Vấn đề khó có con là một trong những nỗi lo của nhiều cặp đôi, vì cố gắng bao nhiêu cũng chưa thành công, thường có nhiều yếu tố liên quan. Vì vậy, việc hiểu về tình trạng vô sinh và đến nhận tư vấn với bác sĩ chuyên khoa về vô sinh càng sớm càng tốt sẽ giúp các cặp vợ chồng tăng cơ hội thành công với việc mang thai trong tương lai.
Mang thai tự nhiên
Mang thai tự nhiên, bước đầu tiên là buồng trứng phải có hiện tượng rụng trứng (Ovulation). Khi trứng rụng khỏi buồng trứng, trứng sẽ di chuyển vào ống dẫn trứng cùng bên với buồng trứng. Sự thụ tinh sẽ xảy ra trong ống dẫn trứng này, trong đó tinh trùng phải di chuyển qua âm đạo vào tử cung và vào ống dẫn trứng để kết hợp với trứng. Sau đó, trứng đã thụ tinh trở thành phôi sẽ di chuyển từ ống dẫn trứng đến tử cung, làm tổ ở niêm mạc tử cung và phát triển thành thai nhi tiếp theo. Nếu có vấn đề xảy ra ở bất kỳ bước nào trong quá trình này sẽ dẫn đến tình trạng vô sinh.
Vô sinh là gì
Vô sinh là khi người phụ nữ không thể mang thai sau khi cố gắng có con bằng quan hệ tình dục đều đặn không dùng biện pháp tránh thai trong thời gian 1 năm nhưng nếu từ 35 tuổi trở lên và quan hệ tình dục đều đặn không dùng biện pháp tránh thai trong hơn 6 tháng mà vẫn không thể mang thai thì có thể được xem là vô sinh. Theo ghi nhận, ít nhất 15% các cặp vợ chồng gặp vấn đề trong việc mang thai.
Vô sinh có biểu hiện như thế nào
Triệu chứng chính rõ ràng nhất của vô sinh là không thể mang thai trong khoảng thời gian quy định. Tuy nhiên, ở một số phụ nữ có thể có các dấu hiệu tiềm ẩn có thể quan sát được, chẳng hạn như
- Kinh nguyệt không đều
- Kinh nguyệt ra quá nhiều hoặc quá ít
- Đau bụng kinh dữ dội
- Đau khi quan hệ tình dục
Những triệu chứng này có thể là dấu hiệu cảnh báo các bất thường của hệ sinh sản cần được thăm khám chẩn đoán.
Khó có con do đâu: kiểm tra 5 nguyên nhân chính của vô sinh
Nguyên nhân vô sinh được chia thành 5 nhóm chính gồm:
1. Vấn đề rụng trứng (Ovulation Factor)
Gặp khoảng 25% các cặp vợ chồng vô sinh, do buồng trứng hoạt động bất thường khiến không rụng trứng hoặc rụng trứng không đều. Nguyên nhân thường do hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), mất cân bằng hormone (như tuyến giáp hoặc prolactin), bao gồm cả yếu tố tuổi tác. Khi phụ nữ lớn tuổi hơn, số lượng và chất lượng trứng giảm xuống, khiến trứng rụng không hoàn chỉnh và không sẵn sàng cho quá trình thụ tinh.
2. Vấn đề ống dẫn trứng (Tubal Factor)
Ống dẫn trứng ví như cây cầu nối giữa trứng và tinh trùng. Nếu bị hẹp hoặc tắc, sự thụ tinh sẽ không thể xảy ra. Nguyên nhân chủ yếu thường do viêm vùng chậu (PID), nhiễm bệnh lây truyền qua đường tình dục kéo dài không điều trị, tiền sử phẫu thuật ổ bụng gây dính, hoặc tình trạng ứ dịch ống dẫn trứng, đây là trở ngại quan trọng khiến không thể mang thai tự nhiên.
3. Vấn đề tinh trùng (Male Factor)
Vấn đề từ phía nam giới gặp khoảng 40% các cặp vợ chồng vô sinh, thường do bất thường trong quá trình tạo tinh trùng như: tinh dịch có số lượng tinh trùng ít, tinh trùng di động kém, hoặc hình dạng bất thường. Nguyên nhân có thể do di truyền, giãn tĩnh mạch thừng tinh, hoặc thói quen sinh hoạt như hút thuốc, uống rượu và thường xuyên tiếp xúc nhiệt ở vùng quanh tinh hoàn.
4. Vấn đề tại tử cung và cổ tử cung (Uterine / Cervical Factor)
Do môi trường không thuận lợi cho phôi làm tổ, chẳng hạn có u xơ trong buồng tử cung, polyp, dính, hoặc dị dạng tử cung bẩm sinh. Ngoài ra có thể do vấn đề cổ tử cung như hẹp/tắc cổ tử cung do từng phẫu thuật điều trị tế bào bất thường (LEEP) hoặc dịch nhầy cổ tử cung đặc bất thường, gây cản trở tinh trùng bơi qua.
5. Vấn đề phúc mạc (Peritoneal Factor)
Có thể gặp tới 35% ở nhóm phụ nữ không tìm thấy nguyên nhân khác. Nguyên nhân chính là lạc nội mạc tử cung (Endometriosis) hoặc nang chocolate, gây viêm mạn tính vùng chậu, dẫn đến sẹo và dính bao quanh cơ quan sinh sản, làm biến dạng cấu trúc giải phẫu và tạo môi trường không phù hợp cho thụ tinh.
Vô sinh không rõ nguyên nhân
Vô sinh không rõ nguyên nhân (Unexplained Infertility) gặp khoảng 10% các cặp vợ chồng vô sinh đến tư vấn, khi đã kiểm tra nguyên nhân cả phía nam và phía nữ nhưng không phát hiện bất thường nào. Ở nhóm này, bác sĩ sẽ khuyến nghị điều trị ngay, bắt đầu bằng phương pháp bơm tinh trùng vào buồng tử cung (Intrauterine Insemination – IUI). Nếu làm IUI một thời gian vẫn chưa thành công (khoảng 3 – 6 chu kỳ), bác sĩ sẽ cân nhắc làm thụ tinh trong ống nghiệm (In Vitro Fertilization – IVF) tiếp theo.
Khám tìm nguyên nhân vô sinh
Có dữ liệu cho thấy ít nhất 25% các cặp vợ chồng vô sinh thường có hơn một yếu tố gây vô sinh. Vì vậy, việc bác sĩ đánh giá tất cả các yếu tố từ cả nam và nữ để tìm nguyên nhân và điều trị đúng, phù hợp là rất quan trọng
Trao đổi khai thác bệnh sử và lập kế hoạch kiểm tra nguyên nhân vô sinh
Bác sĩ sẽ hỏi về
- Tần suất và tính đều đặn của chu kỳ kinh nguyệt
- Triệu chứng đau bụng khi có kinh
- Tiền sử chảy máu âm đạo bất thường hoặc nhiễm trùng vùng chậu
- Tiền sử mang thai và sảy thai trước đó
- Các phương pháp tránh thai trước đây
- Đối với nam giới, nếu có tiền sử chấn thương hoặc phẫu thuật ở cơ quan sinh dục hoặc từng mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục như lậu, giang mai, cũng có thể làm tinh trùng bất thường
- Thông tin về quan hệ tình dục như tần suất quan hệ trong 1 tuần, đau khi quan hệ, khó khăn khi quan hệ, rối loạn cương dương, vấn đề về xuất tinh; tất cả đều quan trọng vì có thể là yếu tố cản trở khiến việc mang thai tự nhiên trở nên khó hơn
Ngoài việc trao đổi khai thác bệnh sử và lập kế hoạch kiểm tra nguyên nhân vô sinh, bác sĩ sẽ tư vấn về việc chuẩn bị để có một thai kỳ khỏe mạnh trong tương lai, bao gồm chế độ ăn lành mạnh, bổ sung vitamin để chuẩn bị trước khimang thai. Sau đó bác sĩ sẽ bước vào quy trình chẩn đoán chuyên sâu theo từng nguyên nhân khác nhau.
Đánh giá vấn đề rụng trứng và dự trữ buồng trứng
Đánh giá rụng trứng có thể tự kiểm tra ban đầu bằng bộ test hormone LH trong nước tiểu, hormone này sẽ tăng khoảng 24 – 36 giờ trước khi rụng trứng. Tuy nhiên, phương pháp này dễ cho kết quả âm tính giả, vì vậy để bác sĩ đánh giá là lựa chọn được khuyến nghị, bằng siêu âm vùng chậu để xem kích thước nang noãn hoặc xét nghiệm máu xem chỉ số hormone tuyến giáp và prolactin (Prolactin).
Ngoài ra, bác sĩ sẽ đánh giá dự trữ buồng trứng (Ovarian Reserve) thông qua xét nghiệm máu đo nồng độ hormone AMH và siêu âm đầu dò âm đạo để đếm số nang thứ cấp (Antral Follicle Count). Việc này rất hữu ích trong dự đoán số nang sẽ phát triển, đánh giá cơ hội thành công khi làm thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) và phòng ngừa nguy cơ hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS).
Kiểm tra bất thường của ống dẫn trứng
Kiểm tra bất thường của ống dẫn trứng có thể thực hiện bằng chụp X-quang tử cung vòi trứng có bơm thuốc cản quang (Hysterosalpingogram – HSG). Nếu phát hiện hình ảnh nghi ngờ hẹp/tắc, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi ổ bụng chẩn đoán vùng chậu (Laparoscopy) để đánh giá và xử trí.
Đối với phụ nữ có kết quả xác nhận tắc cả hai vòi trứng, cần chuyển sang phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Ngoài ra, trường hợp phát hiện tắc vòi trứng kèm ứ dịch (Hydrosalpinx), bác sĩ sẽ khuyến nghị phẫu thuật cắt bỏ vòi trứng bị ứ dịch trước để tối ưu môi trường trước khi chuyển phôi trở lại buồng tử cung.
Xét nghiệm tinh dịch để tìm nguyên nhân từ phía nam
Xét nghiệm tinh dịch (Semen Analysis) là bước quan trọng giúp phân tích chất lượng, số lượng, khả năng di động và hình thái tinh trùng. Nam giới nên kiêng xuất tinh 3 – 7 ngày trước khi xét nghiệm và lấy mẫu gửi phòng xét nghiệm trong vòng 1 giờ. Nếu kết quả tinh dịch đồ bất thường, bác sĩ sẽ xét nghiệm máu đánh giá hormone hoặc sinh thiết tinh hoàn (Testes Biopsy) trong trường hợp không thấy tinh trùng trong tinh dịch. Với trường hợp giãn tĩnh mạch thừng tinh, sẽ được chuyển khám thêm với bác sĩ chuyên khoa tiết niệu (Urologist).
Chẩn đoán vấn đề tại tử cung và cổ tử cung
Bất thường trong buồng tử cung như u, polyp hoặc dính cần dựa vào siêu âm vùng chậu (Pelvic Ultrasound), chụp cộng hưởng từ (MRI Pelvis), bơm nước muối vào buồng tử cung (Saline Instillation Sonohysterography) hoặc nội soi buồng tử cung chẩn đoán (Diagnostic Hysteroscopy). Còn nguyên nhân từ cổ tử cung thường gặp ở phụ nữ từng phẫu thuật cổ tử cung (LEEP), có thể gây biến dạng hoặc hẹp/tắc và trở thành nguyên nhân vô sinh.
Kiểm tra phúc mạc và lạc nội mạc tử cung
Chẩn đoán lạc nội mạc tử cung (Endometriosis) hoặc dính trong ổ bụng có thể thực hiện hiệu quả thông qua nội soi ổ bụng chẩn đoán vùng chậu (Diagnostic Laparoscopy), bác sĩ có thể chẩn đoán và điều trị trong cùng một lần. Nếu nội soi thấy tổn thương hoặc nang chocolate ở buồng trứng, bác sĩ sẽ đốt điện phá hủy tổn thương, bóc tách dính, bóc nang và bơm thuốc cản quang để đánh giá tắc vòi trứng đồng thời trong cùng một lần.
Vô sinh có những phương pháp điều trị nào
Hiện nay, nhờ tiến bộ y học, có nhiều phương án điều trị vô sinh nhằm tăng cơ hội có con cho các cặp vợ chồng. Quy trình điều trị có thể từ tư vấn điều chỉnh hành vi đến ứng dụng các công nghệ hỗ trợ sinh sản hiện đại như sau:
- Bơm tinh trùng trực tiếp vào buồng tử cung (IUI – Intrauterine Insemination): Là việc lọc chọn tinh trùng khỏe và bơm trực tiếp vào buồng tử cung trong giai đoạn người nữ rụng trứng, nhằm rút ngắn quãng đường di chuyển của tinh trùng và tăng cơ hội tinh trùng thụ tinh với trứng dễ dàng hơn.
- Thụ tinh trong ống nghiệm (IVF – In Vitro Fertilization): Là lấy trứng và tinh trùng ra để thụ tinh trong đĩa nuôi cấy ngoài cơ thể, tạo thành phôi. Sau đó bác sĩ sẽ chuyển phôi đã phát triển trở lại buồng tử cung để làm tổ và mang thai.
- ICSI (ICSI – Intracytoplasmic Sperm Injection): Là kỹ thuật phát triển từ IVF, trong đó chuyên viên sẽ chọn 1 tinh trùng khỏe và tiêm trực tiếp vào bào tương của trứng. Thường dùng trong trường hợp tinh trùng của nam giới yếu hoặc số lượng ít.
- Công nghệ sàng lọc bất thường di truyền trước chuyển phôi (PGT-A và PGT-M): Là xét nghiệm sàng lọc bất thường nhiễm sắc thể và gen của phôi trước khi đưa vào làm tổ trong buồng tử cung, nhằm tăng cơ hội mang thai em bé khỏe mạnh và giảm nguy cơ sảy thai.
Trung tâm điều trị vô sinh Bangkok Hospital sẵn sàng đồng hành cùng mọi hy vọng
Nếu cặp đôi nào đang gặp vấn đề vô sinh thì không cần quá lo lắng. Trung tâm điều trị vô sinh Bangkok Hospital có đội ngũ bác sĩ giàu chuyên môn và đội ngũ đa chuyên khoa giàu kinh nghiệm, sẵn sàng chăm sóc ở mọi bước với tiêu chuẩn y khoa và công nghệ hiện đại, nhằm giúp tăng cơ hội mang thai và hoàn thiện gia đình của bạn.
Tóm tắt bài viết
Nếu cặp đôi nào gặp tình trạng vô sinh thì không cần quá lo lắng, vì hiện nay với tiến bộ y học có nhiều phương pháp giúp tăng cơ hội có con, như bơm tinh trùng trực tiếp vào buồng tử cung (IUI – Intrauterine Insemination), thụ tinh trong ống nghiệm (IVF – In Vitro Fertilization) và ICSI (ICSI – Intracytoplasmic Sperm Injection), bao gồm cả công nghệ sàng lọc bất thường di truyền trước chuyển phôi (PGT-A và PGT-M)
Trong đó, Trung tâm điều trị vô sinh Bangkok Hospital có các bác sĩ chuyên môn cao và đội ngũ đa chuyên khoa giàu kinh nghiệm, sẵn sàng chăm sóc mọi bước với tiêu chuẩn quốc tế để mang lại cơ hội tốt nhất cho việc mang thai, hoàn thiện gia đình.
Câu hỏi thường gặp (FAQ) về vô sinh
1. Bao nhiêu tuổi thì được xem là thuộc nhóm khó mang thai
Nếu người nữ dưới 35 tuổi và quan hệ tình dục đều đặn không dùng biện pháp tránh thai trong 1 năm mà vẫn không mang thai thì được xem là vô sinh. Nhưng nếu người nữ từ 35 tuổi trở lên, thời gian xem xét sẽ giảm còn 6 tháng; nên nhanh chóng tham khảo ý kiến bác sĩ để tìm hướng giải quyết.
2. Nam giới có góp phần gây vô sinh hay không
Có rất nhiều. Dữ liệu cho thấy khoảng 40% vấn đề vô sinh đến từ yếu tố phía nam như số lượng tinh trùng ít, khả năng di động bất thường hoặc hình thái tinh trùng không hoàn chỉnh. Vì vậy, xét nghiệm tinh dịch là một trong những bước đầu quan trọng, không kém việc thăm khám của nữ giới.
3. Ngoài việc gặp bác sĩ, có những cách chuẩn bị trước khi mang thai như thế nào
Ngoài điều trị y khoa, bác sĩ sẽ khuyến nghị điều chỉnh hành vi để có sức khỏe tốt như ăn uống có lợi, bổ sung vitamin để chuẩn bị, tránh đồ uống có cồn, thuốc lá, chất gây nghiện và quản lý căng thẳng để chuẩn bị cơ thể sẵn sàng cho việc mang thai.
