နှလုံးပျက်ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ FIT လုပ်နည်း

ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အားကစားသမားများ သို့မဟုတ် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ် မူးလဲခြင်း၏ လက္ခဏာများသည် မည်သူမျှ မဖြစ်စေလိုပါ။  အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လူအချို့သည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာပြီး ၎င်းတို့၏ပုံမှန်ဘဝသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ဒါပေမယ့် တချို့လူတွေက ပြန်ကောင်းလာနိုင်တယ်။ ထို့ကြောင့် နှလုံးရောဂါကို ပုံမှန်စစ်ဆေးပြီး နှလုံးအထူးကုဆရာဝန်၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း အားလုံးကို ပြီးမြောက်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် နှလုံးရောဂါမဖြစ်အောင် ကာကွယ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။

အားကစားသမားတွေက ဘာကြောင့် နှလုံးရောဂါဖြစ်တာလဲ။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု စာရင်းအင်းများက ဖော်ပြသည်။ အားကစားသမား 50,000 တွင် 1 ယောက် သည် ကောလိပ်အားကစားပွဲတစ်ခုလျှင် သေဆုံးနိုင်ခြေရှိသည်။ ဘတ်စကက်ဘောကစားပွဲမှာ လူ ၅,၀၀၀ မှာ ၁ ယောက် အထိ မြင့်မားနိုင်ပါတယ်။ အသက် ၃၅ နှစ်အထက် အားကစားသမားများသည် အားကစားသမား၏ အသက်ပေါ်မူတည်၍ သေဆုံးနိုင်ခြေ ၅ ရာခိုင်နှုန်းရှိသည် ။ အမျိုးသား အားကစားသမားများတွင် အမျိုးသမီးများထက် ပိုများသည်။

အားကစားသမားများ ကွင်းလယ်တွင် မူးမေ့လဲစေသော အကြောင်းရင်းများစွာ အပါအဝင်၊

• နှလုံးကြွက်သားများထူလာ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အားကစားသမားများတွင် တွေ့ရသော ရောဂါတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နှလုံး၏ ဘယ်ဘက်အောက်ခန်း ကြွက်သားများ ထူလာကာ ခန္ဓာကိုယ်သို့ သွေးများကို စုပ်ယူရန် တာဝန်ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် လူမည်းအားကစားသမားများတွင် အဖြစ်များသည့် 30% မျိုးရိုးဗီဇမူမမှန်မှုမှ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ နှလုံးကြွက်သားလွှာတွင် အမျှင်ဓာတ်ရှိနေကြောင်း တွေ့ရှိပြီးနောက် ပြင်းထန်သောအားကစားပြိုင်ပွဲများတွင် ယှဉ်ပြိုင်ပါက နှလုံးခုန်နှုန်းမမှန်ခြင်းနှင့် ရုတ်တရက် သေဆုံးနိုင်ခြေကို တိုးစေနိုင်သည်။
  နှလုံးကြွက်သားတွေ ထူလာတဲ့အခါ သွေးစီးဆင်းမှုကို ပိတ်ဆို့စေပါတယ်။ ဒါကြောင့် နှလုံးက ပိုအလုပ်လုပ်တယ်။ အားကစားသမားတစ်ဦးသည် သူ့တွင် နှလုံးကြွက်သားများ ထူလာနေပြီး ပြင်းထန်သော လေ့ကျင့်ခန်း လိုအပ်သည့် ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ပါက၊ နှလုံးကို ပိုအလုပ်လုပ်စေပါလိမ့်မယ်။ ရုတ်တရက် နှလုံးဖောက်ခြင်းဖြစ်နိုင်ချေ လယ်ကွင်းအလယ်မှာ မူးလဲနိုင်တယ်။
• myocarditis အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားနိုင်ပါတယ်။ အဖြစ်အများဆုံးကတော့ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်မှုပါ။  ပြင်းထန်သောအန္တရာယ်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရန် တားမြစ်ထားသည်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်တာ က နှလုံးရဲ့ ဘယ်ဘက် ventricle ကို မမှန်မကန်ခုန်အောင် လှုံ့ဆော်ပေးတာကြောင့် နှလုံးခုန်တာကို ရပ်သွားစေနိုင်ပါတယ်။
• လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ် နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပြိုင်ပွဲသည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရန် လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ခန္ဓာကိုယ်တွင်းရှိ သတ္တုဓာတ်ဆားများကို ဆုံးရှုံးစေသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် နှလုံး၏လျှပ်စစ်စနစ်သည် ဟန်ချက်မညီတော့ဘဲ ရလဒ်အနေဖြင့် ပုံမမှန်ခြင်းဖြစ်လာသည်။

ထို့အပြင် အချို့သောသူများသည် ၎င်းတို့တွင် နှလုံးရောဂါရှိကြောင်း ယခင်က မသိခဲ့ကြပေ။ အထူးသဖြင့် အသက် 35 နှစ်အောက် လူများတွင် နှလုံးကျန်းမာရေးကို စစ်ဆေးရန် လစ်လျူရှုထားနိုင်သည်။ သင်သဘောပေါက်သောအခါ အလွန်နောက်ကျသွားနိုင်သည်။

လေ့ကျင့်ခန်းဇုန်များနှင့် နှလုံးခုန်နှုန်း

လေ့ကျင့်ခန်းသည် အပေါ့ပါးဆုံးမှ အပြင်းထန်ဆုံးဇုန်အထိဖြစ်သည်။ တစ်မိနစ်လျှင် အများဆုံး နှလုံးခုန်နှုန်း (MPHR) သည် မတူညီပါ။ သင့်လေ့ကျင့်ခန်းဇုန်များကို သိရှိခြင်းက သင့်နှလုံးအတွက် ကောင်းမွန်သည့် မှန်ကန်သောလေ့ကျင့်ခန်းကို ရွေးချယ်ရန် ကူညီပေးပါလိမ့်မည်။

• Zone 1 50 – 60% MPHR (အလွန်ပေါ့ပါးသည်) သည် ခန္ဓာကိုယ်အား ပြန်လည်သန်စွမ်းစေရန် ကူညီပေးသည်။ အရမ်းမပင်ပန်းပါဘူး။
• Zone 2 60 – 70% MPHR (အလင်း) သည် ခန္ဓာကိုယ် ကြံ့ခိုင်မှုကို တိုးစေသည်။ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက အဆီတွေကို ဖယ်ရှားပေးပါတယ်။ နှလုံးနှင့် အဆုတ်အတွက် ကောင်းမွန်သည်။
• Zone 3 70 – 80% MPHR (Moderate) သည် ဇီဝြဖစ်ပျက်မှုကို ကူညီပေးသည်၊ ကြံ့ခိုင်မှုတိုးစေသည်၊ ချွေးပိုထွက်သည်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရတာ ဝါသနာပါသူတွေအတွက် သင့်တော်ပါတယ်။
• Zone 4 80 – 90% MPHR (Hard) သည် ကြွက်သားခံနိုင်ရည်ကိုတိုးစေသည်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ရာတွင် စွမ်းဆောင်ရည်ကို မြှင့်တင်ပါ။ အသက်ကို ပိုမြန်စေတယ်။ ကြွက်သားများ တင်းမာလာပြီး ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လာသည်။ အားကစားသမားများ သို့မဟုတ် ကြွက်သားများ သန်မာလိုသူများအတွက် သင့်တော်ပါသည်။
• Zone 5 90 – 100% MPHR (အမြင့်ဆုံး) သည် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နိုင်စွမ်းကို တိုးမြင့်စေသည်။ မောပန်းခြင်း၊ အသက်ရှူမြန်ခြင်း၊ ကြွက်သားများ တင်းကြပ်ခြင်းနှင့် ပင်ပန်းခြင်းတို့ကို ခံစားရသည်။ အားကစားသမားများ ယှဉ်ပြိုင်ရန် သင့်တော်ပါသည်။

ပြိုင်ပွဲမစမီ အားကစားသမားများ၏ ကြံ့ခိုင်မှုကို စစ်ဆေးပါ။

ပြိုင်ပွဲမစခင် အားကစားသမားတွေရဲ့ ကြံ့ခိုင်မှုကို စစ်ဆေးဖို့ အရမ်းအရေးကြီးပါတယ်။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ်အတွင်း syncope နှင့် heart failure ကိုကာကွယ်နိုင်သောကြောင့်၊

• ကျွမ်းကျင်သော ဆရာဝန်ဖြင့် စေ့စေ့စပ်စပ် စစ်ဆေးခြင်း နှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း။
• နှလုံးပုံမှန်မဟုတ်ခြင်းရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် electrocardiogram ( EKG – Electrocardiogram) ကိုစစ်ဆေးပါ ။ နှလုံးကြွက်သားများတွင် ဖြစ်ပေါ်သော လျှပ်စစ်လှိုင်းများကို စစ်ဆေးပါ။ အသက် ၃၅ နှစ်အောက် လူသေဆုံးမှုကို ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချနိုင်သည်။
• သင်၏သွေးလည်ပတ်မှုစနစ်နှင့် လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ် လျှပ်စစ်ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်းအား သိရန် အပြေးစက် (လေ့ကျင့်ခန်း Stress Test) ဖြင့် သင့်နှလုံးကြံ့ခိုင်မှုကို စစ်ဆေးပါ ။ ၎င်းသည် 70% ထက်ကြီးသောအဆင့်ဖြင့်သွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါကိုစစ်ဆေးရန်ကူညီလိမ့်မည်။ 
• သင့်နှလုံးကို MRI ဖြင့် စစ်ဆေးပါ။  (Magnetic Resonance Imaging) ဖြင့် ရောဂါကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းသိရှိနိုင်စေရန်။ နှလုံးညှစ်အားကို အစစ်အမှန်အင်္ဂါနှင့် တတ်နိုင်သမျှ အနီးကပ်ပြသသည်။ ၎င်းသည် သွေးကြောဆိုင်ရာ သွေးကြောများ၏ အနေအထားကို မှန်ကန်သော အနေအထားတွင် ရှိ၊ ထူထဲသောနှလုံးကြွက်သားရောဂါရှိ fibrosis ရှိမရှိစစ်ဆေးပါ။ လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်နေစဉ် နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်။ 
• အသက် 40 နှစ်နှင့်အထက်ရှိလူများတွင် သွေးကြောကျဉ်းရောဂါကြောင့်ဖြစ်သော နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေကို အကဲဖြတ်ရန် (Coronary Calcium Scan: CAC) ကို စစ်ဆေးပါ ။ 

လေ့ကျင့်ခန်းလုပ်ပြီး မောပန်းလွယ်သလို ရင်ဘတ်ထဲမှာ တင်းတင်းကျပ်ကျပ် မူးလဲသွားနိုင်ပါတယ်။ နှလုံးခုန်မြန်နေပါက တတ်နိုင်သမျှ စေ့စေ့စပ်စပ် ကျန်းမာရေးစစ်ဆေးရန် လိုအပ်ပါသည်။

AED၊ လယ်ကွင်းမှ အသက်ကယ်

ပြိုင်ပွဲတိုင်းတွင် ပြိုင်ပွဲစီစဉ်သူများသည် အသက်ကယ်ကိရိယာများ ပြင်ဆင်ထားသင့်သည်။ အထူးသဖြင့်၊ အလိုအလျောက်ပြင်ပနှလုံးခုန်နှုန်းစက် (AED) သည် ပုံမှန်မဟုတ်သော နှလုံးခုန်နှုန်းပုံစံများကိုရပ်တန့်ရန် နှလုံးသို့လျှပ်စစ်ရှော့ခ်ပို့ပေးသည့်ကိရိယာတစ်ခုဖြစ်သည်။ နှလုံးကို စည်းချက်မှန်အောင် ပြန်ပြီး ခုန်ဖို့ ကူညီပေးတယ်။ ထို့အပြင် ပြိုင်ဆိုင်မှုတွင် အရေးပေါ်အခြေအနေရှိပါက ချက်ချင်းအသက်ကယ်ဆယ်ပေးနိုင်မည့် ဝန်ထမ်းများရှိသင့်သည်။

အကူအညီကို မှန်ကန်စွာလုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ အသက်ရှင်နိုင်ခြေကို တိုးမြင့်လာစေရန်အတွက် 3-5 မိနစ်အတွင်း၊

1. မကူညီခင် ဘေးကင်းသည် သို့မဟုတ် အန္တရာယ်ရှိမရှိ သိရန် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အကူအညီပေးသူများ စစ်ဆေးပါ။
2. hotline 1669 သို့ ခေါ်ဆိုပါ သို့မဟုတ် AED တပ်ဆင်ထားသော လူနာတင်ယာဉ်ကို ခေါ်ဆိုပါ။
3. ကူညီပေးပါ။ အရေးပေါ်လူနာခေါ်ခြင်းမှ စတင်သည်။ တုံ့ပြန်မှုမရှိပါက AED သို့မဟုတ် လူနာတင်ယာဉ်အမှုထမ်းများ ရောက်ရှိလာသည်အထိ ရင်ဘတ်ဖိခြင်းကို ချက်ချင်းအသက်ပြန်သွင်းပါ။

ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အားကစားသမားများအတွက်၊ ယှဉ်ပြိုင်ရန် အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်စေရန် နှစ်စဉ် ပုံမှန် ကိုယ်ကာယ စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် အရေးကြီးပါသည်။ အထူးသဖြင့် နှလုံးကျန်းမာရေးကို စစ်ဆေးခြင်းသည် လုံးဝဂရုမစိုက်သင့်ပါ။ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု ဝါသနာပါသူတွေအနေနဲ့ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကျန်းမာရေးကို စစ်ဆေးသင့်ပါတယ်။ အရေးကြီးဆုံးကတော့ သင့်ခန္ဓာကိုယ်မှာ ပုံမှန်မဟုတ်တဲ့ တစ်ခုခုကို စောင့်ကြည့်နေတာကြောင့် ဆရာဝန်နဲ့ အချိန်မီပြသဖို့ပါပဲ။