วัยทองในผู้หญิงและผู้ชาย: ไม่ใช่แค่เรื่องฮอร์โมน

วัยทอง เป็นช่วงที่ ทั้งผู้หญิงและผู้ชายมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและสุขภาพ อย่างไรก็ตาม ผู้หญิงและผู้ชายแตกต่างกันอย่างมาก

ผู้หญิงมี menopause ซึ่งเป็นเหตุการณ์ทางชีววิทยาที่ชัดเจนจากการหยุดทำงานของรังไข่

ผู้ชายไม่มี “menopause” ที่เกิดขึ้นพร้อมกันแบบผู้หญิง แต่มี testosterone ลดลงอย่างค่อยเป็นค่อยไปในผู้ชายบางคน

วัยทองผู้หญิงคืออะไร?

Menopause หมายถึงการไม่มีประจำเดือนติดต่อกัน 12 เดือน โดยไม่มีสาเหตุอื่น

โดยทั่วไปเกิดขึ้นในช่วงอายุประมาณ 45–55 ปี

ช่วงก่อนที่จะเข้าสู่ menopause เรียกว่า Perimenopause

เป็นช่วงที่รังไข่เริ่มผลิต estrogen และ progesterone ไม่สม่ำเสมอ ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของรอบเดือนและอาการต่าง ๆ

จึงสามารถแบ่งง่าย ๆ เป็น Perimenopause → Menopause → Postmenopause

ผู้หญิงวัยทองมีอาการอะไรบ้าง?

อาการไม่ได้เหมือนกันทุกคน

บางคนแทบไม่มีอาการ ขณะที่บางคนมีอาการมากจนกระทบการทำงานและคุณภาพชีวิต

อาการที่พบบ่อย

1. ร้อนวูบวาบ รู้สึกร้อนขึ้นอย่างฉับพลัน บางคนมีเหงื่อออกตอนกลางคืน
2. นอนไม่หลับ อาจเกิดจาก

• ร้อนช่วงกลางคืน เหงื่อออก
• anxiety วิตกกังวล
• การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน บางคนหลับยาก บางคนตื่นกลางดึกบ่อย

3. สมองและอารมณ์เปลี่ยนแปลง เช่น

• สมาธิลดลง
• จำอะไรได้ช้าลง
• หงุดหงิดง่าย
• อารมณ์แปรปรวน

4. เมื่อ estrogen ลดลง การเปลี่ยนแปลงสามารถเกิดขึ้นได้หลายระบบ

กระดูก :: หลัง menopause การสูญเสีย bone mass เพิ่มขึ้น ทำให้ความเสี่ยง ภาวะกระดูกพรุน osteoporosis → fracture กระดูกแตกหักง่ายขึ้น

ช่องคลอดแห้งและปัญหาทางเพศ :: เมื่อ estrogen ลดลง เนื้อเยื่อบริเวณช่องคลอดและระบบทางเดินปัสสาวะอาจบางและแห้งลง

เรียกรวม ๆ ว่า Genitourinary syndrome of menopause อาจทำให้

• ช่องคลอดแห้ง
• เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์
• libido ความต้องการทางเพศลดลง
• ปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะบ่อย

“วัยทองผู้ชาย” คืออะไร?

ผู้ชายไม่ได้มี menopause แบบผู้หญิง แต่ testosterone สามารถลดลงตามอายุ

testosterone ต่ำจากการตรวจเลือดครั้งเดียว ยังไม่สามารถวินิจฉัยว่าผู้ชายเป็น “วัยทอง” ได้

ต้องมีทั้ง อาการที่สอดคล้อง + testosterone ต่ำอย่างชัดเจน

อาการ testosterone ต่ำมีอะไรบ้าง?

อาการที่ค่อนข้างจำเพาะ ได้แก่

• libido ความต้องการทางเพศลดลง
• erectile dysfunction ภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ หรืออวัยวะเพศแข็งตัวได้ยากขึ้น

ด้านร่างกาย

• muscle mass มวลกล้ามเนื้อลดลง strength ความแข็งแรงกล้ามเนื้อลดลง
• body fat ไขมันในร่างกายสะสมมากขึ้น

ด้านอารมณ์

• fatigue อ่อนเพลีย เหนื่อยล้า
• motivation แรงจูงใจ ความอยากทำสิ่งต่างๆลดลง
• depressed mood ภาวะซึมเศร้า หงุดหงิดง่าย
• concentration สมาธิลดลง โฟกัสกับงานได้ยากขึ้น

ฮอร์โมนทดแทนช่วยได้หรือไม่?

คำตอบคือ ช่วยได้ ในผู้ที่เหมาะสม

สำหรับผู้หญิง การใช้ Menopausal Hormone Therapy เป็นหนึ่งในวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงสำหรับอาการ vasomotor symptoms เช่น hot flashes และสามารถช่วยลดอาการ genitourinary symptoms ได้

ผู้ชายวัยทองต้องรักษาด้วยฮอร์โมนทุกคนหรือไม่?

คำตอบคือ ไม่

แม้มี testosterone ต่ำ แต่ถ้าไม่มีอาการ อาจต้องประเมินสาเหตุและตรวจติดตามมากกว่า