မောပန်းလွယ်ခြင်း၊ အသက်ရှုမဝခြင်း၊ ရောဂါဖြစ်ခြင်း၊

အသက်ရှုကြပ်ခြင်းနှင့် ရင်ဘတ်အောင့်ခြင်းသည် အဖြစ်များသော လက္ခဏာများဖြစ်သည်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပြီးနောက် ကဲ့သို့သော လက္ခဏာများကို လူတိုင်း ကြုံတွေ့ဖူးကြပေမည်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု အမျိုးအစားကို သာမန် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုလို့ သတ်မှတ်ပါတယ်။ အချို့သောသူများသည် အလွန်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို တွေ့ကြုံရသော်လည်း အခြားသူများသည် တူညီသောလေ့ကျင့်ခန်းပမာဏဖြင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုနည်းသွားနိုင်သည်။

ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း။

သာမာန်လူတွေက အသက်ရှုရမယ်။ အသက်ရှုသွင်းသောအခါတွင် ခန္ဓာကိုယ်သည် လေထဲတွင်ရှိသော အောက်ဆီဂျင်ကို ယူဆောင်လာပြီး အသက်ရှူထုတ်သည့်အခါတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို ယူဆောင်လာပါသည်။ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ စွန့်ထုတ်သော အညစ်အကြေး၊ အသက်ရှူခြင်းကို ဦးနှောက်အတွင်းရှိ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ထိန်းချုပ်ရေးစင်တာမှ ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ၎င်းသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အောက်ဆီဂျင်လိုအပ်မှုနှင့် အချိုးကျစေရန် အသက်ရှူပမာဏကို ထိန်းချုပ်ပေးသည်။ သတိထားစရာမလိုဘဲ (Involuntary Breathing) ခန္ဓာကိုယ်က အောက်ဆီဂျင် ပိုလိုအပ်လာတဲ့အခါ။ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ထိန်းချုပ်ရေးဌာနသည် အသက်ရှုလမ်းကြောင်းကို တိုးလာစေရန် လှုံ့ဆော်ပေးသည်။ အောက်ဆီဂျင် နည်းပါးလာတဲ့အခါ အသက်ရှူလမ်းကြောင်း ထိန်းချုပ်ရေးဌာနက သင့်ကို အသက်လျှော့ဖို့ ပြောထားတယ်။ များများအသက်ရှူရန် သတိမမူဘဲ အနည်းငယ်အသက်ရှုပါ။ ဒါပေမယ့် မင်းရဲ့အသက်ရှုတာကို ထိန်းချုပ်နိုင်သလို ဥပမာ၊ မင်းအသက်ရှုတာကို ထိန်းထားချင်ရင် ဒါမှမဟုတ် အသက်ရှုတာကို အမြန်ရပ်ချင်ရင် (Voluntary Breathing) လုပ်နိုင်တယ်၊ နံရိုးတွေကို ထိန်းထားတဲ့ ကြွက်သားတွေအပါအဝင် ကြွက်သားတွေက စွမ်းအင်လိုတယ်။ ရင်ဘတ်နှင့် အကာအကွယ်။ ရင်ဘတ်ကို လှုပ်ရှားဖို့က အရေးကြီးပါတယ်။

မောပန်းလွယ်သလို ခံစားရတယ်။

ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းဆိုသည်မှာ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပြီး မောပန်းလာသောအခါ၊ အသက်အရွယ်တူ အခြားသာမန်လူများသည် မည်သည့်လက္ခဏာမှမပြဘဲ ကောင်းစွာလုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ဒါကြောင့် ရိုးရိုးရှင်းရှင်းပြောရရင် တခြားလူတွေက လွယ်လွယ်ကူကူ လုပ်နိုင်သလို ပင်ပန်းလည်း မပင်ပန်းပါဘူး။

မောပန်းခြင်းနှင့် အသက်ရှုမဝခြင်းတို့ ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများ

မောပန်းခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ရောဂါကြောင့်ဖြစ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ရောဂါတစ်ခုမှ မဟုတ်ဘဲ လက်ရှိ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းဟု ပိုင်းခြားထားပြီး အဓိပ္ပါယ်မှာ 2-3 ရက်သာ ရှိနေပြီ သို့မဟုတ် နာတာရှည် ဖြစ်နေခြင်းဟု ဆိုလိုသည်။

ရောဂါဖြစ်ရတဲ့အကြောင်းရင်း

ရောဂါဖြစ်စေသော အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ အဆုတ်ရောဂါနှင့် နှလုံးရောဂါတို့ဖြစ်သည်။

• အဆုတ်ရောဂါသည် အဖြစ်များဆုံးရောဂါဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးစင်တာများမှ စာရင်းအင်းများ- 2000 ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အမေရိကန်လူမျိုး သန်း 30 သို့မဟုတ် လူဦးရေ၏ 11.03% သည် နာတာရှည်အဆုတ်ရောဂါရှိခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင်၊ အမေရိကန်လူမျိုး ၂၂ သန်း သို့မဟုတ် ၈.၀၉ ရာခိုင်နှုန်းသည် နှလုံးရောဂါခံစားနေရသည်။ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ စာရင်းဇယားများအရ တစ်နှစ်လျှင် အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါဝေဒနာရှင် ၂၄ ဒသမ ၄ သန်း လာရောက်စစ်ဆေးခဲ့ပြီး ထိုင်းပြည်သူများတွင် အဆုတ်ရောဂါဖြင့် သေဆုံးမှုနှုန်း ၇ ဒသမ ၂ သန်းရှိကြောင်း သိရသည်။ အဆုတ်ရောင်ရောဂါနှင့် တီဘီရောဂါတို့ ပါဝင်ပြီး လူ ၁၀၀,၀၀၀ လျှင် သေဆုံးနှုန်း ၃၁.၉ ရှိပြီး နှလုံးရောဂါဖြင့် လူ ၁၀၀,၀၀၀ လျှင် သေဆုံးနှုန်း ၂၇.၇ ရှိသည်။ အသက်ကြီးသူများတွင် နာတာရှည် လည်ချောင်းနာခြင်းနှင့် လေပြွန်ရောင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသည်။ ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း နှင့် အဆုတ်လုပ်ငန်းဆောင်တာစစ်ဆေးမှုများသည် ရောဂါအများစုကို သိရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဆရာဝန်သည် တိကျသောရောဂါရှာဖွေမှုနှင့် ထိရောက်သောကုသမှုအတွက် နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။

• နှလုံးရောဂါ ၊ သွေးကြောကျဉ်းရောဂါ ရောဂါသည်လူနာ၏အသက်အပေါ် မူတည်. အသက် 25 နှစ်အောက် လူနာများသည် သွေးကြောကျဉ်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ချေ- လူ 100,000 တွင် 0.2 ဖြစ်ပွားမှု သည် အသက် 35 နှစ် မှ 44 နှစ် အတွင်း လူ 100,000 တွင် 14.7 ဖြစ်ပွားနိုင်ချေ သည် အသက် 75 နှစ် မှ 84 နှစ် အတွင်း လူ 1252.2,000 တွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ချေ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မြင်နိုင်သည်။ အကယ်၍ လူနာသည် အသက် 44 နှစ်အောက်ဖြစ်ပြီး နာကျင်မှုမရှိပါ။ ဆီးချို၊ သွေးတိုး၊ ကိုလက်စထရော မြင့်ခြင်း စသည့် မွေးရာပါ ရောဂါများ အထူးသဖြင့် နှလုံးဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း (EKG) တို့ကို သာမာန်အားဖြင့် ပြောနိုင်ပါသည်။ နှလုံးရောဂါကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လူနာမှာ နှလုံးရောဂါရှိနေရင် အကြောင်းရင်းအတိအကျကို သိရှိနိုင်ဖို့ နှလုံးအထူးကုဆရာဝန်နဲ့ ပြသပြီး ကုသမှုဆက်လက်ခံယူဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

• လက်ရှိ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်စေသော အခြားရောဂါများ

  • မတော်တဆမှုတစ်ခုကြောင့် ရင်ဘတ်တွင် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နာတာရှည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ဖြစ်စေသော အဆုတ်နှင့် နှလုံးကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်သည်။

  • ဦးနှောက်နှင့်အာရုံကြောရောဂါများ (Neuromuscular Disease) ဖြစ်တဲ့ ဦးနှောက်သွေးကြောပိတ်ခြင်း။ Muscular Atrophy သို့မဟုတ် Dystrophy နှင့် Myasthenia Gravis စသည်တို့။
    ဦးနှောက်ရောဂါအများစုအတွက်၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုသည် ဦးနှောက်ရောဂါဟုတ်၊မဟုတ် သိနိုင်လောက်အောင် လုံလောက်မည်ဖြစ်သည်။ ဒါပေမယ့် ဘယ်အမျိုးအစားက ထပ်ပြီး စစ်ဆေးမှုနဲ့ ကုသမှုတွေ လိုအပ်လဲ။ ဦးနှောက် အထူးကု ဆရာဝန်မှ

  • နာတာရှည် rhinitis

  • နှာခေါင်းပိတ်ခြင်း (Air Allergies) ဟုလည်းသိကြသော ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံတွင် အဖြစ်များပါသည်။ ဒီရောဂါက နှာခေါင်းကို ရောင်ရမ်းပြီး နှာစေးတွေ ပိတ်ဆို့သွားတာမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ အိပ်ပျော်နေစဉ် သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သည့်အခါတွင် အသက်ရှူရန် ပါးစပ်ကိုဖွင့်၍ အသက်ရှူရခက်ခဲစေသည်။ အသက်ရှုရတာ ပိုလွယ်တာကြောင့်ပါ။ နား၊ နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်း အထူးကု ဆရာဝန်က ဒီရောဂါကို ကောင်းကောင်း ပြုစုပေးပါလိမ့်မယ်။ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၏အကြောင်းရင်းများကို ဆန်းစစ်ခြင်း။ ရောဂါကြောင့်မဟုတ်သော အသက်ရှုကြပ်ခြင်း။ မောပန်းလွယ်သောလူနာများ အထူးသဖြင့် ငယ်ရွယ်သောလူနာများသည် လေ့ကျင့်ခန်းမဆင်းခြင်း၊ လုံလောက်စွာ အနားယူခြင်း သို့မဟုတ် ကောင်းစွာမအိပ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်တတ်သည်။ အထူးသဖြင့် စိတ်ဖိစီးမှုတွေရှိတယ်။ အလုပ်မှာပဲဖြစ်ဖြစ် မိသားစုကိစ္စပဲဖြစ်ဖြစ် စိတ်ပူတယ်။ မောပန်းလွယ်စေနိုင်ပါတယ်။ လူနာများသည် အသက်ရှုကြပ်တတ်သည်။ သင့်အဆုတ်ထဲကို လေဝင်မလာအောင် 3-4 ချက်လောက် အသက်ပြင်းပြင်းရှူလိုက်ရင်တော့ အဆင်ပြေသွားမှာပါ။ ဒါမှမဟုတ် သက်ပြင်းချရတာ ကြိုက်တယ်။ တခါတရံ လူနာတွေမှာ ပြဿနာရှိတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့က အဲဒါကို ပြင်လို့ရတယ်ဆိုတော့ ဘာမှမရှိဘူးလို့ ထင်ကြပေမယ့် တကယ်တမ်းတော့ မသိစိတ်က ပြဿနာကို မြန်မြန်ဆန်ဆန် ကောက်နေတုန်းပါပဲ။ ဤလူနာအုပ်စုသည် အထူးသဖြင့် အိပ်ပျော်နေချိန်တွင် စိတ်ကျရောဂါအပျော့စား ဆေးဝါးများ သောက်သုံးခြင်းဖြင့် ပိုမိုသက်တောင့်သက်သာရှိမည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် စိတ်ရောဂါကုဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ရန် လိုအပ်သော လူနာအချို့ရှိပါသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် နှလုံးတုန်ခြင်း၊ အစာအိမ်ထဲတွင် အက်ဆစ်များလွန်းခြင်း၊ မကြာခဏ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွယ်တကူ လန့်ဖျပ်ခြင်းစသည့် အခြားသော လက္ခဏာများ ရှိတတ်ပါသည်။

  • သွေးအားနည်းရောဂါ

  • အဆိပ်သင့်ခြင်း လည်ပင်းကြီးရောဂါ သိုင်းရွိုက်ဂလင်း လွန်ကဲစွာ လှုပ်ရှားနေခြင်း (thyrotoxicosis သို့မဟုတ် Hyperthyroidism)

  • သိုင်းရွိုက်ဂလင်း လှုပ်ရှားမှုနည်းခြင်း။ (hypothyroidism)

  • ကျောရိုးပုံသဏ္ဍာန်သည် ရင်ဘတ်၏လှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်သည်။ အသက်ရှူရ ပိုခက်ခဲစေတယ်။ ပိုအားထုတ်ပါ။

  • အစာအိမ်အက်ဆစ်ပြန်တက်ခြင်း။ (Gastroesophageal Reflux) နှင့် Bloating

  • နာတာရှည်ကျောက်ကပ်ရောဂါ

  • ပြင်းထန်သောအသည်းရောဂါ
    
    
    

အကြောင်းရင်းက ရောဂါကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။

• လေ့ကျင့်ခန်း အရမ်းနည်းတယ်။ တော်ရုံလေ့ကျင့်ခန်း (ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကြံ့ခိုင်မှုမရှိ)၊

• အဖျားမှပြန်လည်ကောင်းမွန်လာ

• လုံလောက်စွာ အနားယူပါ။

• စိတ်ဖိစီးခြင်း၊ စိုးရိမ်ခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း (ပင်ပန်းခြင်း)၊
  
  

အများစုမှာ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း လက္ခဏာများ နှင့် ရောက်ရှိလာသော လူနာများတွင် ရောဂါမရှိ တတ်သည် ။ ဒါပေမယ့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို ဖြစ်စေတဲ့ ရောဂါများစွာ ရှိပါတယ်။ မကုသဘဲ သို့မဟုတ် နောက်ကျမှ မကုသပါက အသက်အန္တရာယ် သို့မဟုတ် မသန်စွမ်းမှုနှင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို တစ်သက်လုံးဖြစ်စေနိုင်သည်။

ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၏ပြင်းထန်မှုလက္ခဏာများ

ဆရာဝန်များသည် လူနာ၏ ကြံ့ခိုင်မှုနှင့် ရောဂါ၏ပြင်းထန်မှုကို အကဲဖြတ်ရန် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နိုင်စွမ်းကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၏ လက္ခဏာများ မည်မျှပြင်းထန်သည်ကို မေးမြန်းလေ့ရှိသည်။ အသုံးများသော ရိုးရှင်းသော နည်းလမ်းမှာ အဆင့် 0 မှ 4 အထိ ပိုင်းခြားထားသော Word Scale (Modified Medical Research Council Scale) ကို အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။

• 0 တန်းတွင် အသက်ရှူကျပ်သည့် လက္ခဏာမရှိပါ။ ပြင်းပြင်းထန်ထန် လေ့ကျင့်တာကလွဲလို့။

• အဆင့် 1- လမ်းကြမ်းပေါ်တွင် အမြန်လမ်းလျှောက်ခြင်း သို့မဟုတ် တောင်ပေါ်လမ်းလျှောက်သည့်အခါ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း။

• အဆင့် 2 သည် အသက်အရွယ်တူ သာမန်လူများထက် အသက်ရှုကြပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ခဏတာ ကြမ်းပြင်ပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်သည့်အခါ အသက်ရှူရပ်သွားခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

• 3 တန်းက မောပန်းနေတာကြောင့် အသက်ရှုမဝအောင် ရပ်တန့်ခဲ့ရပါတယ်။ ကိုက် ၁၀၀ ခန့် သို့မဟုတ် ၂ မိနစ်မှ ၃ မိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်ပါ။

• အဆင့် 4: အိမ်ကထွက်တဲ့အခါ ပင်ပန်းတာ ဒါမှမဟုတ် အဝတ်အစားတွေ ချွတ်တဲ့အခါ ပင်ပန်းတယ်။ သို့မဟုတ် အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြားထားသော New York Heart Association Functional Classification ကို သင် အသုံးပြုနိုင်ပါသည်။
  – Class I သည် သာမန်လူများကဲ့သို့ အကန့်အသတ်မရှိ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နိုင်သည်။
  – Class II၊ လေ့ကျင့်ခန်းအနည်းငယ်သာလုပ်ပါ၊ မမောပန်းဘဲ နေကောင်းပါတယ်၊ မလှုပ်မရှားဖြစ်လျှင် လက္ခဏာမပြတတ်သော်လည်း လေ့ကျင့်ခန်းပုံမှန်လုပ်ခြင်းသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၏ လက္ခဏာအချို့ရှိပါသည်။
  – Class III သည် လေ့ကျင့်ခန်းကို ပြင်းထန်စွာ ကန့်သတ်ထားရမည်ဖြစ်ပြီး မောပန်းနွမ်းနယ်နေပါက မည်သည့်လက္ခဏာမျှ မခံစားရပါ။
  – Class IV သည် ပင်ပန်းမှုမရှိဘဲ လေ့ကျင့်ခန်း မလုပ်နိုင်ပါ။ နေရတာတောင် ပင်ပန်းနိုင်ပါတယ်။ လေ့ကျင့်ခန်း တိုးမြှင့်ခြင်းဖြင့် လက္ခဏာများ တိုးလာပါသည်။

ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကုထုံးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးယူနစ်အများအပြားသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို အကဲဖြတ်ရန်နှင့် လူနာကုသမှုအပေါ် နောက်ဆက်တွဲလုပ်ဆောင်ရန် ပိုမိုအသေးစိတ်သောအမျိုးအစားကို အသုံးပြုကာ Dyspnea အတွက် အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်းစကေး (Modified Borg Scale) ကို အသုံးပြုခြင်းကဲ့သို့သော လူနာကုသမှုအပေါ် ဆက်လက်လုပ်ဆောင်သည်။

ပင်ပန်းရခြင်းအကြောင်းအရင်းကို စစ်ဆေးပါ။ ရောဂါကြောင့် အသက်ရှုကြပ်ခြင်း။

သမိုင်းယူခြင်း။ ပုံမှန်ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှု၊ သွေးစစ်ခြင်း၊ အသည်း၊ ကျောက်ကပ်၊ သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်မှုစမ်းသပ်မှု၊ ရင်ဘတ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း။ ECG အဆုတ်လုပ်ဆောင်ချက်ကို စစ်ဆေးပါ။ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း သို့မဟုတ် လက္ခဏာအားလုံးနီးပါးကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများကို ပြောပြပါမည်။