အထူးသဖြင့် လူဦးရေထူထပ်သော မြို့ပြကြီးများ၊ ကားများနှင့် အခြားယာဉ်များကို ခရီးသွားရာတွင် အဆင်ပြေစေရန်အတွက် အသုံးပြုပါသည်။ စက်မှုဇုန်တွေ အများကြီးရှိတယ်။ ယင်းကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို တိုက်ရိုက်ရော သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ ထိခိုက်မှုဖြစ်စေသည်။ သို့သော် စနစ်များစွာတွင် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို ပျက်စီးစေမည့် လေထုညစ်ညမ်းမှု၏ အကျိုးဆက်များကို မည်သူက ထင်မည်နည်း။ အသက်ရှုလမ်းကြောင်းစနစ်သာမက ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ အင်္ဂါတစ်ခုဖြစ်တဲ့ "ဦးနှောက်" လည်း ပါဝင်ပါတယ်။
PM 2.5 ကို သိအောင်လုပ်ပါ။
ယနေ့ခေတ်တွင်၊ PM 2.5 (2.5 μM ထက်သေးငယ်သော ဖုန်မှုန့်) ဟုခေါ်သော အဏုမှုန်မှုန်သည် လူသားဆံပင်ထက် အဆ 20 မှ 30 ခန့်သေးငယ်သော PM 2.5 ဖုန်မှုန့်သည် လေထုညစ်ညမ်းမှု အမျိုးအစားမဟုတ်ပါ။ ကျန်းမာရေးကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေတယ်။ ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ် (CO)၊ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (SO2)၊ အိုဇုန်း (O3)၊ နိုက်ထရိုဂျင်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (NO2) စသည့် အဆိပ်ဓာတ်ငွေ့များစွာကိုလည်း ကျွန်ုပ်တို့ ရှူရှိုက်မိပါသည်။
ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ 90% ကျော်သည် စံအဆင့်ထက်ကျော်လွန်သော လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ကြုံတွေ့နေရသည်။ ဒီလေထုညစ်ညမ်းမှုပြဿနာဟာ ထိုင်းနိုင်ငံတစ်ခုတည်းအတွက် သီးသန့်မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ကမ္ဘာတဝှမ်းက မြို့ကြီးတွေမှာလည်း ကျန်းမာရေးပြဿနာတွေကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် တွေ့ရှိရပါတယ်။
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ သို့မဟုတ် WHO ၏ အချက်အလက်များအရ နှစ်စဉ် လူ ၇ သန်းခန့်သည် အချိန်မတိုင်မီ သေဆုံးနေရကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ လေထုညစ်ညမ်းမှုကြောင့် အဆုတ်ကင်ဆာ၊ လေပြွန်ကင်ဆာ၊ နှလုံးရောဂါနှင့် ဦးနှောက်ရောဂါတို့ကို ဖြစ်စေသည် (ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့)၊
PM 2.5 မှ အန္တရာယ်
ကျွန်ုပ်တို့ ရှူရှိုက်မိသော လေထုညစ်ညမ်းမှုသည် အဆုတ် သို့မဟုတ် အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကို ထိခိုက်စေရုံသာမက PM 2.5 ဖုန်မှုန့်များသည် သွေးကြောများအတွင်းသို့ စိမ့်ဝင်နိုင်သည်။ နှာခေါင်းအတွင်း အနံ့ခံအာရုံကြောများမှတဆင့် ဝင်ရောက်ခြင်း ပါဝင်သည်။ ဦးနှောက်ထဲကို တိုက်ရိုက် ရောက်သွားတယ်။ အဏုကြည့်မှုန်မှုန်များ ဦးနှောက်ထဲသို့ ဝင်လာပြီးနောက် ၎င်းသည် ဦးနှောက်အတွင်း ရောင်ရမ်းမှုဖြစ်စဉ်များကို ဖြစ်စေသည်။ အမျိုးမျိုးသော ရောင်ရမ်းမှုဖြစ်စေသော အရာများကို လျှို့ဝှက်ထားသောကြောင့် ဦးနှောက်ဆဲလ်များကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေပါသည်။ Dementia သည် ပုံမှန်ထက် ပိုမြန်သည်။ အဲဒါကိုလည်း တွေ့ရတယ်။ ၎င်းသည် အယ်လ်ဇိုင်းမား သို့မဟုတ် ပါကင်ဆန်ရောဂါရှိသူများနှင့် ဆင်တူသော ဦးနှောက်အတွင်းရှိ ပုံမှန်မဟုတ်သော ပရိုတိန်းအစုအဝေးများ (β-amyloid၊ α-synuclein၊ tau protein) ကို ဖြစ်စေသည်။ (Calderón-Garcidueñas, 2015) (Calderón-Garcidueñas L., 2016) ၎င်းသည် သာမာန်လူများထက် ဦးနှောက်ဖြူသော အရာများကို ပိုမို ယုတ်လျော့စေသည် (Chen J.-C., 2015)
ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၄ နှစ်တာကာလအတွင်း လူပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်ကို ပျမ်းမျှအားဖြင့် (ESCAPE Project) တွင် လေ့လာခဲ့ရာ PM 2.5 ကို 15 μg/m³ နှင့် ထိတွေ့ရသူများတွင် သေဆုံးမှုနှုန်း သိသိသာသာ တိုးလာကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ PM 2.5 တွင် 5 μg/m³ တိုးတိုင်းအတွက် ခန့်မှန်းခြေ 7% (Beelen, 2013)။
PM 2.5 နှင့် ဦးနှောက်
ကလေးငယ်များတွင် PM 2.5 အဆင့်သည် ဥာဏ်ရည်ဖွံ့ဖြိုးမှုတွင် မူမမှန်မှုများနှင့် ဆက်နွယ်မှုကို အတည်ပြုသည့် လေ့လာမှုများစွာ ရှိပြီး ဉာဏ်ရည်နိမ့်ပါးခြင်း (Global Intelligence Quotient; IQ)၊ ဖွံ့ဖြိုးမှုနှေးကွေးခြင်း (သိမြင်မှု နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှစ်မျိုးလုံး) ရှိသည်။ ၎င်းသည် အာရုံစူးစိုက်မှုအားနည်းသော Hyperactivity Disorder (Attention Deficit) နှင့် Autism (အော်တစ်ဇင်) ကို 68% အထိ တိုးလာစေသည် (Suades-González, 2015) (Fu, 2019)
အရွယ်ရောက်ပြီးသူများတွင် ထိုသို့တွေ့ရှိခဲ့သည်။ PM 2.5 အမှုန်အမွှားများနှင့် ထိတွေ့ခြင်းသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါကို ၃ ဆတိုးလာစေပြီး ပါကင်ဆန်ရောဂါ (Fu, 2019) တွင် 34% တိုးလာကာ လေဖြတ်နိုင်ခြေ (Stroke) တိုးလာကာ PM2 တွင် 10 μg/m3 တိုင်း သိသိသာသာတိုးလာသည်။ အဆင့် 5 သည် အဏုကြည့်မှုန်မှုန်များနှင့် ထိတွေ့မှုများလာပါက လေဖြတ်နိုင်ခြေကို ခန့်မှန်းခြေ 13% တိုးစေသည်။ အန္တရာယ် တိုးလာမယ်။ လေဖြတ်ဖူးသူများတွင် PM 2.5 နှင့် ထိတွေ့မှုသည် ဤလူအုပ်စုတွင် သေဆုံးနှုန်းကို တိုးစေသည် (Lin, 2017)။
PM2.5 အမှုန်အမွှားများသောနေရာများတွင် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်သူများသည် ဦးနှောက်ကျန်းမာရေးကို အပျက်သဘောဆောင်သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်စေနိုင်ပြီး လေဖြတ်ခြင်းဖြစ်ပွားမှုကို တိုးစေပါသည်။ အသီးအနှံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ များများစားပါ (တစ်နေ့လျှင် ၃.၅ ကြိမ်ထက် ပိုစားသည်) သည် ခန္ဓာကိုယ်ပေါ်ရှိ အဏုမှုန်မှုန်များ၏ သက်ရောက်မှုကို လျှော့ချနိုင်သည် ။ ၎င်းသည် သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင်ပါရှိသော antioxidant အာနိသင်ကြောင့်ဖြစ်သည် (Lin, 2017) (Runhua, 2018)
migraine ခေါင်းကိုက်နေသူများ၊ ဦးနှောက်သည် သာမန်လူများထက် PM2.5 ဖုန်မှုန့်များနှင့် အခြားလေထုညစ်ညမ်းမှု အမျိုးအစားများ ပြင်းထန်စွာ ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဆောင်းရာသီကဲ့သို့သော အဏုကြည့်မှုန်မှုန်များ မြင့်မားသောအချိန်များတွင် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ရောဂါရှိသူများတွင် ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ခြင်းကို တွေ့ရှိရကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်။ အရေးပေါ်ခန်းတွင် ဆေးထိုးရန် ဆရာဝန်ထံသွားရသည့်အထိ ပုံမှန်ကာလထက် ၄-၁၃ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (Chen C.-C., 2015)၊
အထက်ပါဆေးဘက်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များအရ PM 2.5 ဖုန်မှုန့်များအပြင် အခြားသော လေထုညစ်ညမ်းမှုအမျိုးအစားများသည် ခန္ဓာကိုယ်စနစ်များစွာတွင် သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ မိုက်ခရိုစကုပ်ဖုန်မှုန့်များ မြင့်မားသောနေရာများသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း။ အကာအကွယ်ပစ္စည်းများကို မှန်ကန်စွာအသုံးပြုပါ။ ဓာတ်တိုးဆန့်ကျင်ပစ္စည်းများ ပါဝင်သော သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို လုံလောက်စွာ စားသုံးပါ။ လေထုညစ်ညမ်းမှုကို လျှော့ချရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်စေရန် အသိပညာပေးခြင်း အပါအဝင် ကျွန်ုပ်တို့နှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ ချစ်ခင်ရသူများ၏ ကျန်းမာရေးအတွက် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။
ကိုးကား
(၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်)။ ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ ထုတ်ယူသည်- https://www.who.int/airpollution/en/  ;
Beelen, R. a.-N. (၂၀၁၃၊ ၁၂)။ သဘာဝကြောင့် သေဆုံးမှုအပေါ် လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ရေရှည်ထိတွေ့မှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများ- multicentre ESCAPE ပရောဂျက်အတွင်း ဥရောပအုပ်စု 22 ခုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း။ ဓား၊ ၃၈၃ ။ doi-10.1016/S0140-6736(13)62158-3
Calderón-Garcidueñas (၂၀၁၅)။ လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် သင့်ဦးနှောက်- ယခု သင်ဘာကို သိရန်လိုအပ်သနည်း။ ပင်မကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ၊ ၃၂၉-၃၄၅။ doi-10.1017/S146342361400036X
Calderón-Garcidueñas, L. (2016)။ ပြင်းထန်စွာ ထိတွေ့နိုင်သော PM2.5 မြို့ပြများတွင် ဦးနှောက်အရည်များ ဇီဝအမှတ်အသားများ- ငယ်ရွယ်သော မက္ကဆီကိုစီးတီးတွင် နေထိုင်သူများတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားနှင့် ပါကင်ဆန်ရောဂါများ ဖြစ်နိုင်ခြေများ။ J Alzheimer's Dis. ၊ ၅၉၇-၆၁၃။ doi-10.3233/JAD-160472
Chen၊ C.-C။ (၂၀၁၅)။ Fine Particulate Air Pollution နှင့် Migraine အတွက် နေ့စဥ် ဆေးခန်းသို့ သွားရောက်ခြင်း – ထိုင်ပေ၊ ထိုင်ဝမ်။ Int J Environ Res ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ၊ 4697–4708။ doi-10.3390/ijerph120504697
Chen, J.-C. (၂၀၁၅)။ ဦးနှောက်ဖွဲ့စည်းပုံအပေါ် ပတ်ဝန်းကျင်လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် အာရုံကြောအဆိပ်သင့်မှု- အမျိုးသမီးများ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အစပျိုးမှတ်ဉာဏ်လေ့လာမှုမှ အထောက်အထား။ Ann Neurol ၊ ၄၆၆–၄၇၆။ doi:10.1002/ana.24460
Fu, P. (2019)။ PM2.5 ထိတွေ့မှုနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများကြား ဆက်စပ်မှု- စနစ်တကျ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် မက်တာ-ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း။ Sci Total Environ ၊ 1240-1248။ doi:10.1016/j.scitotenv.2018.11.218
Lin, H. (2017)။ ပတ်ဝန်းကျင် PM2.5 နှင့် လေဖြတ်ခြင်း- ဝင်ငွေနည်းနိုင်ငံ ခြောက်နိုင်ငံရှိ အကျိုးသက်ရောက်မှု ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများနှင့် လူဦးရေ၏ ရည်ညွှန်းနိုင်သော အန္တရာယ်။ လေဖြတ် ၊ ၁၁၉၁-၁၁၉၇။ doi:10.1161/STROKEAHA.116.015739။
Runhua, Z. (2018)။ Ischemic Stroke နှင့် Hemorrhagic Stroke သေဆုံးမှုအပေါ် အမှုန်အမွှားလေထုညစ်ညမ်းမှု၏စူးရှသောအကျိုးသက်ရောက်မှုများ။ ရှေ့ Neurol doi:10.3389/fneur.2018.00827
Suades-González, E. (2015)။ လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် အာရုံကြောဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု- နောက်ဆုံး သက်သေအထောက်အထားကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း။ Endocrinology ၊ ၃၄၇၃-၃၄၈၂။ doi:10.1210/en.2015-1403
