การส่องกล้องอัลตราซาวนด์กระเพาะอาหาร หรือทางเดินอาหาร คืออะไร

เมื่อเกิดความผิดปกติของระบบทางเดินอาหารไม่ว่าจะเป็นอวัยวะใดย่อมส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน แม้อาการอาจไม่รุนแรง แต่รบกวนการใช้ชีวิตได้มากกว่าที่คิด การตรวจส่องกล้องอัลตราซาวนด์กระเพาะอาหารเพื่อเช็กความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร (Endoscopic Ultrasound – EUS) จึงไม่เพียงช่วยวินิจฉัยโรค แต่ลดความรุนแรงของโรคก่อนสายเกินไป

การตรวจส่องกล้องอัลตราซาวนด์ทางเดินอาหาร (EUS) คืออะไร

การตรวจส่องกล้องอัลตราซาวนด์ทางเดินอาหาร (Endoscopic Ultrasound – EUS) คือ ขั้นตอนพิเศษทางการแพทย์ที่ผสานเอาเทคโนโลยีการส่องกล้อง (Endoscopy) และการอัลตราซาวนด์ (Ultrasound) เข้าไว้ด้วยกัน เพื่อสร้างภาพรายละเอียดของทางเดินอาหารและอวัยวะรอบ ๆ มักใช้เพื่อการประเมิน วินิจฉัยและประกอบการรักษา โดยให้ข้อมูลที่สำคัญ ซึ่งการถ่ายภาพรังสีหรือการตรวจด้วยวิธีอื่นอาจไม่สามารถให้รายละเอียดได้ชัดเจนเท่า

อัลตราซาวนด์กระเพาะอาหาร ทั่วไป กับ EUS ต่างกันอย่างไร

แม้ว่าทั้งสองวิธีจะใช้คลื่นเสียงความถี่สูงในการสร้างภาพเหมือนกัน แต่มีข้อแตกต่างสำคัญในแง่ของวิธีการตรวจและความละเอียดของข้อมูลที่ได้รับ ดังนี้

ใครที่ต้องตรวจส่องกล้องอัลตราซาวนด์เช็กระบบทางเดินอาหาร (EUS) 

แพทย์มักจะพิจารณาให้ผู้ป่วยเข้ารับการส่องกล้องอัลตราซาวนด์ทางเดินอาหารในกรณีที่มีความจำเป็นต้องประเมินความผิดปกติเชิงลึก ได้แก่

• ผู้ที่ต้องวินิจฉัยและระบุระยะของมะเร็ง โดยเฉพาะมะเร็งหลอดอาหาร, กระเพาะอาหาร, ตับอ่อน และทวารหนัก
• ผู้ที่ต้องตรวจสภาวะของตับอ่อน การวินิจฉัยถุงน้ำ ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง หรือก้อนเนื้องอก
• ผู้ที่ต้องตรวจสภาวะของท่อน้ำดี การประเมินนิ่วในท่อน้ำดีหรือการตีบตัน
• ผู้ที่ต้องตรวจสภาวะเนื้องอกใต้เยื่อเมือก การประเมินเนื้องอกใต้ชั้นเยื่อเมือกของทางเดินอาหาร
• ผู้ที่ต้องตรวจประเมินต่อมน้ำเหลือง โดยเฉพาะการประเมินต่อมน้ำเหลืองในช่องอกหรือต่อมน้ำเหลืองในช่องท้อง

อัลตราซาวนด์กระเพาะอาหาร EUS ตรวจโรคอะไรได้บ้าง

การส่องกล้องอัลตราซาวนด์ทางเดินอาหาร (EUS) มีจุดเด่นในการประเมินความผิดปกติที่ซ่อนอยู่ลึกใต้ชั้นผนังทางเดินอาหาร หรือรอยโรคขนาดเล็กที่การอัลตราซาวนด์ทั่วไปอาจมองเห็นไม่ชัดเจน โดยโรคและภาวะที่นิยมใช้ EUS ในการตรวจประเมิน ได้แก่

• โรคมะเร็งระบบทางเดินอาหาร ใช้เพื่อตรวจประเมินระยะของโรคมะเร็ง เช่น มะเร็งหลอดอาหาร มะเร็งกระเพาะอาหาร มะเร็งตับอ่อน และมะเร็งลำไส้ตรง เพื่อดูว่าก้อนมะเร็งลุกลามกินลึกเข้าไปในผนังลำไส้ชั้นใด หรือกระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองรอบข้างหรือไม่ ซึ่งเป็นข้อมูลสำคัญในการวางแผนรักษา
• เนื้องอกใต้เยื่อบุทางเดินอาหาร (Subepithelial lesions) ช่วยประเมินก้อนเนื้อที่ซ่อนอยู่ใต้ชั้นเยื่อบุทางเดินอาหารได้ทั้งบริเวณหลอดอาหาร, กระเพาะอาหารหรือลำไส้  ว่าเป็นเพียงก้อนไขมัน ถุงน้ำ หรือเนื้องอกที่อาจพัฒนาไปเป็นเนื้อร้าย
• โรคของตับอ่อน ให้ภาพตับอ่อนที่ชัดเจน ช่วยในการวินิจฉัยโรคตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง ถุงน้ำตับอ่อน (Pancreatic Cysts) และก้อนเนื้องอกบริเวณตับอ่อน
• โรคของท่อน้ำดีและถุงน้ำดี สามารถใช้ตรวจหานิ่วในท่อน้ำดีขนาดเล็กที่เครื่องมืออื่นอาจมองไม่เห็น รวมถึงการประเมินภาวะท่อน้ำดีตีบตัน หรือเนื้องอกในท่อน้ำดี
• ความผิดปกติของต่อมน้ำเหลือง ใช้ตรวจประเมินต่อมน้ำเหลืองที่โตผิดปกติในช่องอกหรือในช่องท้อง และสามารถใช้เข็มขนาดเล็กเจาะเอาชิ้นเนื้อจากต่อมน้ำเหลืองเพื่อส่งตรวจทางพยาธิวิทยาได้

ข้อดีของการตรวจส่องกล้องอัลตราซาวนด์เช็กระบบทางเดินอาหาร (EUS) 

• ภาพของทางเดินอาหารและอวัยวะรอบ ๆ ที่มีความละเอียดสูง 
• นอกจากการตรวจวินิจฉัย ยังสามารถทำการรักษา และรตัดชิ้นเนื้อจากบริเวณที่สงสัยได้มาตรวจเพิ่มเติมและวางแผนการรักษาในขั้นถัดไปได้
• ระบุระยะที่ถูกต้อง มีความสำคัญในการกำหนดระยะของมะเร็งบางประเภทเพื่อวางแผนการรักษา
• ใช้ในการรักษา ช่วยในการระบายถุงน้ำหรือหนอง, การวางท่อระบาย เช่น ระบายน้ำดีจากตำแหน่งที่อุดตันเทียบเท่ากับการผ่าตัดบายพาสแต่ไม่มีแผลทางหน้าท้อง, นอกจากนี้ยังสามารถแก้ไขภาวะทางเดินอาหารส่วนต้นอุดตันได้

เตรียมตัวก่อนส่องกล้องอัลตราซาวนด์เช็กระบบทางเดินอาหาร (EUS) อย่างไร

การเตรียมตัวอย่างถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญก่อนส่องกล้องอัลตราซาวนด์กระเพาะอาหาร (EUS) เป็นไปอย่างราบรื่นและปลอดภัย

• การอดอาหาร: ผู้ป่วยต้องงดอาหารและน้ำอย่างน้อย 6 – 8 ชั่วโมงก่อนการตรวจเพื่อให้เห็นภาพชัดเจนและลดความเสี่ยงต่อการสำลักขณะให้ยาระงับความรู้สึก
• การทบทวนยา: ปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับยาทั้งหมดที่กำลังรับประทานอยู่ ยาต้านการแข็งตัวของเลือด ยารักษาโรคเบาหวาน และอาหารเสริมบางชนิดอาจต้องปรับหรือหยุดชั่วคราว
• ข้อมูลเกี่ยวกับการแพ้: แจ้งแพทย์เกี่ยวกับอาการแพ้ใด ๆ โดยเฉพาะยาและยาชา
• การประเมินสุขภาพ: การประเมินก่อนการตรวจจะถูกดำเนินการเพื่อทบทวนประวัติทางการแพทย์และปฏิกิริยาที่เคยเกิดขึ้นกับยาระงับความรู้สึกหรือยาชา
• การให้ความยินยอม: ผู้ป่วยต้องให้ความยินยอมก่อนเข้ารับการรักษาเพื่อประโยชน์และความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้น

ระหว่างการตรวจส่องกล้องอัลตราซาวนด์เช็กระบบทางเดินอาหาร (EUS) เป็นอย่างไร

• การให้ยาระงับความรู้สึก ผู้ป่วยจะได้รับยาระงับความรู้สึกเพื่อให้รู้สึกสบายและผ่อนคลาย อาจเป็นการให้ยาระงับความรู้สึกที่ยังมีสติหรือการให้ยาชาทั่วไป
• การวางตำแหน่ง โดยส่วนมากผู้ป่วยจะถูกวางตำแหน่งให้นอนตะแคงซ้าย
• การใส่กล้องส่อง แพทย์จะใส่กล้องส่องผ่านทางปากและค่อย ๆ ผ่านหลอดอาหาร กระเพาะอาหาร 

        ไปจนถึงลำไส้เล็กส่วนต้น

• การสร้างภาพด้วยอัลตราซาวนด์: ส่วนประกอบอัลตราซาวนด์จะสร้างภาพรายละเอียดของอวัยวะทางเดินอาหารและเนื้อเยื่อรอบ ๆ
• การตัดชิ้นเนื้อ (ถ้าจำเป็น): หากพบความผิดปกติ แพทย์อาจทำการดูดชิ้นเนื้อหรือเซลล์ตัวอย่างเพื่อการวิเคราะห์เพิ่มเติม

ดูแลหลังส่องกล้องอัลตราซาวนด์เช็กระบบทางเดินอาหาร (EUS) อย่างไร

• เวลาฟื้นตัว: ผู้ป่วยจะถูกติดตามจนกว่ายาระงับความรู้สึกจะหมดฤทธิ์ ซึ่งปกติใช้เวลาประมาณ 1 – 2 ชั่วโมง 
• อาหาร: หากไม่มีการตัดชิ้นเนื้อไปตรวจ สามารถทานได้ตามปกติหลังจากฟื้นจากยาระงับความรู้สึก แต่ในกรณีที่ตัดชิ้นเนื้อไปตรวจ แนะนำให้นอน รพ 1 คืน เพื่อสังเกตอาการและอาจเริ่มด้วยของเหลวใสและค่อย ๆ กลับไปทานอาหารปกติได้ตามที่ทานได้
• กิจกรรม: หลีกเลี่ยงกิจกรรมหนัก ๆ ในวันนั้น
• การติดตาม: ผู้ป่วยจะได้รับคำแนะนำเฉพาะเกี่ยวกับเวลาที่จะกลับมาใช้ยาปกติและการนัดติดตามผล
• สัญญาณเตือน: ติดต่อแพทย์หากคุณมีอาการปวดท้องรุนแรง, มีไข้, อาเจียน 

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนจากการส่องกล้องอัลตราซาวนด์กระเพาะอาหาร (EUS) 

แม้การส่องกล้องอัลตราซาวนด์กระเพาะอาหารจะเป็นหัตถการที่มีความปลอดภัย แต่ในบางกรณีอาจพบความเสี่ยงได้ดังนี้

• การเลือดออก: อาจเกิดการเลือดออกได้โดยเฉพาะหากมีการตัดชิ้นเนื้อ
• การทะลุ: กล้องส่องอาจทำให้เกิดรูรั่วหรือทะลุในทางเดินอาหารได้ แต่พบน้อย
• ตับอ่อนอักเสบ: การอักเสบของตับอ่อนสามารถเกิดขึ้นได้โดยเฉพาะหากมีการเอาชิ้นเนื้อบริเวณตับอ่อนไปตรวจ
• การติดเชื้อ: มีความเสี่ยงเล็กน้อยต่อการติดเชื้อโดยเฉพาะที่จุดตัดชิ้นเนื้อ
• ความเสี่ยงที่เกี่ยวข้องกับการให้ยาระงับความรู้สึก: รวมถึงปัญหาทางเดินหายใจหรือปฏิกิริยาแพ้ต่อยาระงับความรู้สึก

ซึ่งแพทย์จะทำการประเมินความเสี่ยงและดูแลอย่างใกล้ชิดเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น

แพทย์ที่ชำนาญการส่องกล้องอัลตราซาวนด์เช็กระบบทางเดินอาหาร (EUS)

• นพ.อรุณ ศิริปุณย์ อายุรแพทย์ด้านการส่องกล้องเพื่อการรักษา ศูนย์โรคทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลกรุงเทพ 
• พญ.อิสรีย์ เล้าเปี่ยมทอง ศัลยแพทย์ด้านการส่องกล้องทางเดินอาหาร ตับและตับอ่อนเพื่อการรักษา ศูนย์โรคทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลกรุงเทพ

โรงพยาบาลที่ชำนาญด้านการส่องกล้องอัลตราซาวนด์เช็กระบบทางเดินอาหาร (EUS) 

ศูนย์โรคทางเดินอาหารและตับ โรงพยาบาลกรุงเทพ พร้อมให้การตรวจวินิจฉัยและดูแลรักษาความผิดปกติของระบบทางเดินอาหาร ด้วยการส่องกล้องอัลตราซาวนด์ตรวจเช็กระบบทางเดินอาหาร โดยแพทย์เฉพาะทางที่มีความชำนาญ พยาบาล และทีมสหสาขา พร้อมด้วยอุปกรณ์และเทคโนโลยีที่ทันสมัย เพื่อให้กลับมาใช้ชีวิตอย่างมั่นใจ

สรุปบทความ

การตรวจด้วยวิธีส่องกล้องอัลตราซาวนด์กระเพาะอาหาร (EUS) ให้ภาพและข้อมูลเชิงลึกที่สำคัญต่อการวินิจฉัยความผิดปกติต่าง ๆ ของทางเดินอาหารที่การอัลตราซาวนด์ทั่วไปอาจเข้าไม่ถึง การเตรียมตัวอย่างถูกต้องและความเข้าใจในขั้นตอนการตรวจ จะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับการส่องกล้องอัลตราซาวนด์กระเพาะอาหาร

1. การตรวจ EUS ใช้เวลานานเท่าใด

โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 30 ถึง 60 นาที ขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของรอยโรคและการทำหัตถการเพิ่มเติม

2. การส่องกล้องอัลตราซาวนด์เจ็บหรือไม่

ผู้ป่วยจะไม่รู้สึกเจ็บปวดเนื่องจากมีการให้ยาระงับความรู้สึก แต่อาจรู้สึกระคายเคืองคอเล็กน้อยหลังจากหมดฤทธิ์ยา ซึ่งอาการจะหายไปเองในเวลาไม่นาน

3. อัลตราซาวนด์ช่องท้องทั่วไป ตรวจกระเพาะอาหารได้ชัดเจนหรือไม่

ทำได้ในระดับหนึ่งคแต่แก๊สในกระเพาะอาหารและชั้นไขมันหน้าท้องมักเป็นอุปสรรคสำคัญที่ทำให้เห็นรอยโรคขนาดเล็กไม่ชัดเจน แพทย์จึงมักแนะนำ EUS เมื่อต้องการรายละเอียดที่ลึกขึ้น

4. ผู้สูงอายุสามารถเข้ารับการตรวจ EUS ได้หรือไม่

สามารถทำได้ โดยแพทย์จะทำการประเมินสุขภาพโดยรวมและความพร้อมของร่างกายอย่างละเอียดก่อนเสมอ เพื่อความปลอดภัยในขณะที่ได้รับยาระงับความรู้สึก