EF သည် ကလေးများ၏ အာရုံစူးစိုက်မှုကို ဖွံ့ဖြိုးစေရန် ဦးနှောက်စွမ်းရည်ကို လေ့ကျင့်ပေးသည်။

စဉ်းစားတွေးခေါ်ခြင်း၊ လုပ်နေခြင်း၊ သင်ယူခြင်း၊ ပြဿနာများကိုဖြေရှင်းခြင်းနှင့် အခြားသူများနှင့် ပျော်ရွှင်စွာနေထိုင်ရန် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေခြင်း။ တခြားလူတွေနဲ့ နေရတာ ဝမ်းသာပါတယ်။ ဒါဟာ ကလေးတွေကို အရည်အသွေးနဲ့ ကြီးထွားစေပြီး ဘဝအောင်မြင်မှုဆီကို ပို့ဆောင်ပေးမယ့် Executive Functions သို့မဟုတ် EF လို့ခေါ်တဲ့ အရေးကြီးတဲ့ ဦးနှောက်စွမ်းရည်ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် အာရုံစူးစိုက်မှု ပြဿနာရှိတဲ့ ကလေးတွေ။ စနစ်တကျ မလေ့ကျင့်ပါက အနာဂတ်တွင် နေထိုင်မှု၊ လေ့လာမှုနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဦးနှောက်စွမ်းရည်ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းသည် မိဘများ လျစ်လျူမရှုသင့်ပေ။

Executive Functions (EF) ကို သိအောင်လုပ်ပါ။

EF ကျွမ်းကျင်မှုများ သို့မဟုတ် အမှုဆောင်လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၊ အဆင့်မြင့် ကိုယ်ပိုင်စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်များ ၎င်းသည် အတွေးများ၊ ခံစားချက်များနှင့် လုပ်ရပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ရှေ့မျက်နှာဖုံး၏ မြင့်မားသော တွေးခေါ်မှု လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လူတိုင်းအသုံးပြုရမည့် ကျွမ်းကျင်မှုဖြစ်ပြီး ဘဝတွင် အောင်မြင်မှုကို လွှမ်းမိုးနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ လူသားများသည် EF ကျွမ်းကျင်မှုများဖြင့် မွေးဖွားလာသည်မဟုတ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို စဉ်ဆက်မပြတ် လေ့ကျင့်မှုနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေနိုင်သည်။ EF စွမ်းရည်ကို မြှင့်တင်ရန် အကောင်းဆုံးအချိန်သည် အရှေ့ဘက်ရှိ lobes များ အဖွံ့ဖြိုးဆုံးဖြစ်သောကြောင့် အသက် 4 နှစ်မှ 6 နှစ်ကြားဖြစ်သည်။

Executive Functions (EF) ကျွမ်းကျင်မှုကို လေ့ကျင့်ပါ။

EF ကျွမ်းကျင်မှုများ သို့မဟုတ် အမှုဆောင်လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် စုစုပေါင်း နယ်ပယ် 9 ခု ပါ၀င်ပြီး အခြေခံ ကျွမ်းကျင်မှု 3 ခုနှင့် အဆင့်မြင့် ကျွမ်းကျင်မှု 6 ခု ခွဲခြားထားသည်။

အခြေခံကျွမ်းကျင်မှုများ ပါဝင်သည်-

1) Working Memory (အသုံးပြုရန် Memory) ဖြစ်ပါ သည်။ တွေးခေါ်မှုတွင် သိမ်းဆည်းထားသော အချက်အလက်များကို စီမံဆောင်ရွက်ပေးရန် သတင်းအချက်အလက်များကို စုဆောင်းကာ အလိုရှိသော အခြေအနေများတွင် အသုံးပြုရန် စွမ်းရည်။

2) Inhibitory Control သည် စဉ်းစားတွေးခေါ်မှုကို ရပ်တန့်စေပြီး တွေးခေါ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ လိုအပ်ချက်တွေကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပါတယ်။ စကားမစခင် စဉ်းစားတာကို ရပ်လိုက်ပါ။

3) Shifting or Cognitive Flexibility (တွေးခေါ်မှုပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်) သည် တွေးခေါ်မှုတွင် လိုက်လျောညီထွေရှိစေသော စွမ်းရည်ဖြစ်သည်။ မတူညီသောပြဿနာများကိုဖြေရှင်းရန် အတူတကွပူးပေါင်းပါ။ ဘယ်လိုပြောင်းလဲပြီး လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင်လုပ်ရမလဲဆိုတာ သိထားပါ။ ၎င်းသည် တီထွင်ဖန်တီးမှုနှင့် ဘောင်အပြင်ဘက်တွင် တွေးခေါ်ခြင်း၏အစဖြစ်သည်။

မြင့်မားသောအရည်အချင်းများ (Advance) ပါဝင်သည်-

4) Focus or Attention (အာရုံစူးစိုက်မှု၊ စူးစိုက်မှု) ဟူသည် အာရုံမပျံ့လွင့်ဘဲ အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အဆက်မပြတ်လုပ်နေတာတွေကို အာရုံစိုက်ပြီး အာရုံစိုက်နိုင်မှုစွမ်းရည်။အလုပ်တွေကို တစ်ကြိမ်ပြီးမြောက်အောင် ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ။

5) Emotional Control သည် စိတ်ခံစားမှုများကို သင့်လျော်သောအဆင့်အထိ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ အခြားသူများကို မနှောင့်ယှက်စေရန် သင့်ကိုယ်ပိုင်ခံစားချက်များကို စီမံခန့်ခွဲပါ။ ဒေါသထွက်တာ၊ ဒေါသထွက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်တိုလွယ်တာမျိုး မလုပ်ပါနဲ့။ စိတ်ခံစားချက်တွေကို မှန်ကန်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနည်းကို သိပါ။

6) Self- Monitoring (စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ ကိုယ်တိုင်အကဲဖြတ်ခြင်း) သည် ချို့ယွင်းချက်များကို ရှာဖွေရန် မိမိကိုယ်ကို အကဲဖြတ်ပြီး ၎င်းတို့အား ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်ဘာလုပ်သလဲဆိုတာကို ဘယ်လိုသုံးသပ်ရမလဲ။ သင်ဘာလုပ်သည်ကိုသိပါ။ ပြီးလုနီးပါး သို့မဟုတ် ပြီးစီးလုနီးပါးဖြစ်ကြောင်း သိထားပါ။

7) အစပြုခြင်း (အစပြုခြင်း နှင့် လုပ်ဆောင်ခြင်း) သည် စတင်လုပ်ဆောင်နိုင်မှု စွမ်းရည်ဖြစ်သည်။ တွေးဝံ့၊ သတ္တိရှိပါ၊ ချက်ချင်းလုပ်ဆောင်ပါ၊ အချိန်မဆွဲပါနဲ့။

8) Planning and Organizing (စီစဉ်ခြင်း၊ စည်းရုံးခြင်း၊ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း) သည် သင်ကိုယ်တိုင် စီစဉ်ခြင်းနှင့် အဆင့်ဆင့် စီစဉ်ပေးခြင်း။ ရည်မှန်းချက်များချမှတ်ပြီးသည့်အချိန်မှစ၍ လုပ်ဆောင်ပါ။ ပုံကြီးတွေကို ကြည့်ပါ။ ဦးစားပေးခြင်း၊ စုစည်းခြင်း၊ အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းနှင့် ရလဒ်များကို အကဲဖြတ်နည်းကို သိပါ။

9) Goal – Directed Persistence သည် ရှင်းလင်းသော ပန်းတိုင်များ ချမှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မင်းရဲ့ပန်းတိုင်ကိုရောက်ဖို့ ဇွဲလုံ့လနဲ့ သတ္တိရှိပါ။ အတားအဆီးတွေကို ဘယ်လိုကျော်ဖြတ်ရမလဲ သိတယ်။ ပြုတ်ကျရင် ပန်းတိုင်ရောက်အောင် ဘယ်လိုထပြီး တိုက်ပွဲဝင်ရမယ်ဆိုတာ သိထားရပါမယ်။

့

EF ချို့ယွင်းချက်လက္ခဏာများ

ကလေးတစ်ဦးသည် ကိုယ်ပိုင်စီမံခန့်ခွဲမှု ချို့ယွင်းနေခြင်း သို့မဟုတ် EF သို့မဟုတ် Executive Functions ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ညွှန်ပြနိုင်သည့် လက္ခဏာများ ပါဝင်သည်-

တားမြစ်ခြင်းပြဿနာများ

• သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ကျင့်တရားက တခြားသူတွေကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေတယ်ဆိုတာ သူတို့မသိပါဘူး။
• ဂနာမငြိမ်၊ မငြိမ်မသက်၊ တွန့်လိမ်လှည့်။
• လှုပ်ရှားမှုတွေလုပ်တဲ့အခါ အာရုံလွဲလွယ်တယ်။
• ချုပ်နှောင်မှုကင်းမဲ့ခြင်း။ စိတ်မြန်သော

ညှိနှိုင်းမှု နှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိသော တွေးခေါ်မှု ဆိုင်ရာ ပြဿနာများ

• အသစ်အဆန်းတွေနဲ့ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် လုပ်ဖို့ အခက်အခဲရှိနေတယ်။
• အစီအစဉ်များ ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်သည့်အခါ စိတ်ပျက်မိပါသည်။
• နေရာအသစ် သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် သက်တောင့်သက်သာခံစားရရန် အချိန်အတော်ကြာသည်။

စိတ်ခံစားမှုထိန်းညှိခြင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ

• ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဒေါသတွေ ထွက်လာတယ်။
• နည်းနည်းလေးမှ စိတ်ဆိုးတယ်။
• စိတ်ပျက်တဲ့အခါ တခြားကလေးတွေထက် ပိုဝမ်းနည်းနေလိမ့်မယ်။

အလုပ်လုပ်နေစဉ်မှတ်ဉာဏ်ပြဿနာများ

• အလုပ်နှစ်ခုလုပ်ခိုင်းရင် ကလေးများသည် ပထမ သို့မဟုတ် နောက်ဆုံးအမိန့်ကို မှတ်မိနိုင်သည်။
• သွန်သင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကူညီပေးခဲ့သော်လည်း တူညီသောအမှားများကို ထပ်ခါတလဲလဲလုပ်ပါ။
• လှုပ်ရှားမှုတွေလုပ်နေချိန်မှာ သင်လုပ်နေတာတွေကို မေ့လိုက်ပါ။

စီမံခန့်ခွဲမှုအစီအမံပြဿနာများ

• လုပ်ငန်းစတင်ရန် အကြောင်းကြားရမည်။ ကလေးက လုပ်ချင်စိတ်ရှိရင်တောင်
• သတ်မှတ်ထားသော ညွှန်ကြားချက်များကြားမှ အဝတ်အစား၊ ဖိနပ်၊ အရုပ်များ သို့မဟုတ် စာအုပ်များကို ရှာမတွေ့ပါ။
• ပတ်ပတ်လည်မှာ ပြန့်ကျဲနေတဲ့ အရာတွေကို ထားခဲ့ကာ သင့်အတွက် အခြားတစ်ယောက်ယောက်က သူတို့ကို ကောက်ယူခိုင်းရပါမယ်။ သွန်သင်ခြင်း သို့မဟုတ် အကြံပေးခြင်းခံရသော်လည်း၊
• လုပ်ငန်းတစ်ခု သို့မဟုတ် အခြေအနေတစ်ခု၏ အနည်းငယ်သောအသေးစိတ်အချက်များတွင် နစ်မွန်းနေပါသည်။ ဒါပေမယ့် အဓိက အရေးကြီးတာကို မေ့သွားတယ်။
• အလုပ်ပြီးအောင် မလုပ်နိုင်ဘူး။ လမ်းညွှန်မှုခံယူပြီးသည့်တိုင်

(Information source: Assoc. Prof. Dr. Nuanchan Juthaphakdikul, Neuroscience Research Center မော်လီကျူးဇီဝသိပ္ပံဌာန Mahidol တက္ကသိုလ်)

့

EF သည် ADHD ပြဿနာများကိုဖြေရှင်းပေးသည်။

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) ရှိသောကလေးများသည် အာရုံပျံ့လွင့်ခြင်း၊ ဂနာမငြိမ်ဖြစ်ခြင်း၊ တာဝန်မဲ့ခြင်းတို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို သိမ်းဆည်း၍မရပါ။ လေ့လာခြင်းနှင့် အနာဂတ်တွင် နေထိုင်ခြင်းတွင် ထိရောက်မှု မရှိခြင်း။ EF ကျွမ်းကျင်မှုများ သို့မဟုတ် အမှုဆောင်လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် လေ့ကျင့်ပေးခြင်းသည် ပြည့်စုံသော ကိုယ်ပိုင်စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ကူညီပေးရာတွင် အရေးကြီးပါသည်။ အာရုံစူးစိုက်မှုနှင့် ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းကို ထိန်းချုပ်ပေးသော ဦးနှောက်၏ ရှေ့ပိုင်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် ကူညီပေးသည်။ မိဘများနှင့် အုပ်ထိန်းသူများ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လိုအပ်သည်။ နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ကျွမ်းကျင်သော အထူးပြုဆရာဝန်များနှင့် ကလေးများသည် ၎င်းတို့၏အာရုံစူးစိုက်မှုကို ဖွံ့ဖြိုးစေပြီး အနာဂတ်တွင် အရည်အသွေးရှိသော လူကြီးများအဖြစ် ကြီးပြင်းလာစေရန်။

ကလေးအထူးကုဌာန Bangkok Hospital သည် ကလေးသူငယ်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် အရေးပါသောကြောင့် Smart Kids Express အစီအစဉ်ကို အဖွဲ့ပုံစံဖြင့် စီစဉ်ပေးပါသည်။ ဦးနှောက်စွမ်းရည် EF သို့မဟုတ် Executive Functions၊ အသက် 4 နှစ်မှ 6 နှစ်ကြား ကလေးများတွင် အဆင့်မြင့် မိမိကိုယ်ကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်မှုစွမ်းရည်၊ တွေးခေါ်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကို လေ့ကျင့်ခြင်း၊ အစီအစဉ်ဆွဲခြင်းနှင့် အမျိုးမျိုးသောကိစ္စရပ်များကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် ပြင်ဆင်ပေးခြင်းတို့ကို အာရုံစိုက်လုပ်ဆောင်ပါသည်။ နယ်ပယ်စုံတွင် အဆင်သင့်ဖြစ်ခြင်း။ ကလေးအထူးကုဆရာဝန်တွေရော ကျွမ်းကျင်သောသူနာပြု လုပ်ငန်းခွင်ကုထုံးပညာရှင်၊ စိတ်ပညာရှင်နှင့် စကားပြောကုထုံးပညာရှင်။ ၎င်းသည် အသက်အရွယ်တိုင်းတွင် အောင်မြင်မှုရရန် ကလေးများ၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ကစားကုထုံးကို အသုံးပြုသည်။