ခန္ဓာဗေဒတွင် အရိုးအဆစ်များ သို့မဟုတ် အဆစ်များ (Joints) သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နှစ်ခု သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော အရိုးများ ထိတွေ့နေသည့်နေရာကို ရည်ညွှန်းသည်။ အရိုးနုများဖြင့် အရိုးစွန်းများကို ဖုံးအုပ်ထားပြီး အဆစ်အလွှာကို ဖုံးအုပ်ထားသည်။ ၎င်းသည် ချောဆီများကို ဖန်တီးပေးပြီး ထုပ်ပိုးမှုကို ခိုင်ခံ့တည်ငြိမ်စေရန် ကူညီပေးသည်။ အဆစ်၏ အရေးကြီးသော ပြင်ပအစိတ်အပိုင်းသည် အရွတ်များ သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ ဒူးဆစ်ကဲ့သို့သော အဆစ်များကို ပံ့ပိုးပေးသည့် အရိုးနုအဆစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အရိုးများကို စနစ်တစ်ခုအဖြစ် အတူတကွလုပ်ဆောင်စေသည်။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ပံ့ပိုးကာကွယ်ရန်နှင့် သင့်လျော်သော ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် လှုပ်ရှားရန်
အဆစ်ဒဏ်ရာ
အဆစ်ဒဏ်ရာများ ပါဝင်သည်-
- ညောင်းညာခြင်း – ညောင်းညာခြင်း အဆင့် ၃ ဆင့်ရှိပါတယ်။
- အဆင့် 1- အရွတ်အနည်းငယ် ဆုတ်ခွာခြင်း သို့မဟုတ် အဆစ်အတွင်း အရွတ်များ ဖမ်းမိခြင်း ရှိသည်။ မျက်ရည်၏ဧရိယာ၌နူးညံ့မှု သို့သော် ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် အနည်းငယ်ရောင်ရမ်းခြင်း မဟုတ်ပါ။
- အဆင့် 2 သည် နာကျင်မှုဖြစ်လိမ့်မည်။ အဆစ်များတွင် အနည်းငယ် ယားယံခြင်း ရှိသည်။ ထော့နဲ့ထော့နဲ့ ခြေမနင်းနိုင် လမ်းလျှောက်တဲ့အခါ ယားယံတာတွေဖြစ်မယ်။ လက်ချောင်းနဲ့ ဖိရင် ပြင်းထန်တဲ့ ဝေဒနာ ခံစားရပါလိမ့်မယ်။
- အဆင့် 3 တွင် synovial အမြှေးပါး၏မျက်ရည်အမြဲပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် အဆစ်များတွင် သွေးများစုပုံခြင်း သို့မဟုတ် အရေပြားအောက်တွင် စိမ့်ဝင်စေသည်။ ခြေချင်းဝတ် ဒါမှမဟုတ် အဆစ်တွေ ရောင်လာတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဤသည်မှာ အများအားဖြင့် ကြမ်းတမ်းသော အလှည့်အပြောင်းကြောင့် ဖြစ်ရသည်။
- Dislocated Joint – ရပ်ဘီနှင့် ဘောလုံးကဲ့သို့သော ထိတွေ့အားကစားများတွင် အဖြစ်များသော အဆစ်သည် အရိုး၏ socket မှပြုတ်ကျခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် လုံးဝပြုတ်ကျသွားနိုင်သည်။ အရွတ်၊ fascia နှင့် အဆစ်ပတ်ပတ်လည်ရှိ တစ်ရှူးများတွင် မျက်ရည်ထွက်နေလိမ့်မည်။
- ပြေးနေစဉ် သို့မဟုတ် အားကစားလုပ်သည့်အခါတွင် အဆစ်များ ရောင်ရမ်း ပြီး အားကစားလုပ်ပြီးနောက် အဆစ်များတွင် ရောင်ရမ်းခြင်းမှာ အဖြစ်များဆုံးအချက်မှာ မတော်တဆမှုတစ်ခုကြောင့် သို့မဟုတ် အဆစ်အတွင်းမှ သွေးထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ပြေးခြင်းကဲ့သို့သော ဒူးဆစ်များ ရုတ်တရက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။
့
အကြောင်းရင်းကို ကုသပါ။
အဆစ်ဒဏ်ရာများသည် ပခုံး၊ ဒူး သို့မဟုတ် ခြေကျင်းဝတ်များတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး မကြာခဏ ပြင်းထန်သော ပြဿနာများ ဖြစ်စေသည်။ ကုသရန် လပေါင်းများစွာ ကြာသည်။
“ပခုံးအဆစ်ကို ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေက ပခုံးတစ်ဝိုက်က ကြွက်သားတွေအထိ ဒဏ်ရာရနိုင်ပါတယ်။ ပခုံးအရွတ် ဒါမှမဟုတ် အရိုးနဲ့ ပခုံးအဆစ်တွေချည်းပါပဲ။ ယာဉ်တိုက်မှုကနေ ဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။ ပခုံးလှုပ်ခြင်း။ သို့မဟုတ် လက်မောင်းကိုဆွဲပါ။ သို့မဟုတ် လက်မောင်းခြေများကို အသုံးပြု၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျခြင်း သို့မဟုတ် သင့်ပခုံးကို မြေပြင်သို့ တိုက်ရိုက်ထိမိခြင်း။ ဘောလုံးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် လှုပ်ယမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ပစ်ပေါက်ခြင်း။ သို့မဟုတ် လက်မောင်းကို အများကြီးထိမိခြင်းသည် ပခုံးရှိ ကြွက်သားများ သို့မဟုတ် အရွတ်များကို ပြင်းထန်စွာ ဆွဲငင်နိုင်ပြီး ဒဏ်ရာဖြစ်စေသည်။ ကုသမှုကတော့ ပခုံးဒဏ်ရာရဲ့ တည်နေရာပေါ်မူတည်ပါတယ်။”
ထိခိုက်ဒဏ်ရာရတဲ့အခါ ဂရုစိုက်ပါ။
အနီးနားရှိ ကြွက်သားများ ဒဏ်ရာရပါက အနားယူခြင်း၊ ရေခဲလိမ်းခြင်း၊ ရောင်ရမ်းမှု သက်သာစေသော ဆေးများနှင့် ကြွက်သားများကို ပြေလျော့စေသော ဆေးများ သောက်သင့်သည်။ အရိုးဒဏ်ရာရခြင်း သို့မဟုတ် အဆစ်များရွေ့လျားခြင်းဖြစ်လျှင် အရိုးနှင့်အဆစ်များကို နေရာချထားခြင်းကဲ့သို့သော နောက်ထပ်တိကျသောကုသမှုများအတွက် လက်မောင်းကို လှုပ်ယမ်းခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် လက်မောင်းကို ခွဲထားရန် သို့မဟုတ် ဝတ်ဆင်သင့်သည် (Arm Sling) ဝတ်ဆင်သင့်သည်။ သို့မဟုတ် ပခုံးအဆစ်ရှိ အဆစ်လွဲနေသော အရွတ်ကို ပြုပြင်ရန် ခွဲစိတ်မှု
“ပခုံးအဆစ်က နာတာရှည် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရင်၊ လျှို့ဝှက်အရွတ်ဆွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးရန်နှင့် ခွဲစိတ်ရန်စီစဉ်ရန် ဆရာဝန်နှင့် ပြသသင့်သည်။ ဒူးဒဏ်ရာရခြင်း၏ အဖြစ်များဆုံးအကြောင်းရင်းမှာ ကျောရိုးရှိ အရွတ်စုတ်ပြဲခြင်း ဖြစ်သည်။ အားကစားလုပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ ပဋိပက္ခဖြစ်ရန် လိုအပ်သော လှုပ်ရှားမှုအမျိုးမျိုးကို လုပ်ဆောင်ခြင်း။ ဒူးတွေ လိမ်နေတာရှိတယ်။ ဒါမှ မဟုတ် ထိခိုက်မိပြီး ဒူးအရွတ်တွေ စုတ်ပြဲသွားတာ။”
အခြားတစ်ဖက်တွင် ထိခိုက်မှုမဟုတ်သောဒဏ်ရာများသည် တင်းကျပ်ခြင်း၊ ပျော့ပြောင်းခြင်း သို့မဟုတ် အားနည်းသောကြွက်သားများကြောင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ ဒူးဒဏ်ရာများ တိုးပွားစေသည်။ ရှေးဦးသူနာပြုစုနည်း လူနာသည် ငြိမ်ငြိမ်နေသင့်သည်၊ သူ့ကိုယ်သူ လှုပ်ရှားရန် မကြိုးစားဘဲ အအေးမိသည့် ပိုက်ကို ချက်ချင်း လိမ်းသင့်သည်။
“နာကျင်မှုက ပြင်းထန်ပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်ဘူးဆိုရင် ခြေထောက်ကို သန်မာအောင်လုပ်ဖို့ ဖဲကြိုး ဒါမှမဟုတ် ပတ်တီးအသုံးပြုဖို့ ကိရိယာကို ရှာသင့်တယ်။ စာရင်းဇယားများအရ 80% ကျော်သော အချိန်တွင်၊ Anterior Cruciate Ligament သည် စုတ်ပြဲနေသော အရွတ်အတွင်း တင်းမာသောကြောင့် ACL (Anterior Cruciate Ligament) ကို ဆရာဝန်မှ မတွေ့မချင်း ထိုပုံစံအတိုင်း ရှိနေသင့်သည်။ စုတ်ပြဲသွားသော အရွတ်၏အဆုံးတစ်ခုစီသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဝေးရာသို့ ရွေ့သွားကြသည်။
အနည်းဆုံးထိုးဖောက် laparoscopic ခွဲစိတ်နည်းများ
ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များ ရွေးချယ်အသုံးပြုသည့် နည်းပညာဖြစ်သည်။ အနည်းဆုံးထိုးဖောက် laparoscopic ခွဲစိတ်နည်းများ ပခုံးအရွတ်စုတ်ပြဲခြင်းကို ကုသရန် အရှေ့ဘက် cruciate အရွတ်စုတ်ပြဲခြင်း။ ဒူးဆစ်ပြားများ စသည်တို့ကြောင့် ကုသမှု ရလဒ်သည် အတော်လေး ထိရောက်သည်။
“ခွဲစိတ်ဒဏ်ရာက သေးသေးလေးပါ။ သွေးဆုံးရှုံးမှုအနည်းငယ် ပထမ 24 နာရီ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ဒုတိယနေ့တွင် ပြန်လည်ကောင်းမွန်ရန် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကုထုံးကို သင်လုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ အားကစားသမားများအတွက် ဆရာဝန်တွေက ကုသပြီး မူလအခြေအနေနဲ့ အနီးစပ်ဆုံး တတ်နိုင်သမျှ မြန်မြန်ဆန်ဆန် ပြန်ဖြစ်အောင် ကြိုးစားသွားမှာပါ”
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ကြွက်သားပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသည်။
ခွဲစိတ်ပြီးနောက် ကြွက်သားပြန်လည်ထူထောင်ရေးတွင် ကာယကုထုံးစက်ဖြစ်သည့် Alter G (Anti – Gravity Treadmill) သည် မီးပုံးပျံထဲတွင် လမ်းလျှောက်ခြင်းနှင့်ဆင်တူသည့် အလေးမသည့်အခြေအနေရှိ ပြေးစက်ဖြစ်သည့် Alter G (Anti – Gravity Treadmill) ကို အသုံးပြုမည်ဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်၏ 80% အထိ ခံနိုင်ရည်ရှိစေရန် လေအိတ်နှင့်ဆင်တူသော ကိရိယာတစ်ခုရှိသည်။ လှုပ်ရှားနေစဉ် ဒဏ်ရာပြဿနာများကို လျှော့ချပြီး ကိုယ်အလေးချိန်ချ၍ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပါ။ ကိုယ်အလေးချိန်ချနေစဉ် နာကျင်မှုကို မခံစားရစေပါ။ လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားနိုင်ပြီး လမ်းလျှောက်ရန် ကူညီပေးသည်။
အဆစ်ဒဏ်ရာများကို ကာကွယ်ခြင်းမှာ အားကစားမကစားမီနှင့် ကစားပြီးနောက်တွင် ပူနွေးလာခြင်းနှင့် ဆန့်ထုတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပါသည်။ ပခုံးလေ့ကျင့်ခန်းကို ပုံမှန်လေ့ကျင့်ပါ။ ဒူးဆစ်တစ်ဝိုက်ရှိ ကြွက်သားများနှင့် အရွတ်များ အားကောင်းစေရန် ဒဏ်ရာမရအောင် ကူညီပေးနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
