ภาวะไหล่ติด หรือทางการแพทย์เรียกว่า Adhesive Capsulitis เป็นความผิดปกติที่สร้างความลำบากในการใช้ชีวิตประจำวัน มักพบในผู้ที่ใช้งานไหล่น้อยลงเป็นเวลานาน เช่น หลังบาดเจ็บ ผ่าตัด หรือผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน นอกจากนี้ยังพบได้บ่อยในผู้หญิงและคนวัย 40 ปีขึ้นไป โดยเริ่มจากอาการปวดไหล่ที่ดูเหมือนเล็กน้อย แต่อาจกลายเป็นปัญหาใหญ่ในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะเมื่อพัฒนาเป็น “ภาวะไหล่ติด” ที่ทำให้แม้แต่การสวมใส่เสื้อผ้า การหยิบของจากที่สูง หรือแม้แต่การนอนหลับ ก็กลายเป็นเรื่องลำบาก
นพ. ศิระ พฤกษะริตานนท์ (ว. 37673) ศัลยแพทย์ผ่าตัดกระดูกและข้อ สาขาเวชศาสตร์การกีฬา โรงพยาบาลกรุงเทพหัวหิน กล่าวว่า ภาวะไหล่ติด (Frozen Shoulder) คือสภาวะที่เนื้อเยื่อหุ้มข้อไหล่ (Shoulder Capsule) เกิดการอักเสบและหนาตัวขึ้น จนกลายเป็นพังผืดที่ตึงและรั้ง ส่งผลให้พื้นที่ภายในข้อไหล่ลดลงและการหล่อลื่นน้อยลง ทำให้การเคลื่อนไหวของหัวไหล่ติดขัดและมีอาการปวดอย่างรุนแรง
สัญญาณเตือนและอาการที่ไม่ควรมองข้าม
อาการเด่นชัดคือ “ปวดและตึง” ผู้ป่วยจะรู้สึกปวดลึกๆ บริเวณหัวไหล่ ซึ่งอาการปวดมักจะรุนแรงขึ้นในช่วงกลางคืนหรือเวลาที่พยายามจะขยับแขนออกห่างจากลำตัว เมื่อเวลาผ่านไปคุณจะเริ่มรู้สึกว่าช่วงการเคลื่อนไหว (Range of motion) ลดลงเรื่อยๆ จนไม่สามารถยกแขนขึ้นเหนือศีรษะหรือไพล่หลังได้เหมือนเดิม
3 ระยะของโรคไหล่ติด : The Three Stages
ภาวะนี้มักดำเนินไปอย่างช้าๆ โดยแบ่งเป็น 3 ระยะหลัก:
- ระยะปวด (Freezing Stage):เริ่มมีอาการปวดทุกครั้งที่ขยับไหล่ ระยะนี้ความเจ็บปวดจะค่อยๆ เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ และจะเริ่มขยับไหล่ได้น้อยลง (ประมาณ 6 – 9 เดือน)
- ระยะติด (Frozen Stage):อาการปวดอาจจะเริ่มคงที่หรือลดลงบ้าง แต่ความตึงแข็งจะมาแทนที่ ระยะนี้ไหล่จะขยับได้ยากมากที่สุด ทำให้กระทบต่อกิจวัตรประจำวันอย่างชัดเจน (ประมาณ 4 – 12 เดือน)
- ระยะฟื้นตัว (Thawing Stage):เป็นช่วงของการฟื้นตัว เนื้อเยื่อเริ่มคลายตัวและการเคลื่อนไหวจะค่อยๆ กลับมาเป็นปกติอย่างช้าๆ (ประมาณ 6 เดือนถึง 2 ปี)
แนวทางการรักษา
เป้าหมายหลักคือการ ลดปวด และ เพิ่มการเคลื่อนไหว โดยมีแนวทางการรักษา ดังต่อไปนี้
- การจัดการด้วยยา: การใช้ยาแก้ปวดกลุ่มต้านการอักเสบ (NSAIDs) หรือในบางกรณีแพทย์อาจแนะนำการฉีดสเตียรอยด์เข้าข้อไหล่เพื่อลดการอักเสบอย่างเร่งด่วน
- กายภาพบำบัด: คือหัวใจสำคัญ นักกายภาพจะใช้เทคนิคการดัดดึงข้อต่อ (Manual Therapy) ร่วมกับเครื่องมือลดปวด และสอนท่าบริหารเพื่อยืดเหยียดพังผืดที่ยึดรั้ง
- การรักษาขั้นสูง: หากวิธีข้างต้นไม่ได้ผล อาจมีการใช้การฉีดน้ำความดันสูงเพื่อขยายข้อไหล่ (Hydrodilatation) หรือการผ่าตัดส่องกล้องเพื่อเลาะพังผืด
เมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์?
อย่ารอจนแขนขยับไม่ได้ หากคุณเริ่มมีอาการดังต่อไปนี้ ควรปรึกษาแพทย์ผู้ชำนาญการเพื่อรับคำแนะนำในการรักษาที่เหมาะสม
- มีอาการปวดไหล่ต่อเนื่องนานกว่า 2 – 3 สัปดาห์ โดยไม่ทุเลา
- อาการปวดรบกวนการนอนหลับจนตื่นกลางดึก
- รู้สึกว่าองศาการขยับแขนน้อยลง เช่น หวีผมไม่ได้ ใส่เสื้อลำบาก หรือเอื้อมมือไปด้านหลังไม่ได้
ท่ากายภาพบำบัด 3 ท่าง่ายๆ
ที่สามารถทำเองได้ที่บ้านเพื่อป้องกันไม่ให้ไหล่ติดมากขึ้น
-
ท่าแกว่งแขนแบบลูกตุ้ม (Pendulum Stretch) :
ท่านี้ปลอดภัยที่สุดเพราะใช้แรงโน้มถ่วงช่วยสร้างพื้นที่ในข้อไหล่โดยไม่เกร็งกล้ามเนื้อ
- วิธีทำ: ยืนโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย ใช้มือข้างที่ดีวางบนโต๊ะหรือเก้าอี้เพื่อพยุงตัว ปล่อยแขนข้างที่มีอาการห้อยลงตามสบาย
- การเคลื่อนไหว: ค่อยๆ แกว่งแขนเป็นวงกลมเล็กๆ (เหมือนลูกตุ้มนาฬิกา) เริ่มจากวงเล็กๆ แล้วขยายให้กว้างขึ้นเท่าที่ทำได้โดยไม่ปวด หมุนวนซ้าย 10 รอบ และวนขวา 10 รอบ
- ความถี่: ทำ 2 – 3 ชุดต่อวัน
-
ท่าไต่กำแพง (Wall Crawl) :
ท่านี้ช่วยเพิ่มองศาการยกแขนในแนวตั้ง
- วิธีทำ: ยืนหันหน้าเข้าหากำแพง ห่างประมาณช่วงแขน ใช้นิ้วมือข้างที่มีอาการวางบนกำแพงในระดับเอว เหยียดข้อศอกให้ตึงตลอดเวลา
- การเคลื่อนไหว: ค่อยๆ ใช้นิ้ว “ไต่” กำแพงขึ้นไปข้างบนช้าๆ ให้สูงที่สุดเท่าที่จะทำได้ (หากรู้สึกปวดให้หยุดที่ระดับนั้น) ค้างไว้ 15 – 30 วินาที แล้วค่อยๆ ไต่นิ้วกลับลงมา
- ความถี่: ทำซ้ำ 5-10 ครั้งต่อรอบ
-
ท่าดึงแขนข้ามตัว (Cross-Body Stretch) :
ท่านี้ช่วยยืดส่วนหลังของเนื้อเยื่อหุ้มข้อไหล่
- วิธีทำ: ยืนหรือนั่งหลังตรง เหยียดแขนข้างที่มีอาการไปด้านหน้า ใช้มือข้างที่ดีจับบริเวณข้อศอกของแขนข้างที่มีอาการ
- การเคลื่อนไหว: ค่อยๆ ดึงแขนข้างที่ปวดพาดผ่านหน้าอกไปฝั่งตรงข้าม จนรู้สึกตึงที่หัวไหล่ด้านหลัง ค้างไว้ 15 – 20 วินาที (ระวังอย่าให้ไหล่ยกขึ้นมาใกล้หู)
- ความถี่: ทำซ้ำ 5 – 10 ครั้งต่อรอบ
ทั้งนี้มีข้อควรระวัง สำหรับผู้ที่ทำท่ากายภาพบำบัดเองที่บ้าน ขณะบริหารควรมีความรู้สึก “ตึงพอสมควรแต่ไม่เจ็บมากจนเกินไป” แต่ถ้าหากทำแล้วรู้สึกปวดรุนแรงขึ้นควรหยุดและพักทันที
ภาวะไหล่ติดอาจไม่ใช่โรคร้ายแรง แต่หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา อาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตในระยะยาว การสังเกตอาการตั้งแต่ระยะแรก และเริ่มดูแลด้วยการกายภาพบำบัดอย่างถูกวิธีและสม่ำเสมอ จะช่วยให้ฟื้นตัวได้เร็วขึ้น และลดโอกาสไหล่ติดถาวร หากมีอาการปวดหรือขยับไหล่ลำบาก อย่าฝืนหรือปล่อยทิ้งไว้จนมีอาการมาก ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการดูแลที่เหมาะสม เพื่อให้สามารถกลับมาเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระอีกครั้ง” นพ. ศิระ กล่าวทิ้งท้าย
*****************************************
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม หรือทำนัดหมายพบแพทย์ กรุณาติดต่อ :
โทร. 032-616-832 แผนกกระดูกและข้อ (8.00 – 17.00 น.)
โทร. 032-616-800 Call Center โรงพยาบาลกรุงเทพหัวหิน
