သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် Dementia သည် အဖြစ်များသည်။ မေ့တတ်တယ်ဆိုလို့ပဲ။ မှန်မှန်ရှုပ်သည်။ တစ်ချိန်က အမှတ်ရစရာတွေ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့အထိပါပဲ။ အပြုအမူနှင့် လူနေမှုပုံစံကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ကိုယ့်ကိုကိုယ် မကူညီနိုင်လောက်အောင် ပြင်းထန်တယ်။ သင့်အနီးနားရှိလူများသည် သင့်အား အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုပေးနိုင်ရန် သင့်ရောဂါလက္ခဏာများကို အမြဲဂရုစိုက်နေရပါမည်။
dementia ဆိုတာဘာလဲ။
Dementia သည် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောများ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ယိုယွင်းသွားသည့် အခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည် ။ ဦးနှောက်ဆဲလ်များ လည်ပတ်မှု အရေအတွက် ကျဆင်းခြင်းနှင့် ဦးနှောက်ဆဲလ် အစိတ်အပိုင်း အများအပြား ဆုံးရှုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ လူနာကို မှတ်ဉာဏ်ဆုံးရှုံးစေတယ်။ အများစုကတော့ ရေတိုမှတ်ဉာဏ်နဲ့ စတင်လေ့ရှိပါတယ်။ ၎င်းနောက်တွင် ရေရှည်မှတ်ဉာဏ်၊ တွေးခေါ်မှု၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှု၊ အစီအစဉ်ဆွဲမှု၊ သင်ယူမှု၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြောင်းလဲမှုများနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် ချို့ယွင်းချက်များသည် အသက်အရွယ်နှင့်ဆက်စပ်နေသည့် မေ့လျော့ခြင်းမျှသာမဟုတ်ပေ။ ဒါပေမယ့် အသက်ကိုထိခိုက်စေတဲ့ ပြင်းထန်တဲ့ မှတ်ဉာဏ်ဆုံးရှုံးမှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။ အသက် 65 နှစ်နှင့်အထက် သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင်သာမက Down's Syndrome ကဲ့သို့သော မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ရောဂါရှိသူများ၊ သို့မဟုတ် လေဖြတ်ခြင်းကဲ့သို့သော ဦးနှောက်ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ထိခိုက်စေသော ရောဂါရှိသူများတွင်လည်း မကြာခဏ တွေ့ရပါသည်။ အာရုံကြောစနစ်၏ကူးစက်ရောဂါများ မတော်တဆမှုတစ်ခုကြောင့် ဦးနှောက်ထိခိုက်ခြင်း။ ၎င်းသည် ငယ်ရွယ်စဉ်တွင်ပင် dementia ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။
Dementia ကိုဘာတွေကဖြစ်စေသလဲ
- အာရုံကြောစနစ်ယိုယွင်း (Neurodegeneration) သည် အသက် ၆၅ နှစ်အထက် လူများတွင် အဖြစ်များသော ရောဂါများ ဖြစ်ကြပါသည်။ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ (Alzheimer's Disease) ဤအုပ်စုတွင်တွေ့ရသော အခြားရောဂါများဖြစ်သည့် ပါကင်ဆန်ရောဂါတွင် မေ့လျော့ခြင်းကဲ့သို့သော ရောဂါများ။ Frontal dementia (Frontotemporal Dementia)
- လေဖြတ်ခြင်း။ ဆီးချိုရောဂါနှင့် သွေးတိုးကဲ့သို့သော သွေးကြောဆိုင်ရာပြဿနာများဖြစ်စေသော နာတာရှည်ရောဂါများရှိသော သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ Hyperlipidemia စသည်တို့
- ဦးနှောက်အတွင်းရှိ hematomas သို့မဟုတ် meninges ကဲ့သို့သောအာရုံကြောခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာရောဂါများ ကင်ဆာ သို့မဟုတ် ဦးနှောက်အကျိတ် ပုံမှန်ဖိအား Hydrocephalus
- ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ခြင်းကဲ့သို့သော ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်၏ ဗိုင်းရပ်စ် သို့မဟုတ် ဘက်တီးရီးယားကူးစက်မှု။ ဦးနှောက်ရောင်ခြင်း။
- ဗီတာမင် B12 ချို့တဲ့သူများသည် အချို့သောရောဂါများ သို့မဟုတ် ဗီတာမင်စုပ်ယူမှုကို ဟန့်တားသော ဆေးဝါးများကဲ့သို့သော စုပ်ယူမှု အားနည်းသူများတွင် ဖြစ်ပွားပါသည်။ အရင်က အစာအိမ်ခွဲစိတ်ဖူးတယ်။ သို့မဟုတ် အစားအစာမှ ဗီတာမင်အလုံအလောက်မရသူများ၊ သက်သတ်လွတ်စားခြင်းကဲ့သို့သော အစားအသောက်များတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။
- သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်မှု ချို့ယွင်းခြင်း၊ အသည်းချို့ယွင်းခြင်းနှင့် နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ ကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်တွင်း စနစ်အမျိုးမျိုး၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော လုပ်ဆောင်မှု အခြေအနေများ။
- အဆိပ်အတောက်များ၊ အချို့သောဆေးဝါးများ၊ သို့မဟုတ် စွဲလမ်းစေသောအရာများနှင့် ထိတွေ့ခြင်း။
- စိတ်ကျရောဂါနှင့် စိတ်ကြွရောဂါ ကဲ့သို့သော စိတ်ရောဂါအချို့
- hypoxia ကဲ့သို့သော ပြင်းထန်သော ဦးနှောက်ဒဏ်ရာ ဆက်တိုက်ဖမ်းဆီးရမိခြင်း။ hypoglycemia ၏ကြာရှည်စွာကာလ မတော်တဆမှုတစ်ခုကြောင့် ဦးနှောက်ထိခိုက်ခြင်း။
Dementia ၏လက္ခဏာများကို သင်မည်သို့သတိပြုနိုင်မည်နည်း။
- ရေတိုမှတ်ဉာဏ်ဆုံးရှုံးမှု
- အချိန်နှင့်နေရာ ရှုပ်နေသည်။
- အာရုံစူးစိုက်မှု ညံ့ဖျင်းပြီး အရာတစ်ခုကို အကြာကြီး မလေ့လာနိုင်ပါ။
- စိတ်တိုခြင်း၊ စိတ်တိုခြင်း၊ စိတ်တိုခြင်း၊ ရန်လိုခြင်း။
- သင်အရင်ကလို ဆက်သွယ်လို့မရခြင်းကဲ့သို့သော ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ပိုမိုရှိနေပါသည်။ အရာများကို မှန်ကန်စွာ မခေါ်ဆိုနိုင်ပါ။ စကားထစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စကားထစ်ခြင်း။
- ထုံထိုင်းခြင်း၊ စိတ်အားထက်သန်မှု မရှိသေး
- ရေချိုးခြင်း၊ အစာစားခြင်း၊ စွန့်ထုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ကားမောင်းခြင်း၊ ပွဲစီစဉ်ခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင်ဆေး စီစဉ်ပေးခြင်းစသည့် နယ်ပယ်အမျိုးမျိုးတွင် မိမိကိုယ်မိမိ ကူညီမှု ဆုံးရှုံးခြင်း၊ အရာတွေကို ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်ပါ။
Dementia ၏အဆင့်မည်မျှရှိသနည်း။
Dementia ကို ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်နှင့် လူနာလက္ခဏာများအလိုက် အဆင့် 4 ဆင့်ခွဲထားသည် ။
- အဆင့် 1: စိတ်ကျရောဂါ၏အစောပိုင်းအဆင့် ရှုပ်ထွေးသောအရာများကို လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးခြင်း။ သို့သော် ဤအဆင့်တွင် လူနာများသည် ရေချိုးခြင်း၊ အဝတ်အစားဝတ်ခြင်း၊ အစာစားခြင်း၊ ရေချိုးခန်းသွားခြင်းကဲ့သို့သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြဿနာများ၊
- အဆင့် 2: အလယ်အလတ်အဆင့် dementia အခြေခံ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဂရုစိုက်မှု ဆုံးရှုံးသွားတော့တယ်။ နားလည်မှုပြဿနာရှိတယ်။ သင်ယူမှုမသန်စွမ်း အချို့သော ဆုံးဖြတ်ချက်များချနိုင်မှု ပျောက်ဆုံးသွားတော့သည်။ တခါတရံမှာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာတွေဖြစ်တဲ့ လွဲမှားခြင်း၊ အကြားအာရုံဆုံးရှုံးခြင်း သို့မဟုတ် အမြင်မှားခြင်း စတာတွေ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
- အဆင့် 3: ပြင်းထန်သော dementia ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး အားလုံးနီးပါး ဆုံးရှုံးတယ်။ အခြေခံနေ့စဉ်လှုပ်ရှားမှုများကို သင်ကိုယ်တိုင် မလုပ်နိုင်ပါ။ ဆီး သို့မဟုတ် မစင်ကို မထိန်းနိုင်ပါ။ အနီးကပ်ကြီးကြပ်မှုရှိရန် လိုအပ်ပါသည်။
- အဆင့် 4- အိပ်ယာဝင်၍ မေ့မြောခြင်း။ သို့မဟုတ် နောက်ဆုံးအဆင့် ကိုယ့်ကိုကိုယ် မကူညီနိုင်ဘူး။ လှုပ်ရှားမှုတွေရော အစားအသောက်နှင့် ဆက်ဆံရေးသည် အာဟာရချို့တဲ့ခြင်းကဲ့သို့သော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ရှိနိုင်သည်။ စနစ်အမျိုးမျိုးရှိ ရောဂါပိုးများသည် ဖိအားအနာများဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်။
Dementia ဖြစ်နိုင်ခြေအချက်များ
- အသက်ကြီးသည် ။
- မျိုးရိုးဗီဇ အချို့
- မွေးရာပါရောဂါရှိသူများ ၎င်းသည် သွေးတိုးခြင်း၊ ဆီးချိုရောဂါနှင့် သွေးတွင်းအဆီများခြင်းကဲ့သို့သော နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာအန္တရာယ်ကို တိုးစေသည်။ နာတာရှည် အသည်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်ရောဂါ
- Anticholinergic ဆေးများကဲ့သို့သော ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်ကို ထိခိုက်စေသော ဆေးဝါးအချို့ကို သောက်သုံးခြင်း။ (Anticholinergic ဆေးများ)
- အရက်အလွန်အကျွံသောက်သုံးခြင်း ( တစ်ပတ်လျှင် 21 ယူနစ်ထက်ပို၍ 1 ယူနစ် = အရက် 8 ဂရမ် )
- ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း။
- ပြင်းထန်သောဦးနှောက်ဒဏ်ရာ
- အထူးသဖြင့် PM 2.5 လေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် ထိတွေ့မှု
- နားမကြားခြင်း သို့မဟုတ် အမြင်အာရုံချို့တဲ့ခြင်း။
- စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း။
- ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုမရှိခြင်း (Physical Inactivity) များများစားစား လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း မရှိခြင်း။ လေ့ကျင့်ခန်းမလုပ်ခြင်း စတာတွေ၊
- သီးသန့်နေထိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် လူများနှင့်တွေ့ဆုံခြင်း သို့မဟုတ် သီးသန့်နေထိုင်ရန် လိုအပ်သော COVID -19 အခြေအနေကဲ့သို့သော လူများနှင့်တွေ့ဆုံခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
Dementia ကို ဘယ်လိုအတည်ပြုနိုင်မလဲ။
- မှတ်တမ်းယူခြင်း နှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း ၊ လူနာနှင့် နီးစပ်သူများ မှလည်း မှတ်တမ်းပေးပါသည်။
- မှတ်ဉာဏ်၊ အာရုံစူးစိုက်မှု၊ အာရုံကြောဆိုင်ရာလုပ်ဆောင်ချက်၊ တွေးခေါ်မှု၊ ဘာသာစကားအသုံးပြုမှု၊ အမျိုးမျိုးသောစမ်းသပ်မှုများဖြင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်းကဲ့သို့သော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအခြေအနေများကို စစ်ဆေးခြင်း။
- သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်ချက်ကဲ့သို့ dementia ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများကို ရှာဖွေရန် သွေးစစ်ဆေးမှုများ သတ္တုဓာတ်ဆားပမာဏ၊ အသည်းတန်ဖိုး၊ ကျောက်ကပ်တန်ဖိုး၊ သွေးထဲတွင် ဗီတာမင်ပမာဏ၊ စသည်တို့။
- ဦးနှောက်ပုံရိပ်များကို ကွန်ပျူတာဖြင့် ဦးနှောက်စကင်န် (CT Scan) သို့မဟုတ် ဦးနှောက်သံလိုက်ပဲ့တင်ရိုက်ခတ်မှုပုံရိပ်စကင်န် (MRI Scan) ကဲ့သို့သော အခြေခံကိရိယာများဖြင့် စကင်န်ဖတ်သည်။
- တခါတရံတွင် အီလက်ထရွန်နစ်ဖလိုဂရမ်ကဲ့သို့သော နောက်ထပ်စစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။ (Electroencephalogram – EEG) Cerebrospinal fluid စစ်ဆေးခြင်း။ positron emission tomography (PET Scan) ကို အသုံးပြု၍ ဦးနှောက်စကင်န်
- အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါနှင့် ပတ်သက်သော ပစ္စည်းများအတွက် သွေးစစ်ခြင်း။ အဲဒါက နည်းပညာအသစ်ပါ။ ၎င်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် မကြာသေးမီကသာ အသုံးပြုခဲ့ပြီး အချို့သောကိစ္စများတွင်သာ အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။
Dementia ကို ဘယ်လိုကုသနိုင်မလဲ။
Dementia ကုသမှုသည် အကြောင်းရင်း၊ ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ်တွင် များစွာမူတည်သည်။ ကုသမှုကို ပိုင်းခြားပါ။
- စိတ်ကျဝေဒနာရှင်များအား ဆေးဝါးမပါဘဲ ကုသခြင်း။ ဂိမ်းကစားခြင်း၊ အမူအကျင့်ကို ချိန်ညှိခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ခြင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင်ခြင်းစသည့် ဦးနှောက်ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည့် လေ့ကျင့်မှုကို အလေးထားပါ။ မှန်ကန်သော နားလည်မှုဖန်တီးနိုင်ရန် ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးသူ သို့မဟုတ် လူနာများ၏ မိသားစုများအား အသိပညာပေးသည်။ အမျိုးမျိုးသော ရောဂါလက္ခဏာများကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရန် ပြင်ဆင်ပါ။
- စိတ်ကျဝေဒနာရှင်များအား ဆေးဝါးများအသုံးပြု၍ ကုသခြင်း။ ဆရာဝန်ပေါ် မူတည်တယ်။ ဆေးဝါးအများစုသည် ရောဂါလက္ခဏာများကို ကုသရန်နှင့် ဦးနှောက်ယိုယွင်းမှုကို နှေးကွေးစေပါသည်။ သင့်ဆရာဝန်မှ အကြံပြုထားသည့်အတိုင်း ဆေးကိုသာသောက်ပါ။
- Dementia လူနာများအား ခွဲစိတ်ကုသပေးခြင်း အချို့ကိစ္စများတွင် ဆရာဝန်များက ခွဲစိတ်ရန် စဉ်းစားနိုင်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ အာရုံကြောခွဲစိတ်မှုဆိုင်ရာ ရောဂါကြောင့် dementia ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းအရင်းကို တွေ့ရှိပါက၊
Dementia ကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ။
Dementias အများစုသည် ပျောက်ကင်းအောင် မကုသနိုင်သော အာရုံကြောစနစ် ယိုယွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရသည်။ ဒါပေမယ့် သင့်ကျန်းမာရေးကို ပုံမှန်ဂရုစိုက်ပါ။ အန္တရာယ်ဖြစ်စေသောအချက်အချို့ကို ပြုပြင်ပြီး ထိန်းချုပ်ပါ။ ဦးနှောက်ယိုယွင်းမှုနှင့် ကဲ့သို့သော ရောဂါလက္ခဏာများကို နှေးကွေးစေနိုင်သည်။
- ဆီးချို၊ သွေးပေါင်ချိန်နှင့် lipid တို့ကို ပုံမှန်ကန့်သတ်ချက်များအတွင်း ထိန်းချုပ်ပါ။
- နားပင်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော အမြင်အာရုံကို ပြုပြင်ပါ။
- ဦးနှောက်ကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော ဆေးဝါးများ ရှောင်ပါ။
- ဦးနှောက်လေ့ကျင့်ခန်း လေ့ကျင့်ခန်းပုံမှန်လုပ်ပါ၊ လူများနှင့်တွေ့ဆုံပါ၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံပါ၊ အိမ်တွင် သင့်ကိုယ်သင် အထီးကျန်မနေပါနဲ့။
- စိတ်ဖိစီးမှုကို သင့်တော်သလို စီမံခန့်ခွဲပါ။ လုံလောက်အောင် အိပ်ပါ။
- ဆေးလိပ်မသောက်၊ အရက်မသောက်ပါနဲ့။ စွဲလမ်းစေသောအရာများကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ဦးနှောက်ဒဏ်ရာကို ရှောင်ပါ။
Dementia ကုသရာတွင် အထူးပြုသော ဆရာဝန်
ဒေါက်တာ Chaisak ကောင်းမွန်သောအလုပ်ကိုလုပ်ပါ။ အာရုံကြောပါရဂူနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ အာရုံကြောပညာနှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောဆိုင်ရာ အထူးပြုဆရာဝန်။ ဦးနှောက်နှင့် အရိုးဆေးရုံ
သင်ကိုယ်တိုင် ရက်ချိန်းယူရန် ဤနေရာကိုနှိပ်ပါ ။
Dementia ကုသရေး အထူးပြု ဆေးရုံ
အရိုးနှင့် ဦးနှောက်ဆေးရုံ အကြောင်းရင်း၊ စောင့်ရှောက်မှု၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးနဲ့ dementia ကို ကာကွယ်ဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်နေပါပြီ။ ဦးနှောက်အထူးကုဆရာဝန်များအဖွဲ့၊ သူနာပြုအဖွဲ့၊ ဘက်စုံလေ့ကျင့်ရေးအသင်း၊ ခေတ်မီကုသရေးနည်းပညာများ ပြင်းထန်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် လူနာများအား ၎င်းတို့၏ဘဝတွင် ယုံကြည်မှုအပြည့်ဖြင့် ပြန်လည်နေထိုင်ရန် ကူညီပေးရန်။
Memory စစ်ဆေးခြင်း ပက်ကေ့ချ်
Memory စစ်ဆေးခြင်း ပက်ကေ့ချ် ဈေးနှုန်း 23000 ဘတ် မှ စတင်ပါသည်။
