင့် အသည်းအတွင်း သွေးလှုပ်ရှားမှု လျော့နည်းစေသည်။ အောက်စီဂျင်နှင့် အာဟာရဓာတ်များ အသည်းသို့ ဝင်ရောက်မှု လျော့နည်းလာပြီး အသည်းแข็ง၏ စတင်အဆင့်ဖြစ်သည်
- အဆင့် 3 အသည်းแข็ง အမျှင်အကြွင်းများသည် မိမိဘာသာ ပြန်မကောင်းနိုင်တော့သည့်အဆင့်ဖြစ်ပြီး အသည်းလုပ်ဆောင်မှုကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စတင်သည်
- အဆင့် 4 အသည်းပျက်ကွက်မှု အသည်းက တာဝန်မထမ်းဆောင်နိုင်တော့သည့်အဆင့်ဖြစ်ပြီး လုပ်ဆောင်ချက် တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်ကာ ရေရှည်အသည်းပျက်ကွက်မှုသို့ ရောက်နိုင်သည်။ အသည်းအစားထိုးမလုပ်ပါက အသက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်
အသည်းရောဂါကို ဘယ်လို စစ်ဆေးအတည်ပြုမလဲ
အသည်းရောဂါ စစ်ဆေးအတည်ပြုခြင်းသည် အထူးကုဆရာဝန်၏ အကဲဖြတ်မှုအပေါ် မူတည်ပြီး နည်းလမ်းအမျိုးမျိုး ရှိသည်။ အောက်ပါအတိုင်း
- အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်စစ်ဆေးမှု (Liver Function Tests) ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် သွေးစစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်သည်
- AST အင်ဇိုင်း (SGOT – Serum Glutamic Oxaloacetic Transaminase) စစ်ဆေးခြင်း ပမာဏမြင့်နေပါက အသည်းဆဲလ်များ ပျက်စီးနေကြောင်း ပြသသည်။ အသည်းမမှန်ကန်မှုကို အတည်ပြုရန်၊ ကုသမှုရလဒ်များ သို့မဟုတ် အသည်းကုသမှုမှ ဖြစ်နိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို လိုက်လံစောင့်ကြည့်ရန် အသုံးပြုသည်
- ALT အင်ဇိုင်း (SGPT – Serum Glutamate-Pyruvate Transaminase) စစ်ဆေးခြင်း ပမာဏမြင့်နေပါက အသည်းပြဿနာရှိနေကြောင်း ပြသသည်။ အသည်းပေါ်တွင် ဖြစ်ပွားသော ပြင်းထန်မှုကို စိစစ်ရန်၊ အသည်းရောဂါကို အတည်ပြုရန်၊ အသည်းဆိုင်ရာဆေးဝါးအသုံးပြုမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများကို စောင့်ကြည့်ရန် အသုံးပြုသည်
- ALP အင်ဇိုင်း (Alkaline Phosphatase) စစ်ဆေးခြင်း အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများမှ ထုတ်လုပ်သည့် အင်ဇိုင်းဖြစ်ပြီး မမှန်ကန်မှု ဖြစ်ပေါ်လျှင် ပမာဏပြောင်းလဲနိုင်သည်။ အသည်း၊ သည်းအကြောလမ်းကြောင်းနှင့် အရိုးတို့ဆိုင်ရာ မမှန်ကန်မှု သို့မဟုတ် ရောဂါများကို ရှာဖွေရန် စစ်ဆေးသည်။ အရေးကြီးသောရောဂါကို အတည်ပြုရန် ALT နှင့် AST နှင့်အတူ မကြာခဏ တပြိုင်နက်စစ်ဆေးသည်
- GGT အင်ဇိုင်း (Gamma GT) စစ်ဆေးခြင်း ALP (Alkaline Phosphatase) တန်ဖိုးသည် မည်သည့်အင်္ဂါမှ အလွန်များလာသည်ကို ခွဲခြားရန် အသုံးပြုသည်။ တန်ဖိုးမြင့်ပါက အသည်းရောဂါနှင့် သည်းအကြောလမ်းကြောင်းရောဂါတို့၏ အန္တရာယ်ကို ပြသသည်
- Total Bilirubin တန်ဖိုး စစ်ဆေးခြင်း ဘီလီရူးဘင် (bilirubin) သည် 2 မျိုးရှိသည်။ Indirect Bilirubin သည် အသည်းသို့ မရောက်သေးသော အဝါရောင်ဓာတ်ဖြစ်ပြီး Direct Bilirubin သည် အသည်းကို ဖြတ်သန်းပြီး တုန့်ပြန်မှုဖြစ်ပြီးသော အဝါရောင်ဓာတ်ဖြစ်သည်။ အသည်းနှင့် သွေးနီဆဲလ်များအပါအဝင် အခြားအင်္ဂါများတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော မမှန်ကန်မှုကို ရှာဖွေရန်၊ အသည်းနှင့် ဆက်စပ်သော လက္ခဏာအန္တရာယ်ကို ခန့်မှန်းရန်နှင့် အသည်းရောဂါကုသမှုလမ်းညွှန်ကို သတ်မှတ်ရာတွင် ကူညီသည်
- Direct Bilirubin တန်ဖိုး စစ်ဆေးခြင်း အသည်းနှင့် ကျောက်ကပ်က ဖယ်ရှားနိုင်ရန် တုန့်ပြန်မှုဖြစ်ပြီးသော ဘီလီရူးဘင်ဖြစ်သည်။ တန်ဖိုးနည်းပါက ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာရေးကောင်းမွန်ကြောင်း ပြသပြီး Direct bilirubin ကို အကျိုးရှိဆုံးအသုံးချနိုင်ကြောင်း ဆိုလိုသည်
- Albumin တန်ဖိုး စစ်ဆေးခြင်း ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ပရိုတိန်းစုစုပေါင်း၏ 60% ခန့်ဖြစ်ပြီး အသည်းမှသာ ထုတ်လုပ်သည်။ ပမာဏနည်းလွန်းခြင်း သို့မဟုတ် များလွန်းခြင်းသည် အသည်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်ရောဂါ အန္တရာယ်ရှိနိုင်ကြောင်း ပြသနိုင်သည်
- Globulin တန်ဖိုး စစ်ဆေးခြင်း သွေးဖြူဆဲလ်များနှင့် ဆက်နွယ်သော ပရိုတိန်းဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ဝင်လာသော အပြင်ပစ္စည်းများကို ဖယ်ရှားရာတွင် ကူညီသည်။ ပမာဏအလွန်များပါက ခန္ဓာကိုယ်က အန္တရာယ်ရှိသော ရောဂါပိုးတစ်မျိုးမျိုးကို ဖယ်ရှားရန် ကြိုးပမ်းနေကြောင်း၏ လက္ခဏာဖြစ်နိုင်သည်
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် B (HBsAg) နှင့် C (Anti – HCV) စစ်ဆေးခြင်း ရေရှည်အသည်းရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းများဖြစ်သည်
- သွေးအတွင်း အသည်းကင်ဆာညွှန်ပြပစ္စည်း (AFP – Alpha Fetoprotein) စစ်ဆေးခြင်း အသည်းကင်ဆာအန္တရာယ်ကို ခန့်မှန်းရန် ဖြစ်သည်။ အသည်းကင်ဆာလူနာများ၏ 40% ခန့်တွင် AFP တန်ဖိုး ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ မြင့်နေတတ်သည်
- ဝမ်းဗိုက် အာလ်ထရာဆောင်း စစ်ဆေးခြင်း အသံလှိုင်းဖြင့် အသည်းနှင့် အနီးကပ်အင်္ဂါများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို စစ်ဆေးပြီး အသည်းအတွင်း အကျိတ် သို့မဟုတ် မမှန်ကန်မှုများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်
- Fibro Scan အသံလှိုင်းနည်းပညာဖြင့် အသည်း၏ တင်းမာမှုနှင့် အသည်းအတွင်း အဆီပမာဏကို တိုင်းတာသည်။ အသည်းแข็งအန္တရာယ်ရှိသူ၊ အသည်းတွင် အဆီကပ်သူ သို့မဟုတ် အသည်းဆုတ်ယုတ်မှုရှိသူများအတွက် သင့်တော်သည်
- ထပ်တိုး စစ်ဆေးမှုများ ဥပမာ CT Scan, MRI, ERCP, MRCP စသည်တို့ကို အထူးကုဆရာဝန်၏ အကြံပြုချက်အရ ပြုလုပ်သည်
အသည်းရောဂါ ကုသမှုလမ်းညွှန်
အသည်းရောဂါကုသမှုသည် ရောဂါအမျိုးအစားနှင့် တွေ့ရှိသည့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲနိုင်သည်
- အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်း
- ကိုယ်အလေးချိန်ကို သင့်တော်သော စံချိန်အတွင်း ထိန်းချုပ်ခြင်း
- ဆေးလိပ်မသောက်ခြင်းနှင့် အရက်မသောက်ခြင်း
- မီးကင်အစားအစာများ၊ အဆီများသော အစားအစာများကို ရှောင်ရှားခြင်း
- သကြားကို အလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်းကို သတိပြုခြင်း
- ပုံမှန်လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း
- ဆေးဝါးဖြင့်ကုသခြင်း ဥပမာ အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် B နှင့် C တိုက်ဖျက်ဆေးဝါးများ၊ အသည်းရောဂါအတွက် ကိုယ်ခံအားလျှော့ဆေးများ၊ ဆီးထွက်ဆေးများ
- ခွဲစိတ်ကုသခြင်း ဥပမာ အသည်းကုသရန် အင်္ဂါကြည့်မှန်ခွဲစိတ်မှု (laparoscopic surgery)၊ အသည်းအစားထိုးခြင်း
အသည်းရောဂါ၏ အဆက်ဆက်ပြဿနာများ
- အသည်းแข็ง
- အသည်းပျက်ကွက်မှု
- အသည်းကင်ဆာ
- အသည်း၏ သွေးပြန်ကြောများအတွင်း သွေးဖိအားမြင့်ခြင်း
အသည်းရောဂါ ကုသလို့ ပျောက်နိုင်သလား
အသည်းရောဂါကို ကုသ၍ ပျောက်ကင်းနိုင်သည်။ သို့သော် အသည်းရောဂါအမျိုးအစားအလိုက် ကုသနည်းလမ်းကွာခြားသည်။ ဥပမာ
- အ急性 အသည်းရောင်ခြင်း — အများအားဖြင့် ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် အဆိပ်အတောက်အချို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ အမြန်ဆုံးအတည်ပြုနိုင်ပြီး မှန်ကန်စွာ ကုသပါက အပြည့်အဝ ပျောက်ကင်းနိုင်သည်
- ရေရှည် အသည်းရောင်ခြင်း — ဆက်လက်ကုသပါက ဗိုင်းရပ်စ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်
- အသည်းแขင်း — ယခင်ကဲ့သို့ ပြန်လည်ပြုပြင်၍ မရနိုင်သော်လည်း ဆုတ်ယုတ်မှုကို နှောင့်နှေးစေခြင်းနှင့် အဆက်ဆက်ပြဿနာအန္တရာယ် လျော့ချရန် ကုသနိုင်သည်
- အသည်းတွင် အဆီကပ်ခြင်း — အစပိုင်းအဆင့်တွင် အသည်းအမျှင်အကြွင်း မရှိပါက အပြုအမူပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် အသည်းကို ပြန်လည်သန်မာစေနိုင်သည်
အသည်းရောဂါ ကူးစက်နိုင်သလား
ကူးစက်နိုင်သော အသည်းရောဂါများသည် ဗိုင်းရပ်စ်ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် A နှင့် E တို့ဖြစ်ပြီး ကူးစက်ပိုးညစ်ညမ်းနေသော အစားအစာစားသောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရေသောက်ခြင်းမှတဆင့် ကူးစက်သည်။ အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် B, C နှင့် D တို့သည် ကာကွယ်မှုမရှိဘဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ ဆေးထိုးအပ်မျှဝေသုံးခြင်း၊ တက်တူးထိုးခြင်း၊ နားဖောက်ခြင်း၊ သွေးလက်ခံခြင်း၊ မွေးဖွားချိန်တွင် မိခင်မှ ကလေးသို့ ကူးစက်ခြင်းတို့မှတဆင့် ကူးစက်နိုင်သည်။ ကူးစက်မနိုင်သော အသည်းရောဂါများသည် အပြုအမူ၊ မျိုးရိုးဗီဇ သို့မဟုတ် ကိုယ်ခံအားစနစ်တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဥပမာ အရက်ကြောင့် အသည်းရောဂါ၊ သွေးတွင်းအဆီဓာတ်မြင့်ခြင်း၊ သွေးချိုမြင့်ခြင်း၊ အဝလွန်ခြင်း၊ အလိုအလျောက်ကိုယ်ခံအားကြောင့် အသည်းရောင်ခြင်း၊ အသည်းကင်ဆာ၊ အသည်းแขင်း
အသည်းရောဂါကို ဘယ်လိုကာကွယ်နိုင်မလဲ
- အသည်းရောင်ဗိုင်းရပ်စ် ကာကွယ်ဆေး ထိုးနှံခြင်း
- BMI (ကိုယ်အလေးချိန်ညွှန်ကိန်း) သတ်မှတ်စံထက် မကျော်စေရန် ထိန်းချုပ်ပြီး အဝလွန်ခြင်းကို သတိပြုခြင်း
- အပြည့်အဆီ (saturated fat) ပါသော အစားအစာများကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ ဥပမာ အဆီပါသော အသား၊ ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ထားသော အသားများ၊ တိရစ္ဆာန်ဆီ၊ နို့အုန်းရည် (coconut milk)၊ နို့ထောပတ် (butter)
- အဖလားတော့က်ဆင် (aflatoxin) ညစ်ညမ်းနိုင်သော အစားအစာများကို ရှောင်ရှားခြင်း၊ ဥပမာ မြေပဲ၊ ငရုတ်သီးမှုန့်
- ငါးစိမ်း၊ မကျက်သေးသော အစားအစာများကို မစားခြင်း — အသည်းဖလူးပိုး (liver fluke) ကာကွယ်ရန်
- ရေသန့်ကို လုံလောက်အောင် သောက်သုံးပြီး အရက်မသောက်ခြင်း
- အိုမီဂါ-3 အဆီအက်ဆစ်ပါသော အစားအစာများနှင့် အမျှင်ဓာတ်မြင့်အစားအစာများကို အလေးပေးခြင်း၊ ဖရက်တိုစ် (fructose) သကြားပါသော အစားအစာနှင့် အချိုရည်များကို လျှော့ချခြင်း
- တစ်ပတ်လျှင် အနည်းဆုံး 150 မိနစ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်း
- အသည်းအပေါ် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးရှိနိုင်သော ဆေးဝါး သို့မဟုတ် အာဟာရဖြည့်စွက်စာများ စားသုံးမှုကို သတိပြုခြင်း
- နှစ်စဉ်ပုံမှန် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်း
အသည်းရောဂါအတွက် အထူးကျွမ်းကျင်သော ဆေးရုံ
Bangkok Hospital ၏ အစာချေလမ်းကြောင်းနှင့် အသည်းရောဂါစင်တာသည် အသည်းကျန်းမာရေးစစ်ဆေးခြင်း၊ သင့်တော်သော အသည်းတန်ဖိုးများကို စိစစ်ခြင်းအပါအဝင် အသည်းရောဂါများကို စစ်ဆေးအတည်ပြုခြင်းနှင့် စောင့်ရှောက်ကုသခြင်းကို အထူးကျွမ်းကျင်သော အထူးကုဆရာဝန်များ၊ သူနာပြုများနှင့် အထူးပြုအဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးပါဝင်သော ကုသရေးအဖွဲ့မှ ခေတ်မီကိရိယာများနှင့် နည်းပညာများဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးနေပါသည်။ ရေရှည်တွင် အသည်းကျန်းမာမှု ခိုင်မာစေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်
အသည်းရောဂါဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်
Dr. Thaninee Prasoppokakorn အစာချေလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အထူးကု အတွင်းရောဂါဆရာဝန်၊ အစာချေလမ်းကြောင်းနှင့် အသည်းရောဂါစင်တာ၊ Bangkok Hospital
ကိုယ်တိုင်ချိန်းဆိုရန် ဒီမှာနှိပ်ပါ
