Acromegaly သို့မဟုတ် အက်ခရိုမီဂယ်လီရောဂါသည် ခန္ဓာကိုယ်တွင် ကြီးထွားဟော်မုန်း အချိန်ကြာရှည် မမှန်မကန် မြင့်မားနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် ရောဂါဖြစ်ပြီး အရိုး၊ အထွက်အလိပ်တစ်ရှူးများနှင့် အင်္ဂါအချို့၏ အရွယ်အစားကြီးလာစေသည်။ လူအများက မသတိမပြုမိတတ်သဖြင့် အချိန်မီ စောင့်ရှောက်ကုသမှု မရရှိဘဲ နောက်ဆက်တွဲအနေဖြင့် ဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတိုးရောဂါ၊ နှလုံးရောဂါနှင့် အိပ်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း (sleep apnea) တို့၏ အန္တရာယ်ကို တိုးစေသည်
ရောဂါ Acromegaly ဆိုတာဘာလဲ
ရောဂါ Acromegaly (အက်ခရိုမီဂယ်လီ) ဆိုသည်မှာ ပီတွီတာရီဂလန် (pituitary gland) မှ ဟော်မုန်းကို အလွန်အကျွံ ထုတ်လွှတ်နေခြင်းကြောင့် ကြီးထွားဟော်မုန်း အဆင့် မမှန်မကန် မြင့်မားလာသည့် အခြေအနေဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် သက်ရောက်မှုဖြစ်စေကာ ရေရှည်ရောဂါတစ်မျိုးအဖြစ် ဖြစ်လာနိုင်သည်။ အရိုးအကြွင်း (cartilage)၊ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများနှင့် တစ်ရှူးအမျိုးမျိုးတို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပြီး အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး နှစ်ဦးစလုံးတွင် အရွယ်ရောက်ပြီးသူများတွင် ပိုမိုတွေ့ရသည်
ရောဂါ Acromegaly ဘာကြောင့်ဖြစ်တာလဲ
ရောဂါ Acromegaly ၏ အကြောင်းရင်းမှာ ပီတွီတာရီဂလန်တွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် မကင်ဆာအကျိတ် (Pituitary Adenoma) ကြောင့်ဖြစ်ပြီး ပီတွီတာရီဂလန်က ကြီးထွားဟော်မုန်း (Growth Hormone) ကို အလွန်အကျွံ ထုတ်လွှတ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် အသည်းနှင့် တစ်ရှူးများက ဟော်မုန်း IGF-1 (Insulin-like Growth Factor-1) ကို ပိုမိုထုတ်လုပ်လာစေပြီး အရိုးနှင့် တစ်ရှူးအချို့ မမှန်မကန် ကြီးထွားလာကာ အရွယ်အစား တဖြည်းဖြည်းချင်း ကျယ်ပြန့်လာစေသည် အချိန်မီ မကုသပါက ရေရှည်အကျိုးဆက်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
ရောဂါ Acromegaly လက္ခဏာတွေက ဘယ်လိုလဲ
- လက်ကြီး၊ ခြေကြီးလာပြီး ယခင်ဝတ်ခဲ့သော လက်စွပ်တွေ ကျပ်လာခြင်း၊ ဖိနပ်အရွယ်အစား ပိုကြီးတာသို့ ပြောင်းဝတ်ရခြင်း
- မျက်နှာပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲလာခြင်း—မေးရိုးအရှေ့ထွက်လာခြင်း၊ နှာခေါင်းနှင့် နှုတ်ခမ်းထူလာခြင်း၊ သွားကြားအကွာအဝေး တိုးလာခြင်း
- ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ မြင်ကွင်းကျဉ်းလာခြင်း၊ မြင်တတ်မှု မမှန်ကန်လာခြင်း
- အရေပြားထူလာပြီး ကြမ်းတမ်း၍ အဆီပြန်လာခြင်း
- ဟောက်သံများခြင်း၊ အိပ်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း (sleep apnea) ရှိခြင်း
- အဆစ်နာခြင်း၊ ကြွက်သားနာခြင်း၊ လက်ကောက်ဝတ်နာကြော ဖိမိခြင်းကြောင့် လက်မေ့/လက်ထုံခြင်း
- အခြားဟော်မုန်းများ မမှန်ကန်ခြင်း—ဥပမာ လစဉ်သွေးဆင်းမှု မမှန်ခြင်း၊ လိင်ဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည် လျော့ကျခြင်း
ထို့အပြင် ရောဂါ Acromegaly ၏ လက္ခဏာများသည် များသောအားဖြင့် တဖြည်းဖြည်းဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပြီး လူနာနှင့် နီးစပ်သူများက ယခင်ဓာတ်ပုံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် အတိတ်နှစ်များအတွင်း ကိုယ်ခန္ဓာပုံသဏ္ဌာန်ကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်းဖြင့် ပြောင်းလဲမှုကို သတိပြုနိုင်သည်
ရောဂါ Acromegaly ကို ဘယ်လို စစ်ဆေးအတည်ပြုမလဲ
- ဟော်မုန်းအဆင့် စစ်ဆေးခြင်း
- သွေးထဲရှိ IGF-1 ကို စစ်ဆေးခြင်း
- ကြီးထွားဟော်မုန်းအဆင့် (Growth Hormone) စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း
- ပီတွီတာရီဂလန်အပိုင်းကို မက်ဂနက်တစ်ဓာတ်မြှုပ်စက်ဖြင့် ပုံရိပ်စစ်ဆေးခြင်း (MRI)
ရောဂါ Acromegaly ကို ဘယ်လိုကုသမလဲ
ရောဂါ Acromegaly ၏ ကုသမှုသည် ရောဂါ၏အကြောင်းရင်းနှင့် ပြင်းထန်မှုအပေါ် မူတည်သည် အပါအဝင်—
- အကျိတ်ကို ခွဲစိတ်ဖယ်ရှားခြင်း သည် အကောင်းဆုံး ကုသနည်းဖြစ်သည် လူနာသည် အကျိတ်အရွယ်အစား 1 စင်တီမီတာ မကျော်လွန်ခင် လာရောက်ကုသနိုင်လျှင် ပျောက်ကင်းနိုင်ချေ ပိုမြင့်သည်။ နှာခေါင်းမှတဆင့် အင်ဒိုစကိုပ်ဖြင့် ခွဲစိတ်နည်းသည် လူကြိုက်များပြီး ဆရာဝန်အတွက် အသေးစိတ်မြင်နိုင်ကာ တိတိကျကျ ခွဲစိတ်နိုင်သည်၊ လူနာလည်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်မြန်သည်။ ထို့ပြင် အကျိတ်အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမား၍ ခန့်မှန်းခြေ 4 – 5 စင်တီမီတာလောက်ရှိသည့် အမှုများတွင် ခေါင်းခွံဖွင့်ခွဲစိတ်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်
- ဟော်မုန်းအဆင့်ကို ထိန်းချုပ်ရန် ဆေးသောက်ခြင်း နှင့် ခွဲစိတ်မလုပ်မီ အကျိတ်အရွယ်အစားကို လျော့ချရန်နှင့် ဟော်မုန်းလျော့ချရန်
- ရေဒီယေးရှင်း ကုသမှု (ဓာတ်ရောင်ခြည်ပေးခြင်း) ကို အချို့လူနာများတွင် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် အကျိတ်အချို့ကျန်ရှိနေသူများ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်မှု မပြုလုပ်နိုင်သူများတွင် အသုံးပြုသည်။ အားသာချက်မှာ အနာကွဲမရှိခြင်းဖြစ်သော်လည်း အားနည်းချက်မှာ ဓာတ်ရောင်ခြည်ကြောင့် အနီးအနားအင်္ဂါများ ထိခိုက်နိုင်ခြေ ရှိနိုင်သည်
ကုသပြီးနောက် Acromegaly ကိုယ်တိုင် ဘယ်လိုဂရုစိုက်ရမလဲ
- ခွဲစိတ်ပြီး ပထမအပတ်အတွင်း ချောင်းဆိုးခြင်း၊ နှာချေခြင်း၊ အင်အားပြင်းပြင်း ညှစ်ထုတ်ခြင်းများကို ရှောင်ရမည်။ စပ်ပူအစားအစာများကိုလည်း ရှောင်ရမည်၊ အကြောင်းမှာ နှာခေါင်းအတွင်းအမြှေးအလိပ်များ ပိုမိုဖောင်းလာပြီး အသက်ရှူရန် ခက်ခဲနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ နှာခေါင်းကို မကြာခဏ ဆေးကြောသင့်သည်
- ဆရာဝန်ချိန်းဆိုသည့်အတိုင်း GH နှင့် IGF-1 အဆင့်ကို အစဉ်လိုက် စစ်ဆေးသွားရမည်
- လိုအပ်သလို ပီတွီတာရီဂလန် ပုံရိပ်စစ်ဆေးမှုကို နောက်ဆက်တွဲ ပြုလုပ်ရမည်
- တွဲဖက်ရောဂါများ—ဥပမာ ဆီးချို၊ သွေးတိုးနှင့် အိပ်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း—ကို အကဲဖြတ်စစ်ဆေးရမည်
- ဆေးဝါးများကို သောက်သုံးပြီး စစ်ဆေးမှုများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရမည်
ရောဂါ၏ ပြင်းထန်မှု Acromegaly
ရောဂါ Acromegaly ကို အချိန်မီ မကုသပါက ခန္ဓာကိုယ်ပြောင်းလဲမှုအပြင် နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်စေနိုင်သည် အပါအဝင်—
- နှလုံးနှင့် သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများ
- သွေးတိုးရောဂါ
- ဆီးချိုရောဂါ
- အိပ်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း (sleep apnea)
- အူမကြီးကင်ဆာ
ရောဂါ Acromegaly ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်လား
ရောဂါ Acromegaly ကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်ပြီး တွေ့ရှိသော အကျိတ်အရွယ်အစားပေါ် မူတည်သည်။ အကျိတ်အရွယ်အစား သေးလေလေ ပျောက်ကင်းနိုင်ချေ ပိုမြင့်လေလေ
ရောဂါ Acromegaly ကို ကာကွယ်နိုင်သလား
ရောဂါ Acromegaly ကို ကာကွယ်၍ မရပါ။ ဖြစ်ပြီးပါက အထူးကုဆရာဝန်နှင့် အမြန်ဆုံးတွေ့ဆုံကာ အသေးစိတ် စစ်ဆေးကုသသင့်သည်။ အချိန်ကြာကြာ လျစ်လျူရှုထားပါက ရောဂါပြင်းထန်လာနိုင်ပြီး ပျောက်ကင်းနိုင်ချေ လျော့ကျစေနိုင်သည်
မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ (FAQ)
Q: ရောဂါ Acromegaly နဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာအလွန်ကြီးထွားခြင်း (Gigantism) က ဘာကွာခြားလဲ
A: ကိုယ်ခန္ဓာအလွန်ကြီးထွားခြင်း (Gigantism) နှင့် ရောဂါ Acromegaly တို့သည် ခန္ဓာကိုယ်က ကြီးထွားဟော်မုန်းကို အလွန်အကျွံ ထုတ်လုပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်။ သို့သော် ကွာခြားချက်မှာ ကိုယ်ခန္ဓာအလွန်ကြီးထွားခြင်း (Gigantism) သည် အရိုးများ ပြည့်စုံစွာ မကြီးထွားသေးသော ကလေး/လူငယ်အရွယ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး ဟော်မုန်းက အရိုးကို အလျင်အမြန် ရှည်လျားလာစေရန် လှုံ့ဆော်သဖြင့် ကလေးသည် တစ်ရွယ်တည်းကလေးများထက် အရပ်ပိုရှည်ပြီး လက်ခြေ အရှည်ပိုများလာသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ရောဂါ Acromegaly သည် အသက် 30 – 50 နှစ်အရွယ်ရှိ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများတွင် ဖြစ်ပေါ်ပြီး အရိုးများ ပြည့်စုံစွာ ကြီးထွားပြီးသားဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အပိုဟော်မုန်းက အရိုးကို ဘေးဘက်သို့ ကျယ်ပြန့်စေပြီး တစ်ရှူးများ ကြီးထွားလာစေသည်—လက်ကြီး၊ ခြေကြီး၊ နဖူးထူ၊ မေးတောင်ထွက်၊ မျက်ခွက်အရိုး (cheekbone) ထင်ရှား၊ နှာခေါင်းနှင့် နှုတ်ခမ်းထူလာခြင်း၊ အတွင်းအင်္ဂါများ ကြီးထွားလာခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်
Q: ရောဂါ Acromegaly က မျိုးရိုးလိုက်နိုင်လား
A: ရောဂါ Acromegaly ၏ အများစုသည် မျိုးရိုးမလိုက်ပါ။ များသောအားဖြင့် ပီတွီတာရီဂလန်အတွင်း အကျိတ်ကြောင့် ကြီးထွားဟော်မုန်း (Growth Hormone) ကို မမှန်မကန် အလွန်အကျွံ ထုတ်လွှတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အချို့လူနာများတွင် မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ မမှန်ကန်မှုများ ရှိပါက ပီတွီတာရီဂလန်အကျိတ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြေ သို့မဟုတ် ဟော်မုန်းမမှန်ကန်မှု ဖြစ်နိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သည်
Q: ရောဂါ Acromegaly ပြန်ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိလား
A: ရောဂါ Acromegaly သည် ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ချေရှိသောကြောင့် ဆရာဝန်ချိန်းဆိုသည့်အတိုင်း အထူးကုဆရာဝန်နှင့် နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆေးမှုများကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်
ရောဂါ Acromegalyကို ကျွမ်းကျင်စွာ စောင့်ရှောက်ကုသနိုင်သော ဆေးရုံ
Bangkok Hospital International ၏ ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ်စင်တာသည် ရောဂါ Acromegalyကို ကျွမ်းကျင်အထူးကုဆရာဝန်များ၊ ခေတ်မီကိရိယာများနှင့် အတွေ့အကြုံပြည့်ဝသော ဘက်စုံပညာရှင်အဖွဲ့ဖြင့် စောင့်ရှောက်ကုသပေးရန် အဆင်သင့်ရှိပြီး ကျန်းမာကြံ့ခိုင်စွာ ပြန်လည်ရရှိကာ နေ့စဉ်ဘဝကို အရည်အသွေးကောင်းကောင်း ဖြတ်သန်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်
ရောဂါ Acromegalyကို ကျွမ်းကျင်စွာ စောင့်ရှောက်ကုသသည့် ဆရာဝန်အဖွဲ့
Pol.O.Dr.Siraruj Sakoolnamarka ဦးနှောက်အကျိတ်ရောဂါ၊ ဦးနှောက်သွေးကြောရောဂါ၊ ဦးနှောက်အတွင်းအရည်စုပုံခြင်း (hydrocephalus)၊ လေဖြတ်ဆိုင်ရာရောဂါများ (epilepsy) နှင့် ပါကင်ဆန်ရောဂါ ခွဲစိတ်ကုသမှု၊ ကလေးဦးနှောက်ခွဲစိတ်မှု၊ လည်ပင်းအရိုးကြားချပ် (cervical disc) ဖိနှိပ်၍ အာရုံကြောထိခိုက်သည့်အခြေအနေ ခွဲစိတ်ကုသမှု—ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ်စင်တာ၊ Bangkok Hospital International
Dr.Rungsak Siwanuwatn အာရုံကြောခွဲစိတ်ပညာ အထူးကုဆရာဝန်—ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြောစနစ်စင်တာ၊ Bangkok Hospital International
