คุณหลับพักผ่อนเพียงพอแล้วหรือยัง?

นอนหลับอย่างไรให้ดี – นอนหลับที่ดีต้องมีทั้งปริมาณและคุณภาพ

• ปริมาณที่ต้องการในวัยทำงาน คือ 7-8 ชั่วโมง
• คุณภาพที่ดีคือการหลับต่อเนื่อง เป็นวงจรปกติตามธรรมชาติ ไม่ตื่นกลางดึกบ่อยๆ

คุณเคยมีอาการเหล่านี้หรือไม่

• นอนกรน
• เหงื่อออกตอนกลางคืน
• นอนหลับไม่สนิท นอนกระสับกระส่ายมาก
• สะดุ้งตื่นกลางดึก เพราะสำลักเหมือนขาดอากาศหายใจ
• รู้สึกคอแห้งหรือเจ็บคอเมื่อตื่นนอน
• ปวดศีรษะหลังตื่นนอนตอนเช้า
• บุคลิกภาพหรือสมาธิเปลี่ยนไป หลงลืมบ่อย หงุดหงิดง่ายกว่าปกติ
• ง่วงนอนหรือรู้สึกเหนื่อยอ่อนเพลียมากในเวลากลางวัน

คนส่วนใหญ่มักจะไม่ได้สังเกตถึงความผิดปกติในขณะหลับของตนเอง บ่อยครั้งที่ผู้พบความผิดปกติเป็นคู่สมรสหรือคนใกล้ชิด ซึ่งอาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณบ่งชี้ของโรคนอนกรนหยุดหายใจก็เป็นได้

OSA คืออะไร

• โรคนอนกรนหยุดหายใจ หรือ OSA : Obstructive Sleep Apnea
• คือ โรคที่เกิดการหยุดหายใจเป็นพักๆ ในขณะที่เรานอนหลับ โดยอาจหยุดหายใจตั้งแต่ 10 วินาที – 2 นาทีก็เป็นได้
• คนในวัยผู้ใหญ่มีอาการหยุดหายใจได้ในขณะหลับ แต่ไม่ควรเกิน 5 ครั้งต่อชั่วโมง ซึ่งจะไม่ก่อให้เกิดปัญหาอื่นๆตามมา

ใครเสี่ยง OSA บ้าง

• พบได้บ่อยในผู้ที่มีน้ำหนักตัวมากกว่าปกติ หรือมีลักษณะทางกายวิภาคที่ทำให้เกิดการอุดกั้นทางเดินหายใจง่ายกว่าปกติ เช่น กล้ามเนื้อของเพดานอ่อนหย่อน ต่อมทอนซิลมีขนาดใหญ่ หรือขากรรไกรมีขนาดเล็กกว่าปกติ
• ผู้ชาย – เสี่ยงมากกว่าผู้หญิงถึง 3 เท่า
• ผู้หญิงวัยทอง – เสี่ยงมากกว่า 3 เท่า เมื่อเทียบกับผู้หญิงวัยก่อนหมดประจำเดือน เพราฮอร์โมนเพศหญิง (ที่ช่วยป้องกันไม่ให้กล้ามเนื้อทางเดินหายใจหย่อนตัว) นั้นมีปริมาณลดลง
• สูบบุหรี่ / ดื่มแอลกอฮอล์

OSA มีผลต่อร่างกายเราอย่างไร

• ส่งผลกระทบต่อสุขภาพกายและจิตใจ
• ทำให้รู้สึกง่วงนอนมากผิดปกติในเวลากลางวัน เกิดปัญหาการเรียนตกต่ำ ทำให้การทำงานขาดประสิทธิภาพ และมีโอกาสที่จะเกิดอุบัติเหตุได้ง่ายเมื่อเทียบกับคนปกติ
• นอกจากนี้ผู้ป่วยที่มีภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับ ยังมีความเสี่ยงที่จะเป็นโรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน โรคหลอดเลือดสมอง โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ และโรคอ้วนอีกด้วย

วิธีวินิจฉัย

แนะนำให้ตรวจการนอนหลับ (Sleep Lab) เพื่อแยกว่าท่านเป็นนอนกรนประเภทใดและสามารถบอกความรุนแรงของโรคได้ว่ามีภาวะหยุดหายใจขณะหลับมากหรือน้อยเพียงใดเพื่อช่วยให้แพทย์วางแผนการรักษาได้ดีขึ้น

ใครบ้างควรตรวจ Sleep lab

• • ในผู้ใหญ่ Sleep Lab ควรตรวจเมื่อเกิดอาการ
    • ตื่นนอนตอนเช้าด้วยความอ่อนล้าไม่สดชื่น
    • ปวดมึนศีรษะต้องการนอนต่ออีกเป็นประจำ
    • รู้สึกว่านอนหลับไม่เต็มอิ่ม มีความรู้สึกเหมือนว่าไม่ได้หลับนอนมาทั้งคืน ทั้งๆ ที่ได้นอนพักผ่อนอย่างเต็มที่แล้ว หงุดหงิด อารมณ์เสียง่าย
    • ง่วงนอนในเวลาทำงานกลางวันจนไม่สามารถจะทำงานต่อได้ หรือมีอาการเผลอหลับในขณะทำงาน ขณะขับรถ ในห้องเรียน ในที่ประชุม ขณะอ่านหนังสือ ดูภาพยนตร์ หรือดูโทรทัศน์
    • นอนหลับไม่ราบรื่น นอนกระสับกระส่ายมาก
    • หายใจขัด หรือหายใจไม่สะดวกขณะนอนหลับ อาจมีอาการคล้ายสำลักน้ำลาย
    • สะดุ้งผวา หรือหายใจแรงเหมือนขาดอากาศหลังจากหยุดหายใจ
    • ความดันโลหิตสูง ซึ่งยังหาสาเหตุได้ไม่ชัดเจน
    • ประสิทธิภาพในการทำงาน หรือผลการเรียนแย่ลง เพราะอาการง่วง ขาดสมาธิ พัฒนาการทางสมอง สติปัญญา และความจำแย่ลง
    • ตื่นนอนกลางดึกโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือปัสสาวะกลางดึกโดยไม่ทราบสาเหตุอื่น

• • ในเด็ก Sleep Lab ควรตรวจเมื่อเกิดอาการ
    • เด็กที่มีท่านอนที่ผิดปกติ เช่น ชอบนอนตะแคง หรือนอนคว่ำ
    • เด็กที่ไม่มีสมาธิทำอย่างใดอย่างหนึ่งได้นาน (attention deficit disorder) หงุดหงิดง่ายหรือมีกิจกรรมต่างๆ ทำตลอดเวลา
    • เด็กที่ปัสสาวะราดในเวลากลางคืน
    • เด็กที่ผลการเรียนแย่ลง เพราะอาการง่วง ขาดสมาธิ พัฒนาการทางสมอง และสติปัญญา และความจำแย่ลง
    • เด็กอายุขวบปีแรกที่สงสัยว่าเวลานอนหลับอาจมีช่วงหยุดหายใจ มีความผิดปกติของช่องปาก จมูก ลำคอ
    • เด็กที่มีอาการนอนกรน หรือหายใจลำบากเวลานอน ด้วยสาเหตุต่างๆ อาทิ ต่อมทอลซิล-เอดีนอยด์โด หลอดลมตีบแคบเนื่องจากสาเหตุต่างๆ

  วิธีรักษา – แนวทางการรักษาจะต้องปรับให้เหมาะสมกับอาการเฉพาะบุคคลไป ซึ่งประกอบด้วย

  การปรับพฤติกรรมเสี่ยง

  • การลดน้ำหนักตัว จากการศึกษาวิจัย พบว่า การลดน้ำหนักลงแม้เพียงแค่ 10 % ก็สามารถลดจำนวนครั้งของการหยุดหายใจในขณะนอนหลับลงได้บ้าง
  • หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์และยานอนหลับก่อนเข้านอน เพราะจะทำให้ทางเดินหายใจอุดกั้นได้ง่ายระหว่างนอนหลับ และยังทำให้การหยุดหายใจนานขึ้น
  • พยายามนอนในท่าตะแคงจะช่วยลดความรุนแรงได้บ้างในบางราย
  • ผู้ป่วยที่มีปัญหาการอุดกั้นทางเดินหายใจอันเนื่องมาจากปัญหาไซนัสหรือมีอาการคัดจมูก การใช้สเปรย์พ่นจมูกหรือยาลดอาการคัดจมูก จะสามารถช่วยให้การหายใจในขณะหลับสะดวกมากขึ้น
  • หลีกเลี่ยงการอดนอน

  การใช้เครื่องช่วยสร้างแรงดันบวกในทางเดินหายใจ (Continuous positive airway pressure, CPAP)

  เป็นอุปกรณ์ที่ช่วยคงสภาพทางเดินหายใจให้เปิดโล่ง โดยการสร้างแรงดันอากาศเข้าไปเปิดทางเดินหายใจของเราตลอดเวลา CPAP เป็นวิธีการรักษาภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับที่มีประสิทธิภาพดีที่สุด โดยผู้ป่วยจะต้องใส่อุปกรณ์หน้ากาก ครอบจมูกหรือปาก แล้วเครื่องจะทำการปรับแรงดันให้สูงพอ ที่จะเป่าอากาศให้ไหลผ่านลงไป ป้องกันไม่ให้ทางเดินหายใจตีบแคบลงในขณะนอนหลับอย่างต่อเนื่อง

  การใช้อุปกรณ์ทางทันตกรรม/ช่องปาก (Mandibular advancement devices, MAD)

  สำหรับผู้ป่วยที่มีภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับไม่รุนแรง การใช้ MAD จะช่วยดึงกรามล่างมาด้านหน้าเพื่อทำให้ช่องทางเดินหายใจด้านหลังกว้างขึ้นในขณะที่ผู้ป่วยนอนหลับได้

  การรักษาด้วยการผ่าตัด

  • Somnoplasty เป็นวิธีการรักษาโดยการใช้คลื่นความถี่ จี้ความร้อนเข้าไปใต้เนื้อเยื่ออ่อนบริเวณเพดานปาก หรือลิ้นไก่ เพื่อเพิ่มทางเดินหายใจ
  • Uvulopalatopharyngoplasty (UPPP) คือ การผ่าตัดที่ตัดเนื้อเยื่อ ทอนซิล ลิ้นไก่และเพดานอ่อนออกไป เพื่อเปิดทางเดินหายใจส่วนบนให้กว้างมากขึ้น
  • Mandibular/maxillary advancement surgery คือ การผ่าตัดกระดูกขากรรไกร ซึ่งจะทำในกรณีที่ผู้ป่วยมีภาวะหยุดหายใจขณะนอนหลับที่มีความผิดปกติของกระดูกใบหน้ามาก
  • Nasal surgery คือ การผ่าตัดในโพรงจมูก ซึ่งจะช่วยในผู้ป่วยที่มีความผิดปกติของอวัยวะดังกล่าว เช่น ผนังกั้นช่องจมูกคด (deviated nasal septum)

  ทั้งนี้ทั้งนั้นหลังจากการตรวจ แพทย์จะเป็นผู้เลือกการรักษาที่เหมาะสมให้กับแต่ละคน ขึ้นกับผลตรวจการนอนหลับและลักษณะของคนไข้

  สนใจสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ ศูนย์คุณภาพการนอนหลับ
  ชั้น 2 โรงพยาบาลกรุงเทพเชียงใหม่ โทร: 052-089-862