ရင်သားကင်ဆာကို ကုသပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ခြင်း (Lymphedema နှင့် Breast Cancer)

ရင်သားကင်ဆာကုသမှုခံယူပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်းသည် ရင်သားကင်ဆာလူနာများ၏ ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ဖြစ်မလာဘူးလားဆိုတာ လုံးဝ မပြောနိုင်ပါဘူး။ ဘယ်အချိန်မှာ ဖြစ်မလဲ။ ထို့ကြောင့် သတိထားခြင်းဖြင့် ရင်သားကင်ဆာဝေဒနာရှင်များ အထိတ်တလန့်မဖြစ်စေရန်နှင့် ကောင်းမွန်မှန်ကန်စွာ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။

ရင်သားကင်ဆာကုသမှုခံယူပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်းအကြောင်း သိပါရစေ။

ရင်သားကင်ဆာ ကုသမှုခံယူပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်း (Lymphedema and Breast Cancer) သည် ရင်သားကင်ဆာ ကုသပြီးနောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ခွဲစိတ်မှု သို့မဟုတ် ဓာတ်ရောင်ခြည် ကုထုံးဖြင့်ဖြစ်စေ ကုသမှုခံယူပြီး နှစ်အတော်ကြာ ချက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ ရင်သားကင်ဆာဖြစ်ဖူးသော လက်မောင်းတစ်ခုတည်းတွင် ဤအရာသည် ဖြစ်လိမ့်မည်။ လက်ချောင်းထိပ်များမှ လက်မောင်းအထက်အထိ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ လက်ကဲ့သို့သော အချို့နေရာများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည် သို့မဟုတ် လက်တစ်ပြင်လုံးတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ရောင်ရမ်းမှုနည်းပါးပါက၊ သင့်လက်မောင်းကို ပုံမှန်အတိုင်းအသုံးပြုနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ဒါပေမယ့် အရမ်းရောင်နေရင် လက်မောင်းကို မသုံးနိုင်တော့ပါဘူး။ ချက်ချင်းကုသမှုခံယူပါက လက္ခဏာများကောင်းမွန်လာပြီး လက်ကိုအသုံးပြု၍ မသက်မသာဖြစ်စေသော ရောင်ရမ်းခြင်းကို ကာကွယ်ပေးပါသည်။

ရောဂါဖြစ်ရတဲ့အကြောင်းရင်း

ရင်သားကင်ဆာကို ကုသပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ခြင်း (Lymphedema နှင့် Breast Cancer) တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည်။

1. ရင်သားကင်ဆာကို ကုသရန်အတွက် လက်မောင်းရှိ lymph nodes များကို ဖယ်ရှားရန် ခွဲစိတ်မှု Lymph node ခွဲစိတ်မှုသည် ပို၍ပင်ခက်ခဲသည်။ လက်မောင်းများလေလေ ဖောရောင်နိုင်ချေ ပိုများလေဖြစ်သည်။ ခွဲစိတ်ခန်းရှိ တစ်ရှူးသည် အမျှင်များဖြစ်လာပါက၊ ၎င်းသည် lymphatic သွေးကြောများကို fibrotic ဖြစ်လာစေနိုင်သည်။ ၎င်းသည် lymphatic လမ်းကြောင်းကိုပိတ်ဆို့စေပြီးလက်မောင်းကိုဖောရောင်စေသည်။
2. လက်မောင်း သို့မဟုတ် ရင်သားနေရာကို ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ကုသခြင်း။ ခွဲစိတ်ပြီးနောက် lymph node များနှင့် lymphatic သွေးကြောများ fibrosis ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ရလဒ်အနေနဲ့ လက်မောင်းမှာရှိတဲ့ lymphatic drainage လမ်းကြောင်းကို ပိတ်ဆို့သွားပါတယ်။ လက်မောင်းတွေလည်း ရောင်ရမ်းလာနိုင်ပါတယ်။ အကယ်၍ လူနာသည် axillary lymph node ခွဲစိတ်ကုသမှုနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးကိုလည်း ခံယူဖူးသည်။ လက်တွေ ရောင်ရမ်းနိုင်ခြေ ပိုများလာမယ်။ 
3. ရောဂါပိုးရှိသော လက်မောင်း ခွဲစိတ်ကုသခြင်းနှင့် ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြင့် ရင်သားကင်ဆာကို ကုသခြင်းမှသည် ။ lymphatic အရည်ကို ထိန်းထားနိုင်စေတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ လက်မောင်းကို ကူးစက်လွယ်ပါတယ်။ ပိုးဝင်ပြီး အနာကျက်သည်နှင့်အမျှ လက်မောင်းတစ်သျှူးရှိ fibrosis တိုးလာသည်။ lymphatic လမ်းကြောင်းက ပိုပိတ်ဆို့လာမယ်။ လက်မောင်းတွင် ပိုရောင်ရမ်းခြင်းကို ဖြစ်စေသည်။ ရောဂါကူးစက်မှု လွယ်ကူလာသောအခါတွင် ဤကဲ့သို့ ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါ်လာတတ်ပါသည်။ 
4. ကင်ဆာက ပြန်ပေါ်လာပြီ။ ကင်ဆာဆဲလ်များသည် လက်မောင်းရှိ သို့မဟုတ် ညှပ်ရိုးအထက်ရှိ lymph node များဆီသို့ ပျံ့နှံ့သွားစေသည်။ လက်မောင်း၏ lymphatic လမ်းကြောင်းပိတ်ဆို့ခြင်းကိုဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဒါက လက်မောင်းကို ရောင်ရမ်းစေနိုင်ပါတယ်။

ရောဂါလက္ခဏာများ

ရင်သားကင်ဆာကုသပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ခြင်း၏ လက္ခဏာများ (Lymphedema After Breast Cancer Treatment) ပါဝင်သည်-

• လက်မောင်းတွေ ရောင်နေတယ်။
• နာကျင်ခြင်း၊ ထုံကျင်ခြင်း၊ အားနည်းခြင်း။
• လက်သည် ကပ်နေပြီး ပုံမှန်အတိုင်း မလှုပ်ရှားနိုင်ပါ။
• အသားထူပြီး မညီညာခြင်း။ 
• ကြပ်တယ်လို့ခံစားရတဲ့အဝတ်အစား ဒါမှမဟုတ် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတွေကို ဝတ်ဆင်ပါ။

ရောဂါအမည်တပ်ခြင်း။

ရင်သားကင်ဆာကုသမှုခံယူပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ခြင်းရောဂါရှာဖွေခြင်း (Lymphedema After Breast Cancer Treatment) အထူးပြုဆရာဝန်အများစုသည် ရင်သားကင်ဆာခွဲစိတ်မှုအပြီး ၆ လခန့်အကြာတွင် လူနာအများစုတွင် ရောဂါလက္ခဏာများခံစားရလေ့ရှိသောကြောင့် ၎င်းကို ရင်သားကင်ဆာခွဲစိတ်မှုအပြီး ၆ လခန့်အကြာတွင် အကဲဖြတ်ကြသည်။ ဓာတ်ပုံများမှ အကဲဖြတ်ပါမည်။ တံတောင်ဆစ်အထက် လက်မောင်း၏ လုံးပတ်ကို တိုင်းတာခြင်း။ လက်မောင်းထုထည် (Perometer) နှင့် Lymphangiogram ၊ Ultrasound ၊ ICG lymphography ၊ Lymphoscintigraphy ၊ MRI ၊ CT Scan စသည်တို့ကို ဆရာဝန်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ တိုင်းတာခြင်း။

ဘယ်လိုကုသမလဲ။

ရင်သားကင်ဆာကုသမှု (Lymphedema နှင့် Breast Cancer) ကုသမှုအပြီးတွင် လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်းကို ကုသခြင်းတွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်။

1. ရောင်ရမ်းခြင်းကို လျှော့ချရန် သင့်ဆရာဝန်၏ ညွှန်ကြားချက်များကို အတိအကျ လိုက်နာခြင်းဖြင့် အောက်ပါကဲ့သို့သော ရောဂါလက္ခဏာများ ပိုဆိုးလာခြင်းကို ကာကွယ်ရန်၊
   • လက်မောင်းမှာ ဒဏ်ရာတွေ မကူးစက်အောင် သတိထားပါ။ အနာက သေးတယ်ဆိုရင် ဆေးမလိမ်းခင်တိုင်း အရက်နဲ့ သုတ်ပေးရပါမယ်။ ဒဏ်ရာက ကြီးသည် သို့မဟုတ် နက်ပါက ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်းပြသရပါမည်။ အသားအရေကို နူးညံ့သိမ်မွေ့တဲ့ ထုတ်ကုန်တွေကို ရွေးချယ်သင့်ပါတယ်။ အသားအရေကို အစိုဓာတ်ထိန်းပေးပါ။ ဒဏ်ရာမရအောင် သို့မဟုတ် အလွယ်တကူ ကူးစက်နိုင်သည် ။
   • သင့်လက် သို့မဟုတ် လက်ကို မထိခိုက်စေရန်၊ သွေးမဆွဲရန်၊ ဆေးထိုးရန်၊ သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ထားသော လက်မောင်းကို ကာကွယ်ဆေးမထိုးပါနှင့်။ အိမ်အလုပ်တွေလုပ်တဲ့အခါ ရာဘာလက်အိတ်ဝတ်ပါ။
   • လက်ကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် မညှစ်သင့်ပါ။ ခွဲစိတ်ထားသော လက်မောင်းကို တင်းကျပ်စွာ ချည်နှောင်ထားသော အင်္ကျီ သို့မဟုတ် လက်ဝတ်ရတနာများ မဝတ်ပါနှင့်။ 
   • ကြွက်သားကျုံ့ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်၊ လေးလံသော အရာများကို မသယ်ဆောင်ပါနှင့်၊ လက်မောင်းအား လိုအပ်သော လေ့ကျင့်ခန်းများ မလုပ်ပါနှင့်၊ သင်၏ လက်များကို တစ်ချိန်လုံး အသုံးပြုပါ။
   • ရေပူလွန်းခြင်း သို့မဟုတ် သင့်ကိုယ်သင် အပူလွန်ကဲခြင်းမှ သတိထားပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည် သွေးရည်ကြည်များ ပိုပိတ်သွားစေနိုင်သည်။
   • အချိန်အကြာကြီး ငြိမ်ငြိမ်ထိုင်နေပါက နှလုံးခုန်နှုန်းထက် လက်နှစ်ဖက်ကို မြှင့်ထားသင့်သည်။
   • အဆီမတက်အောင် ကိုယ်အလေးချိန်ထိန်းပါ။ လက်မောင်းကို ဖောရောင်စေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
   • lymphatic compression အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပါ။
   • lymph အရည်များကို ဖယ်ရှားရန် လက်မောင်းကို နှိပ်နယ်ပါ။ 
   • သွေးနှင့် lymph လည်ပတ်မှုကိုလှုံ့ဆော်ရန် လေဆာကိုအသုံးပြုသည်။
   • လည်ပတ်နေသော ဘက်ခြမ်းရှိ လက်ကို အမြဲစောင့်ကြည့်ပါ။ ရောင်ရမ်းခြင်း သို့မဟုတ် ပုံမှန်မဟုတ်ပါက ဆရာဝန်နှင့် ချက်ချင်းပြသရပါမည်။ 
2. ရင်သားကင်ဆာကုသပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်းကို ကုသရန် ခွဲစိတ်မှု ပြုလုပ်နိုင်သည်။
   • lymphatic သွေးကြောများကို သွေးပြန်ကြောများနှင့် ချိတ်ဆက်ရန် ခွဲစိတ်မှု သို့မှသာ lymph သည် သွေးပြန်ကြောမှ တစ်ဆင့် ပြန်လည်ရောက်ရှိနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
   • lymph node အစားထိုးခွဲစိတ်မှု lymphatic လမ်းကြောင်းအသစ်ဖန်တီးမှုကိုလှုံ့ဆော်ရန်။
   • ပိုနေတဲ့တစ်သျှူး ဒါမှမဟုတ် နှုတ်ခမ်းစုပ်ခြင်းအတွက် ခွဲစိတ်မှု အရေပြားအောက်ရှိ အဆီပိုစုခြင်းကို ဖြစ်စေသော လက်များ ရောင်နေသော လူနာများတွင်။

ရင်သားကင်ဆာ ကုသမှုခံယူပြီးနောက် လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။အရေးကြီးသည်မှာ လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သော အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော အကြောင်းရင်းများကို ရှောင်ရှားခြင်းဖြင့် လက်မောင်းရောင်ရမ်းခြင်းကို ကာကွယ်ရန်ဖြစ်သည်။ထို့ပြင် လူနာတွင် လက်မောင်းရောင်သည်ဟု သံသယရှိသော လက္ခဏာများရှိပါက လာရောက်စစ်ဆေးသင့်ပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်မှစပြီး ဆရာဝန်မှ ရောဂါလက္ခဏာများကို စောစီးစွာ ကုသမှုခံယူကာ အကောင်းဆုံး ကုသမှုရလဒ်များ ရရှိစေရန်အတွက် လူနာများ လက်မောင်းများ ရောင်ရမ်းခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် လက်မောင်းတွင် ပိုးဝင်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။ ပူခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း နှင့် အဖျားတက်ခြင်းတို့ကြောင့် ဆေးကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်ပါသည်။