หลายท่านอาจเคยไปตรวจสุขภาพ และได้เก็บอุจจาระเพื่อคัดกรองความเสี่ยง และหลายท่านอาจตรวจพบเลือดแฝงในอุจจาระ และหลายท่านอาจจะยังไม่เข้าใจ
เลือดแฝงในอุจจาระ หมายถึง การพบเม็ดเลือดแดงหรือส่วนประกอบของเลือดในอุจจาระ ปริมานน้อยมากจนไม่สามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า ต้องอาศัยการตรวจทางห้องปฏิบัติการ เช่น FOBT (Fecal Occult Blood Test) หรือ FIT (Fecal Immunochemical Test) จึงจะตรวจพบได้
เปรียบเทียบง่าย ๆ คือ
- -ถ้ามีเลือดออกมาก → คนไข้จะเห็นเลือดสีแดงหรืออุจจาระสีดำได้ด้วยตัวเอง
- -ถ้ามีเลือดออกน้อยมาก → คนไข้จะมองไม่เห็น ต้องใช้การตรวจหาเลือดแฝง
1. สาเหตุที่พบเลือดแฝงในอุจจาระ
เป็นได้หลายสาเหตุ ไม่เฉพาะเจาะจง เป็นได้ตั้งแต่เรื่องเล็กน้อยจนถึงโรคร้ายแรง ต้องอาศัย ประวัติ อาการร่วมต่างๆ ตรวจร่างกาย หรือตรวจอย่างอื่นเพิ่มเติม
สาเหตุที่พบได้บ่อย
- ริดสีดวงทวาร ทั้งภายในและภายนอก
- แผลบริเวณรอบขอบทวาร อาจเกิดจากการเบ่ง ( Anal fissure)
- ลำไส้อักเสบทั่วไป
- กระเปาะลำไส้ (Diverticulosis)
- เลือดออกจากทางเดินอาหารส่วนบน เช่นแผลในกระเพาะอาหารหรือลำไส้เล็ก
- ติ่งเนื้อลำไส้ ( Colonic polyps)
- โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง (Inflammatory bowel disease)
- มะเร็งลำไส้ใหญ่
ดังนั้นหากตรวจพบเลือดแฝงในอุจจาระ ไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่เสมอไป แต่แปลว่ามีภาวะเลือดออกในทางเดินอาหารที่ควรหาสาเหตุเพิ่มเติม
2. หากผลตรวจพบเลือดแฝงในอุจจาระ ( stool occult blood positive ) ควรทำอย่างไรต่อ
1.ปรึกษาแพทย์ระบบทางเดินอาหาร เพื่อซักประวัติ ตรวจร่างกาย และประเมินความเสี่ยง เช่น
- มีปวดท้องเรื้อรัง
- ตรวจเลือดพบโลหิตจาง/ซีด
- ระบบขับถ่ายผิดปกติ ท้องผูก หรือท้องเสีย หรือท้องผูกสลับท้องเสีย
- มีประวัติเคยถ่ายอุจจาระสีดำ หรือสีแดงมาก่อน
- น้ำหนักลดผิดปกติ
- มีประวัติคนในครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่
- อายุ > 45 ปี แม้ไม่มีอาการ
2. การส่องกล้องตรวจลำไส้ใหญ่ ( Colonoscopy)
- คือ gold standard (มาตรฐานสูงสุด) ที่ต้องทำเพิ่มเติมหลังพบเลือดแฝงในอุจจาระ เพื่อ
- ดูสภาพผนังลำไส้ใหญ่ทั้งหมด
- ค้นหาตำแหน่งและสาเหตุของเลือดออก
- หากเจอติ่งเนื้อ แพทย์สามารถตัดออก (polypectomy ) ได้เลยทันที เพื่อป้องกันการกลายพันธุ์เป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ในอนาคต
- แต่หากมีอาการปวดท้องเรื้อรังร่วมหรือมีอาการทางกระเพาะอาหารร่วมด้วย อาจพิจารณาส่องกระเพาะอาหาร (gastroscope) ร่วมด้วยเป็นรายๆไป
References
1. Mayo Clinic: Fecal Occult Blood Test 2. Mayo Clinic: Fecal Immunochemical Test (FIT)
3. American Cancer Society : Colorectal cancer screening test
4. American Cancer Society guideline for colorectal cancer screening
5. American Gastroenterological Association ( AGA) : FIT to Screen for Colorectal Neoplasia
