อาการของนิ่วในทางเดินปัสสาวะ ปวดหลังอาจไม่ใช่แค่กล้ามเนื้อ

นิ่วในทางเดินปัสสาวะ เป็นภาวะที่อาจเกิดขึ้นโดยไม่มีอาการ โดยเฉพาะนิ่วที่ยังอยู่ภายในไตและไม่ได้ทำให้เกิดการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งจึงตรวจพบนิ่วโดยบังเอิญจากการตรวจสุขภาพ การอัลตราซาวนด์ หรือการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT)

แล้ว อาการนิ่วในทางเดินปัสสาวะมีอะไรบ้าง?

โดยทั่วไป อาการมักเริ่มชัดเจนเมื่อก้อนนิ่วเคลื่อนจากไตลงสู่ท่อไตและขัดขวางการไหลของปัสสาวะ ทำให้ความดันภายในระบบทางเดินปัสสาวะเพิ่มขึ้น และอาจทำให้เกิดอาการปวดอย่างรุนแรง

อาการนิ่วในทางเดินปัสสาวะที่พบบ่อย

อาการของนิ่วอาจแตกต่างกันไปตามตำแหน่ง ขนาด และการเคลื่อนที่ของก้อนนิ่ว โดยอาการที่พบได้บ่อย ได้แก่

• ปวดบิดบริเวณสีข้างหรือบั้นเอว
• ปวดร้าวไปบริเวณท้องน้อยหรือขาหนีบ
• ปัสสาวะเป็นเลือด
• ปัสสาวะแสบขัดหรือปัสสาวะบ่อย
• คลื่นไส้หรืออาเจียน
• เหงื่อออกมากหรือหน้าซีดจากอาการปวด
• ในบางรายอาจมีไข้หรือหนาวสั่น หากมีการติดเชื้อร่วมด้วย

1. ปวดบิดบริเวณสีข้างหรือบั้นเอว

อาการที่พบได้บ่อยของนิ่วในท่อไต คือ อาการปวดบิดบริเวณสีข้างหรือบั้นเอว ซึ่งมักเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลันและมีความรุนแรงเป็นพัก ๆ

ผู้ป่วยบางรายอาจรู้สึกปวดมากจนไม่สามารถนั่งหรือนอนนิ่ง ๆ ได้ ต้องลุกเดินหรือเปลี่ยนท่าอยู่ตลอดเวลา ลักษณะดังกล่าวแตกต่างจากอาการปวดกล้ามเนื้อหรืออาการปวดหลังทั่วไปที่มักดีขึ้นเมื่อพัก

เมื่อนิ่วเคลื่อนลงมาตามท่อไต ตำแหน่งของอาการปวดอาจเปลี่ยนไปตามตำแหน่งของก้อนนิ่ว เช่น

• นิ่วบริเวณไตหรือท่อไตส่วนบน อาจทำให้ปวดบริเวณสีข้างหรือหลัง
• นิ่วบริเวณท่อไตส่วนล่าง อาจทำให้ปวดร้าวไปยังท้องน้อย ขาหนีบ อัณฑะ หรือแคมใหญ่

ดังนั้น หากอาการปวดเปลี่ยนตำแหน่ง ไม่ได้หมายความว่านิ่วมีขนาดใหญ่ขึ้นเสมอไป แต่อาจเกิดจากการเคลื่อนที่ของก้อนนิ่วภายในท่อไต

2. ปัสสาวะเป็นเลือด

ก้อนนิ่วสามารถเสียดสีกับเยื่อบุทางเดินปัสสาวะ ทำให้มีเลือดปนออกมากับปัสสาวะ

ผู้ป่วยบางรายอาจสังเกตเห็นปัสสาวะเป็นสีชมพู สีแดง หรือสีน้ำตาล ขณะที่บางรายมีเลือดในปริมาณน้อยจนไม่สามารถสังเกตได้ด้วยตาเปล่า และตรวจพบจากการตรวจปัสสาวะเท่านั้น

แม้ปัสสาวะจะกลับมาเป็นสีปกติ ก็ไม่ได้หมายความว่านิ่วหลุดออกจากร่างกายแล้วเสมอไป หากยังมีอาการผิดปกติ ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม

3. คลื่นไส้และอาเจียน

อาการปวดจากนิ่วที่รุนแรงสามารถกระตุ้นระบบประสาทอัตโนมัติ ทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน เหงื่อออกมาก หรือหน้าซีดร่วมด้วย

อาการเหล่านี้มักเกิดพร้อมกับอาการปวด และอาจดีขึ้นเมื่ออาการปวดลดลงหรือเมื่อได้รับการรักษาสาเหตุของการอุดกั้น

4. ปัสสาวะบ่อยหรือปวดปัสสาวะ

เมื่อก้อนนิ่วเคลื่อนลงมาอยู่บริเวณปลายท่อไตใกล้กระเพาะปัสสาวะ ผู้ป่วยอาจมีอาการ

• ปัสสาวะบ่อย
• ปวดปัสสาวะ
• ปัสสาวะกะปริดกะปรอย
• รู้สึกไม่สบายบริเวณท้องน้อย

อาการเหล่านี้อาจคล้ายกับกระเพาะปัสสาวะอักเสบ หากตรวจไม่พบการติดเชื้อ แต่ยังมีอาการดังกล่าว แพทย์อาจพิจารณาตรวจเพิ่มเติมเพื่อหานิ่วบริเวณปลายท่อไต

นิ่วก้อนใหญ่ต้องปวดมากกว่านิ่วก้อนเล็กหรือไม่?

ไม่เสมอไป

ความรุนแรงของอาการไม่ได้ขึ้นอยู่กับขนาดของนิ่วเพียงอย่างเดียว นิ่วขนาดเพียงไม่กี่มิลลิเมตรที่เคลื่อนลงมาและติดอยู่ในท่อไต สามารถทำให้เกิดอาการปวดอย่างรุนแรงได้

ในทางกลับกัน นิ่วขนาดใหญ่ที่ยังอยู่ภายในไตและไม่ก่อให้เกิดการอุดกั้น อาจไม่มีอาการเลย

ดังนั้น แพทย์จึงไม่สามารถประเมินความรุนแรงของโรคจากระดับความปวดเพียงอย่างเดียว แต่จำเป็นต้องพิจารณาตำแหน่งและขนาดของนิ่ว รวมถึงผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการและการตรวจทางรังสีร่วมด้วย

นิ่วในทางเดินปัสสาวะไม่มีอาการได้หรือไม่?

ได้

นิ่วบางชนิด โดยเฉพาะนิ่วที่ยังอยู่ภายในไตและไม่ได้ขัดขวางการไหลของปัสสาวะ อาจไม่ทำให้เกิดอาการ ผู้ป่วยจึงอาจไม่ทราบว่ามีนิ่วจนกระทั่งตรวจพบจากการตรวจสุขภาพหรือการตรวจภาพทางการแพทย์ด้วยสาเหตุอื่น

จึงไม่ควรใช้ “ไม่มีอาการ” เป็นข้อสรุปว่าไม่มีนิ่วหรือไม่มีความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ

เมื่อใดควรรีบพบแพทย์?

หากสงสัยว่าเป็นนิ่วในทางเดินปัสสาวะ ควรพบแพทย์เพื่อรับการประเมิน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการต่อไปนี้

• ปวดสีข้างหรือบั้นเอวรุนแรงจนยาแก้ปวดไม่สามารถบรรเทาได้
• มีไข้หรือหนาวสั่นร่วมกับอาการปวด
• คลื่นไส้หรืออาเจียนมากจนรับประทานอาหารและดื่มน้ำไม่ได้
• ปัสสาวะออกน้อยมากหรือปัสสาวะไม่ออก
• มีเลือดในปัสสาวะปริมาณมากหรือมีลิ่มเลือด
• มีอาการปวดในผู้ที่มีไตเพียงข้างเดียว
• มีโรคไตเรื้อรังและเกิดอาการผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ

อาการปวดร่วมกับไข้หรือหนาวสั่น โดยเฉพาะในกรณีที่มีการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่ต้องได้รับการรักษาอย่างเร่งด่วน

สรุปอาการนิ่วในทางเดินปัสสาวะ

นิ่วในทางเดินปัสสาวะอาจไม่มีอาการ หากก้อนนิ่วยังอยู่ภายในไตและไม่ก่อให้เกิดการอุดกั้น แต่เมื่อก้อนนิ่วเคลื่อนเข้าสู่ท่อไต อาจทำให้เกิดอาการปวดบิดบริเวณสีข้างหรือบั้นเอว ปวดร้าวไปท้องน้อยหรือขาหนีบ ปัสสาวะเป็นเลือด คลื่นไส้ อาเจียน หรือปัสสาวะบ่อย

ความรุนแรงของอาการไม่ได้ขึ้นอยู่กับขนาดของนิ่วเพียงอย่างเดียว หากมีอาการปวดรุนแรง ปัสสาวะไม่ออก หรือมีไข้และหนาวสั่นร่วมกับอาการปวด ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยและรักษาอย่างเหมาะสม

ในบทความถัดไป: รู้จักวิธีวินิจฉัยนิ่วในทางเดินปัสสาวะ ตั้งแต่การตรวจปัสสาวะ อัลตราซาวนด์ ไปจนถึงการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ (CT) และทำไมการตรวจแต่ละวิธีจึงเหมาะกับผู้ป่วยแต่ละกลุ่ม