หลายคนเมื่อได้ยินคำว่า “ต่อมลูกหมากโต” มักตกใจคิดว่าเป็นมะเร็ง แต่ความจริงคือ ต่อมลูกหมากโตกับมะเร็งต่อมลูกหมากเป็นคนละโรคกัน แม้อาการทางปัสสาวะจะคล้ายกัน การเข้าใจความต่างช่วยให้ไม่ตื่นตระหนกเกินไปและไม่ละเลยการตรวจที่จำเป็น
ต่อมลูกหมากคืออะไร?
ต่อมลูกหมากเป็นอวัยวะของผู้ชาย อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและล้อมรอบท่อปัสสาวะส่วนต้น ทำหน้าที่สร้างส่วนหนึ่งของน้ำอสุจิ เมื่ออายุมากขึ้น ต่อมลูกหมากมักมีการเปลี่ยนแปลง ซึ่ง อาจเป็นได้ทั้งการโตชนิดไม่ร้ายและมะเร็ง ทั้งสองภาวะนี้ต่างกันที่ธรรมชาติของโรค แม้จะเกิดที่อวัยวะเดียวกัน
ต่อมลูกหมากโต (BPH) คืออะไร?
ต่อมลูกหมากโต หรือ BPH (Benign Prostatic Hyperplasia) คือภาวะที่ต่อมลูกหมากโตขึ้น พบได้บ่อยมากเมื่อผู้ชายอายุมากขึ้น การโตทำให้กดเบียดท่อปัสสาวะ เกิดอาการปัสสาวะบ่อย ลำเล็กลง ต้องเบ่ง หรือปัสสาวะไม่สุด BPH ไม่ใช่มะเร็งและไม่กลายเป็นมะเร็ง แต่รบกวนคุณภาพชีวิตและควรได้รับการดูแล
มะเร็งต่อมลูกหมากคืออะไร?
มะเร็งต่อมลูกหมากคือ เนื้อร้ายที่เกิดจากเซลล์ต่อมลูกหมากเจริญผิดปกติ และสามารถลุกลามหรือแพร่กระจายได้หากไม่ได้รับการรักษา จุดที่ทำให้ซับซ้อนคือ มะเร็งต่อมลูกหมากระยะแรกมักไม่มีอาการ หรือมีอาการคล้าย BPH ทำให้แยกด้วยตัวเองได้ยาก จึงต้องอาศัยการตรวจของแพทย์
ความแตกต่างหลักที่ควรเข้าใจ
- ธรรมชาติของโรค: BPH = ต่อมลูกหมากโต ไม่ลุกลาม ส่วนมะเร็ง = เนื้อร้าย ลุกลาม/แพร่กระจายได้
- การกลายเป็นมะเร็ง: BPH ไม่สามารถกลายเป็นมะเร็งได้ เป็นคนละกระบวนการ
- อาการ: BPH มักมีอาการปัสสาวะชัดเจน ส่วนมะเร็งระยะแรกมักไม่มีอาการ จึงตรวจพบช้าหากไม่คัดกรอง
- การดูแล: ต่างกันตามชนิดของโรคและความรุนแรง โดยแพทย์เป็นผู้ประเมิน
ทำไมแยกด้วยตัวเองไม่ได้?
เพราะอาการทางปัสสาวะของ BPH และมะเร็งต่อมลูกหมากในบางระยะ คล้ายกันมาก และมะเร็งระยะแรกมักไม่มีอาการเลย การมีอาการปัสสาวะผิดปกติจึงไม่สามารถบอกได้ว่าเป็นโรคใด ต้องอาศัยการตรวจของแพทย์ เช่น การตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก ค่า PSA และการตรวจเพิ่มเติมเมื่อมีข้อบ่งชี้ จึงจะแยกได้แม่นยำ
การตรวจวินิจฉัยแยกโรค
- ซักประวัติและตรวจร่างกาย รวมถึงการตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนัก (DRE)
- ตรวจค่า PSA ในเลือด ใช้ร่วมประเมินความเสี่ยง แต่ค่าสูงไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอ
- การตรวจภาพ เช่น MRI ต่อมลูกหมาก เมื่อมีข้อบ่งชี้
- การเจาะชิ้นเนื้อ เพื่อยืนยันการวินิจฉัยมะเร็งเมื่อจำเป็น
เมื่อไรควรพบแพทย์?
ผู้ชายที่มีอาการปัสสาวะผิดปกติเรื้อรัง โดยเฉพาะเมื่ออายุ 50 ปีขึ้นไป หรือมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก ควรพบแพทย์เพื่อตรวจประเมิน ไม่ควรเหมาว่าเป็นเพียง “ต่อมลูกหมากโตตามวัย” โดยไม่ตรวจ การประเมินโดยแพทย์ช่วยแยกโรคและวางแผนดูแลได้เหมาะสม รวมถึงตรวจพบมะเร็งตั้งแต่ระยะที่รักษาได้ผลดีกว่า
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: ต่อมลูกหมากโตจะกลายเป็นมะเร็งไหม?
A: ไม่ ต่อมลูกหมากโต (BPH) เป็นภาวะไม่ร้ายและไม่กลายเป็นมะเร็ง เป็นคนละกระบวนการกับมะเร็งต่อมลูกหมาก แต่ทั้งสองเกิดในผู้ชายสูงวัยพร้อมกันได้ จึงควรตรวจประเมินเพื่อความแน่ใจ
Q: อาการ BPH กับมะเร็งต่อมลูกหมากต่างกันไหม?
A: อาการทางปัสสาวะคล้ายกันมาก และมะเร็งระยะแรกมักไม่มีอาการเลย จึงแยกด้วยตัวเองไม่ได้ ต้องอาศัยการตรวจของแพทย์ เช่น การตรวจต่อมลูกหมาก ค่า PSA และการตรวจเพิ่มเติม
Q: ค่า PSA สูงแปลว่าเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากไหม?
A: ไม่เสมอไป ค่า PSA สูงเกิดได้จาก BPH การอักเสบ หรือสาเหตุอื่น เป็นเพียงข้อมูลประกอบ ต้องแปลผลร่วมกับการตรวจอื่นโดยแพทย์ ไม่ใช้ยืนยันเดี่ยว ๆ
Q: เป็น BPH ต้องตรวจมะเร็งต่อมลูกหมากด้วยไหม?
A: ควรปรึกษาแพทย์ เพราะการมี BPH ไม่ได้ตัดความเป็นไปได้ของมะเร็ง แพทย์จะประเมินความเสี่ยงและพิจารณาการตรวจที่เหมาะสมเป็นรายบุคคล
|
สถาบันมะเร็งกรุงเทพภูเก็ต พร้อมดูแลคุณทุกขั้นตอน ทีมแพทย์สหสาขาวิชาชีพจาก 3 โรงพยาบาลชั้นนำในเครือ BDMS เทคโนโลยีการวินิจฉัยและรักษาระดับมาตรฐานสากล บริการทั้งผู้ป่วยชาวไทยและผู้ป่วยชาวต่างชาติ เปิดให้บริการทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น. | ชั้น 3 โรงพยาบาลกรุงเทพภูเก็ต นัดหมายได้ที่ [email protected] หรือโทร 1719 |
เอกสารอ้างอิง (References)
- Sandhu, S., Moore, C. M., Chiong, E., et al. (2021). Prostate cancer. The Lancet, 398(10305), 1075–1090. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)00950-8
- Mottet, N., van den Bergh, R. C. N., Briers, E., et al. (2021). EAU-EANM-ESTRO-ESUR-SIOG guidelines on prostate cancer. European Urology, 79(2), 243–262. https://doi.org/10.1016/j.eururo.2020.09.042
- Schröder, F. H., Hugosson, J., Roobol, M. J., et al. (2014). Screening and prostate cancer mortality: results of the ERSPC at 13 years of follow-up. The Lancet, 384(9959), 2027–2035. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(14)60525-0
- US Preventive Services Task Force. (2018). Screening for prostate cancer: US Preventive Services Task Force recommendation statement. JAMA, 319(18), 1901–1913. https://doi.org/10.1001/jama.2018.3710
- World Health Organization. (2023). Prostate cancer fact sheet. WHO / IARC. https://www.who.int/news-room/fact-sheets
- Siegel, R. L., Miller, K. D., Wagle, N. S., & Jemal, A. (2024). Cancer statistics, 2024. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 74(1), 12–49. https://doi.org/10.3322/caac.21820
