Dementia အကြောင်း သိပါရစေ ကုသမှုမကျော်လွန်မီ စစ်ဆေးပါ။

Degenerative brain disease ကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရန်နှင့် သင့်လျော်သော ကုသမှုနည်းလမ်းများကို ရှာဖွေရန် ဂရုတစိုက် သတိထားရန် လိုအပ်ပါသည်။ တောက်ပတဲ့ဘဝအရည်အသွေးရှိခြင်းအပြင် ဦးနှောက်သည် နေ့စဉ်ဘ၀တွင် ဇာတ်လမ်းများကို ကောင်းမွန်စွာ တွေးခေါ်နိုင်၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန်နှင့် ပိုင်းခြားနိုင်စွမ်းရှိရန် လိုအပ်နေသေးသည်။

မှတ်ဉာဏ် (အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ)၊ ရွေ့လျားခြင်း (ပါကင်ဆန်ရောဂါ) နှင့် Multiple Sclerosis (MS ရောဂါ သို့မဟုတ် Multiple sclerosis) အပါအဝင် 3M ဦးနှောက်ရောဂါများ ယိုယွင်းလာမှုကို သိရှိထားသင့်ပြီး အလုပ်စစအရွယ်ကတည်းက ဦးနှောက်ကို ဂရုစိုက်သင့်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဦးနှောက်သည် ခန္ဓာကိုယ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၊ အမိန့်ပေးမှုများ၊ လှုပ်ရှားမှု၊ အပြုအမူနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်အမျိုးမျိုးကို ထိန်းချုပ်ရန် တာဝန်ရှိသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ၊ အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ ဦးနှောက်သည် ယိုယွင်းလာသည်။ ယင်းကြောင့် ဦးနှောက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း အမြဲတိုးမြင့်လာစေသည်။ ထို့ကြောင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ကုသခြင်းထက် ကျော်လွန်၍ ရောဂါလက္ခဏာများ မပြန့်ပွားမီ ရောဂါလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးရန် ပို၍အရေးကြီးပါသည်။

အယ်လ်ဇိုင်းမားအကြောင်း သိထားပါ။

မှတ်ဥာဏ်ပျောက်ဆုံးခြင်း သို့မဟုတ် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါသည် ထိုင်းလူမျိုးများတွင် ဖြစ်ပွားနေပြီး ထိုင်းလူမျိုးများကို ကာလကြာရှည်ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ကျန်းမာရေးပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အသက်အရွယ်၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဦးနှောက်မတော်တဆထိခိုက်မှုများကဲ့သို့သော အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ပျက်စီးယိုယွင်းသွားသော ဦးနှောက်ဆဲလ်များ ပုံမှန်မဟုတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ လေဖြတ်ခြင်း စသည်တို့သည် ရောဂါလက္ခဏာများ ထင်ရှားစွာမပေါ်မီတွင် ဖြစ်ပေါ်လာရန် ၁၅ နှစ်မှ ၂၀ နှစ်အထိ ကြာပါသည်။ အသက် 65 နှစ်နှင့်အထက် လူများ၏ 10% သည် Alzheimer's dementia ဖြစ်တတ်ပြီး အသက် 85 နှစ်နှင့်အထက်တွင် Alzheimer's dementia ဖြစ်နိုင်ခြေ 40% မှ 50% ရှိကြောင်း လေ့လာမှုများက တွေ့ရှိခဲ့သည်။ Alzheimer's dementia သည် အသက် 50 နှစ်မှစတင်၍ မှတ်ဉာဏ်ကျဆင်းခြင်း၏ပထမဆုံးလက္ခဏာများဖြစ်ပြီး အသက်ကြီးလာသည်နှင့်အမျှ မှတ်ဉာဏ်ကျဆင်းမှုကြောင့် ခွဲခြားရန်ခက်ခဲသည်။ မှတ်ဉာဏ် ကျဆင်းခြင်း သည် အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ၏ အစ ဖြစ်သည်။ လေ့လာမှုအရ တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါခံစားနေရသူ သန်း ၅၀ နီးပါး၏ စာရင်းဇယားများကို တွေ့မြင်ရပြီး ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ယင်းကာလအတွင်း အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ ဝေဒနာရှင်များ သိသိသာသာ တိုးလာမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။ နှစ်များ

လောလောဆယ်တွင် အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါအတွက် ကုသဆေးမရှိပါ။ ဒါပေမယ့် သုတေသန လေ့လာမှုအရ တွေ့ရှိခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါမဖြစ်ပွားမီ အစောပိုင်းတွင် Alzheimer's dementia ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေရှိသည့် အုပ်စုတွင် မှတ်ဉာဏ်ကျဆင်းမှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိပါက၊ ရောဂါကို နှေးကွေးစေနိုင်ပါတယ်။ ကိုယ့်ကိုကိုယ် ဂရုစိုက်ခြင်းအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးဆေးများအသုံးပြုခြင်း အပါအဝင် ရောဂါနှေးကွေးစေရန် လက်ရှိပြဿနာများ လူနာအများစုသည် ဤရောဂါဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်ကို မသိကြပါ။ Dementia ဖြစ်ပေါ်လာသည်အထိ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ကုသခြင်းထက် ကျော်လွန်သည်။ ထို့ကြောင့် အသက် 50 မှ စတင်၍ အန္တရာယ်ရှိ၊ မရှိကို စစ်ဆေးခြင်းသည် အထိရောက်ဆုံး ကာကွယ်ကုသနည်းဟု ယူဆပါသည်။

စိတ်ကျရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော လူနာများကို စောစီးစွာသိရှိနိုင်လျှင် ဆရာဝန်များသည် ကုသမှုကိုစီစဉ်နိုင်ပြီး လူနာများသည် ၎င်းတို့၏နေထိုင်မှုပုံစံအမူအကျင့်များကို ချိန်ညှိနိုင်ပြီး ရောဂါကိုနှေးကွေးစေနိုင်သည်။ စာအုပ်ဖတ်ခြင်းနှင့် အနားယူခြင်းမရှိဘဲ အလုပ်လုပ်ခြင်းကဲ့သို့ ထိရောက်စွာလုပ်ဆောင်ပါ။ တွက်ချက်မှုအပေါ် အားကိုးသောဂိမ်းများကို ကစားပါ။ တွေ့ဆုံခြင်း နှင့် လူမှုဆက်ဆံရေး စိတ်ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ပါ၊ အကောင်းမြင်တွေးခေါ်ပါ၊ စိတ်ဖိစီးမှုကို လျှော့ချပါ၊ အာဟာရပြည့်ဝသော အစားအစာကို စားပါ။ ကောင်းကောင်းအိပ်ပါ။ လေ့ကျင့်ခန်း မှန်မှန်လုပ်ခြင်း စသည်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်မည့် ယိုယွင်းလာမည့် လက္ခဏာများကို နှေးကွေး သက်သာစေပါသည်။

ပါကင်ဆန်ရောဂါအတွက် ကျေနပ်မနေပါနဲ့။

ပါကင်ဆန်ရောဂါသည် အယ်လ်ဇိုင်းမားပြီးနောက် ဒုတိယအဖြစ်အများဆုံး ဦးနှောက်ရောဂါဖြစ်ပြီး ဖြစ်နှုန်း တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ Parkinson's disease ဟုခေါ်သော အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပါသည်။ ရွေ့လျားမှုစနစ် ချို့ယွင်းမှုများ (Motor System Disorders) သည် အဆိုပါရောဂါ၏ အကြောင်းရင်းကို အတိအကျ မဆုံးဖြတ်နိုင်သေးပေ။ ဒါပေမယ့် ဦးနှောက်ဆဲလ်တွေက 'dopamine' လို့ ခေါ်တဲ့ ဓာတ်တစ်မျိုးကို လုံလောက်အောင် မထုတ်နိုင်တာကြောင့် ဦးနှောက်စကင်န် (CT Scan or MRI Scan) နဲ့ F-DOPA PET Scan နည်းပညာကို ဆရာဝန်တွေက မဆုံးဖြတ်နိုင်သေးပါဘူး။ ရောဂါ၏ဇာစ်မြစ်အတိအကျ သို့သော် ဦးနှောက်ဆဲလ်များသည် ဦးနှောက်စကင်န် (CT Scan သို့မဟုတ် MRI စကင်န်) နှင့် F-DOPA PET စကင်န်နည်းပညာတို့ လိုအပ်သည့် 'dopamine' ဟုခေါ်သော ဓာတ်တစ်မျိုးကို လုံလောက်စွာ မထုတ်လုပ်နိုင်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

ဦးနှောက်လုပ်ဆောင်ချက်ကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့် dopamine ပမာဏကို စစ်ဆေးခြင်းတို့အတွက်။ Dopamine ၏လုပ်ဆောင်ချက်သည် ၎င်းသည် ဦးနှောက်အတွင်းမှ ထုတ်လုပ်သော အာရုံကြောဓာတ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ကြွက်သားများကို ဟန်ချက်ညီညီ လှုပ်ရှားနိုင်အောင် ကူညီပေးသည်။ ဤဓာတ် ချို့တဲ့သောအခါ လူနာများသည် လှုပ်ရှားမှုကို ထိန်းချုပ်သည့် အာရုံကြောများတွင် မူမမှန်မှုများ ရှိလိမ့်မည်။ အောက်ပါလက္ခဏာများကို ဖြစ်စေသည်-

• လက်၊ လက်၊ ခြေထောက်၊ မေးရိုးနှင့် မျက်နှာတို့တွင် တုန်ရီခြင်း။
• ကြွက်သားတောင့်တင်းခြင်း (Rigidity) လက်များ၊ ခြေထောက်များ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်သည် တောင့်တင်းပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်ပါ။
• ပိုနှေးကွေးစွာရွှေ့ပါ။ (Bradykinesia)
• ဟန်ချက်ပျက်ခြင်း (Postural Instability)
• ကြွက်သားတွေ အတူတူ အလုပ်မလုပ်ဘူး။

ဒီလက္ခဏာတွေ ပြင်းထန်လာတဲ့အခါ လူနာသည် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ စကားပြောခြင်း သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းသောနေ့စဥ်လှုပ်ရှားမှုများကို လုပ်ဆောင်ရန် ခက်ခဲလိမ့်မည်။ အစာမျိုခြင်း၊ ဝါးခြင်း၊ စကားပြောခြင်းနှင့် ဆီးသွားခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဝမ်းချုပ်ခြင်း။ ထို့အပြင် မေ့လျော့ခြင်းလည်း ရှိနိုင်သည်။ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း။ စိတ်ဓာတ်ပြောင်းလဲမှု ပြီးတော့ အိပ်လို့လည်း မရဘူး။

လက်ရှိတွင် ဆေးဝါးသည် လူနာများတွင် ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ခြေရာခံရန် နည်းပညာအသစ်များ ရှိသည်။ PKG လှုပ်ရှားမှုအသံဖမ်းစက် (PKG: Parkinson Kinetic Graphy) သည် ပါကင်ဆန်၏ Kinetic Graphy ၏ လှုပ်ရှားမှုမှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူနာများ၏ တစ်နေ့တာလုံး လှုပ်ရှားမှုကို အလိုအလျောက် အကဲဖြတ်ရန်အတွက် အသုံးပြုမည့် Parkinson's Kinetic Graphy ဖြစ်သည်။ ပါကင်ဆန်ရောဂါဝေဒနာရှင်တစ်ဦး၏ လက်ကောက်ဝတ်တွင် ၆ ရက်မှ ၁၀ ရက်ခန့် ဝတ်ဆင်ထားသည့် နာရီနှင့်တူပြီး လူနာက ဒေတာအသံဖမ်းစက်ကို ပြန်ပေးသည့်အခါ ဆရာဝန်သည် လှုပ်ရှားမှုပြောင်းလဲမှုကို သိရှိမည်ဖြစ်သည်။ လူနာသည် levodopa နေ့တိုင်းသောက်ပြီးနောက်၊ လူနာ အဲဒီအထဲမှာ စက်ကို အကြောင်းကြားမယ်။ ပါကင်ဆန်ရောဂါရှိသော လူနာများအတွက် ဆေးဝါးသောက်သုံးမှု မှတ်တမ်းကို ဆက်လက်ကုသရန်။

MS ရောဂါကို လျစ်လျူမရှုပါနှင့်။

MS (MS) သို့မဟုတ် Multiple Sclerosis သည် ဦးနှောက်၊ ကျောရိုးနှင့် မျက်စိအာရုံကြောများ ပါဝင်သော ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်တွင် ရောင်ရမ်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ရောဂါဖြစ်သည်။ လောလောဆယ်မှာတော့ ရောဂါဖြစ်ရတဲ့အကြောင်းအရင်းကို တိတိကျကျ မသိရသေးပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ဒီရောဂါဟာ အကြောင်းအချက်များစွာကြောင့် ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ယုံကြည်ကြပါတယ်။ ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရင်းများ၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် အချို့သော ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုများ ပါဝင်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ ဗီတာမင် D ပမာဏနည်းပါတယ်။ သို့မဟုတ် ခန္ဓာကိုယ်၏ ခုခံအားစနစ်တွင် မူမမှန်မှုရှိသည်။

MS လူနာများ၏ 70 ရာခိုင်နှုန်းသည် အသက် 20 နှင့် 40 ကြားတွင် ရောဂါလက္ခဏာများ ခံစားရပြီး အလုပ်လုပ်နိုင်သော အသက်အရွယ်များဖြစ်သည်။ လေ့လာမှုတစ်ခုအရ MS လူနာ 4 ယောက်တွင် 3 ယောက်သည် ၎င်းတို့၏လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ထိခိုက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ မကုသဘဲထားလျှင် တွေ့ရှိရသည်။ MS လူနာများ၏ 30 ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ပထမလက္ခဏာများပေါ်လာပြီး နှစ် 20 မှ 25 နှစ်အတွင်း မသန်မစွမ်းဖြစ်တတ်ပြီး သင့်တွင် မိဘများ သို့မဟုတ် မိဘများရှိလျှင် အမျိုးသမီးများထက် ၂ ဆခန့် ပိုအဖြစ်များပါသည်။ မောင်နှမ 1% လောက်ရှိတယ်။

MS ၏ ထူးခြားချက်မှာ အာရုံကြောစနစ်၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော လက္ခဏာများ ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဦးနှောက်၊ ကျောရိုးနှင့် အမြင်အာရုံကြောများအပါအဝင် ဗဟိုအာရုံကြောစနစ် ရောင်ရမ်းခြင်းမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အာရုံကြောအလွှာပျက်စီးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပျက်စီးမှုသည် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစိတ်အပိုင်းအသီးသီးသို့ ဗဟိုနျူရွန်များကြား အချက်ပြပေးပို့မှုကို နှေးကွေးစေသည် သို့မဟုတ် တားဆီးပေးသည်။

ရောဂါပြန်ဖြစ်ခြင်းမှ ထွက်ပေါ်လာသော လက္ခဏာများသည် လူနာတစ်ဦးစီအတွက် များစွာကွဲပြားနိုင်သော်လည်း အဖြစ်အများဆုံးများမှာ-

• လမ်းလျှောက်ခြင်းနှင့်ပြဿနာများ ကြွက်တက်ခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ ခြေထောက်ကျုံ့ခြင်း နှင့် ဆီးမသွားနိုင်ခြင်းတို့ ရှိပါသည်။
• ထုံကျင်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်တစ်ဝိုက် တင်းကျပ်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် အပ်နှင့်တူသော ခံစားမှု။ လည်ပင်းနှင့်နောက်ကျောအလယ်၌နာကျင်မှု
• အမြင်အာရုံပြဿနာများ စူးစူးရှရှ မှုန်ဝါးခြင်း၊ အမြင်နှစ်ထပ်၊ အရောင်ကွဲခြင်း။
• လက်ကျန်ပြဿနာများ ဟန်ချက်ညီရန် ခက်ခဲခြင်း။ သူ့ဘာသာသူ လုပ်တတ်ပြီး ပိုကောင်းလာတတ်ပါတယ်။ ထို့နောက် တူညီသော သို့မဟုတ် နေရာအသစ်တွင် ရောဂါလက္ခဏာများ ပြန်ဖြစ်လိမ့်မည်။

ထို့ကြောင့် သင့်ကိုယ်သင် သတိထားနေရမည်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဒီလက္ခဏာတွေက MS ရဲ့ လက္ခဏာတွေဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ MS ဖြစ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းကို မသိရသေးတဲ့အတွက် တားဆီးလို့ မရပါဘူး။ သင့်ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်သင့်ပါတယ်။ လေ့ကျင့်ခန်းပုံမှန်လုပ်ပါ။ အာဟာရရှိတဲ့ အစားအစာတွေစားပါ၊ အရက်နဲ့ စီးကရက်ကို လျှော့စားပါ။ လုံလောက်စွာ အနားယူပြီး စိတ်ဖိစီးမှု ကင်းဝေးပြီး သင့်ခန္ဓာကိုယ်တွင် မူမမှန်မှုများ တွေ့ရှိပါက ဆရာဝန်ထံ ချက်ချင်းသွား၍ ၎င်းသည် MS နှင့် အခြားသော ပြင်းထန်သောရောဂါများကို ကာကွယ်ရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်နိုင်သည်။