Bệnh hẹp động mạch vành là bệnh ảnh hưởng đến cả tỷ lệ tử vong và chất lượng cuộc sống. Khi có tình trạng viêm của thành mạch máu thường sẽ kèm theo sự tích tụ của mỡ, cholesterol, mô xơ hoặc vôi hóa ở thành mạch, hình thành mảng xơ vữa, làm giảm diện tích lòng mạch và khiến máu nuôi cơ tim không đủ.
Hiện nay, y học có phương pháp điều trị giúp nong rộng động mạch vành bị hẹp mà không cần phẫu thuật lớn, đó là can thiệp bóng mạch vành. Bài viết này sẽ giúp hiểu rõ quy trình điều trị, ưu điểm, hạn chế, việc chuẩn bị và các điều cần biết để bệnh nhân và người nhà có thể chuẩn bị một cách thấu hiểu.
Can thiệp bóng mạch vành và đặt stent là gì
Can thiệp bóng mạch vành (Percutaneous Coronary Intervention hay PCI) là thủ thuật nong rộng động mạch vành bị hẹp mà không cần phẫu thuật mở lồng ngực. Dù nhiều người thường gọi quen miệng là “phẫu thuật bóng mạch vành”, nhưng thực tế bác sĩ sẽ luồn một ống thông tim kích thước nhỏ, có bóng (Balloon) xẹp ở đầu, đi vào qua mạch máu vùng cổ tay hoặc bẹn.
Khi ống thông đến vị trí hẹp/tắc, bác sĩ sẽ bơm bóng để ép mảng mỡ xẹp xuống và áp sát vào thành mạch, mở đường cho máu lưu thông trở lại nuôi cơ tim như bình thường. Và để phòng ngừatình trạng xẹp lại và tắc nghẽn do nứt/vỡ thành mạch, bác sĩ thường đặt stent (Stent) là một lưới kim loại rất nhỏ, cố định vào thành mạch để làm khung đỡ. Sau đó làm xẹp bóng vàrútống thông ra khỏi cơ thể, để lại stent đỡ tại thành mạch vĩnh viễn.
Vì sao cần can thiệp bóng mạch vành
Khi động mạch vành bị hẹp, người bệnh thường có triệu chứng đau tức ngực, dễ mệt, hoặc cónguy cơ xảy ratình trạng thiếu máu cơ tim cấp. Vì vậy, can thiệp bóng mạch vành rất cần thiết để cứu sống và giảm các triệu chứng đó, nhằm phòng ngừa suy tim và giúp người bệnh có thể trở lại sinh hoạt hằng ngày bình thường.
Vôi hóa động mạch vành: trở ngại của việc nong mạch
Mảng xơ vữa trongđộng mạch bị hẹp/tắc không chỉ do mỡ, màcó thểcó vôi hóakèm theo, khiếnmạch máu cứng và khó giãn nở. Vì vậy nhiều người thắc mắc: vôi hóabámđộngmạch vành thì điều trị như thế nào
Trong trường hợp người bệnh có vôi hóa động mạch vành mức độnặng (Severe Calcified Lesion), bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc sử dụng dụng cụ mài vôiđể phá thành các hạt nhỏ (Rotational/orbital atherectomy) trước khi bơm bóng và đặt stent, nhằmloại bỏ vôi hóa khỏi thành mạch tại vị trí sẽ đặt stent, giúp việc mở rộng mạch hiệu quả hơn, đồng thời giảm nguy cơ tái hẹp trong stent.
Ưu điểm của nong động mạch vành bằng bóng và stent
Nong mạch bằng thông tim và bóng mạch vành (Percutaneous Coronary Intervention hay PCI) là phương pháp điều trị rất phổ biến vì có các ưu điểm sau
- Nguy cơ biến chứng thấp hơn phẫu thuật bắc cầu vì không cần phẫu thuật và gây mê
- Người bệnh có thể xuất viện sớm hơn (1–2 ngày), nhanh chóng trở lại chất lượng cuộc sống tốt
- Có thể thực hiện lặp lại nhiều lần nếu mạch bị hẹp trở lại trong tương lai
Hạn chế của nong động mạch vành bằng bóng và stent
Dù có nhiều ưu điểm, nhưng can thiệp bóng mạch vành cũng có một số hạn chế mà người bệnh nên biết, gồm
- Một số dạng tổn thương hẹp không thuận lợi cho việc can thiệp bóng
- Có khả năng tái hẹp tại đúng vị trí cũ do quá trình liền sẹo tự nhiên của cơ thể
Chuẩn bị trước khi can thiệp bóng mạch vành
Trước khi vào điều trị, người bệnh phải nhịn ăn và nhịn uống theo đúng chỉ định của bác sĩ một cách nghiêm ngặt, đồng thời thông báo tiền sử dị ứng thuốc, đặc biệt là thuốc tê hoặcchất cản quang, cũng như cung cấp danh sách thuốc đang dùng hằng ngày, nhất là nhóm thuốc chống đông, để bác sĩ điều chỉnh thuốc phù hợp và an toàn.
Cách can thiệp bóng mạch vành và các bước đặt stent
Với cách đặtcan thiệp bóng mạch vành, bác sĩ sẽ tiêm thuốc tê tại vùng bẹn hoặc cổ tay, sau đó luồn ống thông tim (Guiding Catheter) là một ống mềm vào. Khi đến vùng mạch bị hẹp, sẽ nối dây bóng với thiết bị bên ngoài cơ thể để bơm cho bóng nở ra, ép mảngxơ vữaxẹp xuống. Sau đó làm xẹp bóng như ban đầu rồi rút dây ra khỏi cơ thể.
Hầu hết người bệnh sẽ tỉnh trong suốt thời gian bác sĩ luồn ống thông và có thể cảm thấy hơi tức nặng ở ngực khi bóng được bơm căng, đây là triệu chứng bình thường do lượng máu nuôi tim giảm tạm thời. Cảm giác tức sẽ hết khi bác sĩrútbóng ra.
Ngoài ra, nếu bác sĩ thấy đoạn hẹp vẫn chưa được nong rộng đủ, sẽ tiến hành can thiệp bóng kèm đặt stent bằng cách đưa một stent nhỏ vào cố định với thành mạch. Hiện nay cóstent phủ thuốc (Drug Eluting Stent/DES) được sử dụng thay cho stent thường,giúp giảm vấn đềtái hẹp. Tuy nhiên,loại, kích thước và số lượng stent sử dụngtùy theo chỉ định của bác sĩ.
Sau can thiệp bóng mạch vành: tác dụng phụ và nguy cơ có thể gặp là gì
Bác sĩ sẽ đánh giá kỹ tình trạng sẵn sàng của người bệnh, nhưng vẫn có thể gặp một số tác dụng phụ của can thiệp bóng mạch vành như: bầm tím hoặc căng tức tại vùng cổ tay hoặc bẹn nơi chọc luồn ống thông, dị ứng chất cản quang, hoặc có thể xuất hiện rối loạn nhịp tim tạm thời. Đội ngũ y tế sẽ theo dõi và chăm sóc sát sao.
Triệu chứng sau đặt stent tim và thời gian hồi phục
Các triệu chứng sau đặt stent tim thường gặp là đau căng tại vết chọc đặt ống thông hoặc hơi tức ngực nhẹ, có thể tự hết. Sau khi đặt stent, người bệnh sẽ được chăm sóc tại đơn vị hồi sức tim mạch (CCU) để theo dõi sát khoảng 1–2 ngày; nếu khôngcó biến chứng thì có thể về nhàvà tiếp tục nghỉ ngơi một thời gian trước khi trở lại sinh hoạt bình thường.
Chăm sóc người bệnh sau can thiệp bóng mạch vành để tim khỏe lâu dài
Chăm sóc sau can thiệp bóng mạch vành rất quan trọng đối với kết quả điều trị lâu dài. Stent đỡ có thể ở cùng chúng ta suốt đời, nhưng nếu người bệnh không thay đổi hành vi hoặc không dùng thuốc kháng tiểu cầu theo chỉ định của bác sĩ thì có nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc, hoặcmạchtái hẹp. Có thể tái hẹp tại vị trí đã nong bóng hoặc xuất hiện thêm điểm hẹp mới. Vì vậy,dùngthuốc nghiêm ngặt, bỏthuốc lá, kiểm soát chế độ ăn và tập thể dục là điều không thể thiếu.
Trung tâm Tim mạch Bangkok Hospital sẵn sàng chăm sóc mọi vấn đề sức khỏe tim mạch
Bệnh tim cần được chăm sóc đúng trọng tâm và kịp thời. Trung tâm Tim mạch Bangkok Hospital sẵn sàng cung cấp dịch vụ thăm khám chẩn đoán và điều trị bệnh hẹp/tắc động mạch vành, được chăm sóc bởi đội ngũ bác sĩ nội khoa và phẫu thuật tim giàu kinh nghiệm, phối hợp cùng đội ngũ đa chuyên khoa, cùng phòng thông tim (Cath Lab) với đầy đủ trang thiết bị để đánh giá và lập kế hoạch điều trị phù hợp cho từng cá nhân, giúp trái tim khỏe lại và sẵn sàng cho cuộc sống một lần nữa.
Tóm tắt bài viết
Can thiệp bóng mạch vành là một lựa chọn điều trị giúp nong rộng mạch hiệu quả và ít xâm lấn. Tuy nhiên, điều trị này không giải quyết tất cả nguyên nhân gốc rễ. Việc điều chỉnh lối sống và chăm sóc sức khỏe liên tục theo khuyến nghị của bác sĩ là yếu tố cốt lõi giúp người bệnh có sức khỏe tim mạch tốt và chất lượng cuộc sống cao.
Câu hỏi thường gặp (FAQ) về can thiệp bóng mạch vành
1. Đặt bóng mạch vành duy trì được bao nhiêu năm
Stent sẽ bám như một phần của thành mạch và có thể ở cùng chúng ta suốt đời, nhưng việc mạch có tái hẹp hay không phụ thuộc vào thay đổi hành vi, kiểm soát chế độ ăn và dùng thuốc kháng tiểu cầu nghiêm ngặt.
2. Can thiệp bóng mạch vành cần hồi phục bao nhiêu ngày
Đa số bác sĩ sẽ cho theo dõi tại bệnh viện chỉ 1–2 ngày; nếu khôngcóbiến chứng thì có thể về nhà và tiếp tục nghỉ ngơi tại nhà khoảng 1 tuần, sau đó có thể bắt đầu các hoạt động nhẹ như bình thường.
3. Can thiệp bóng mạch vành có cần gây mê không
Thông thường người bệnh không cần gây mê. Bác sĩ sẽ tiêm thuốc tê tại vùng cổ tay hoặc bẹn; người bệnh vẫn tỉnh và có thể giao tiếp với bác sĩ hoặc điều dưỡng trong suốt quá trình điều trị.
4. Bị vôi hóa động mạch vành có can thiệp bóng được không
Có thể thực hiện được. Bác sĩ chuyên khoa có thể cân nhắc phối hợp dụng cụ mài vôi (Rotational/orbital atherectomy) để chuẩn bị mạch và loại bỏ phần vôi hóa cứng trước khi bơm bóng và đặt stent đỡ.
