Bong võng mạc là một tình trạng mắt cần được khám bởi bác sĩ nhãn khoa càng sớm càng tốt, đặc biệt là bong võng mạc do rách lỗ, vốn thường cần điều trị bằng phẫu thuật. Nếu để đến khi lan tới điểm nhìn rõ, có thể gây giảm thị lực vĩnh viễn
Võng mạc là gì
Võng mạc (Retina) là một lớp mô mỏng lót ở mặt trong phần sau của nhãn cầu, gồm hàng triệu tế bào cảm thụ ánh sáng và các tế bào thần kinh khác, có chức năng tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu tới não, giúp chúng ta nhìn thấy các hình ảnh khác nhau. Nếu xảy ra bất thường sẽ làm giảm độ sắc nét của thị lực
Bong võng mạc là gì
Bong võng mạc (Retinal Detachment) là tình trạng lớp võng mạc—một mô mỏng lót ở mặt trong nhãn cầu—bị tách ra khỏi lớp mô và mạch máu phía sau nuôi dưỡng võng mạc, khiến các tế bào tiếp nhận hình ảnh ở vùng bị bong hoạt động bất thường; nếu để lâu có thể gây tổn thương vĩnh viễn, làm cho thị lực không thể trở lại bình thường
Nguyên nhân gây bong võng mạc
- Thoái hóa dịch kính kéo giật võng mạc gây rách (Rhegmatogenous Retinal Detachment)
- Kéo giật do màng xơ trong mắt, ví dụ bệnh nhân võng mạc đái tháo đường giai đoạn nặng
- Có dịch tích tụ dưới võng mạc do viêm hoặc khối u trong mắt
- Tai nạn hoặc chấn thương mạnh vùng mắt
Yếu tố nguy cơ bong võng mạc
- Cận thị nặng
- Đã từng phẫu thuật đục thủy tinh thể
- Có tiền sử bong võng mạc ở mắt còn lại hoặc trong gia đình có người bị bong võng mạc
- Đã từng bị chấn thương vùng mắt
Triệu chứng bong võng mạc như thế nào
- Giai đoạn đầu
- Bong võng mạc chỉ ở vùng rìa ngoại vi, chưa tới điểm nhìn rõ
- Thấy ánh sáng giống tia chớp hoặc đèn flash (Flashing) ở một mắt hoặc cả hai mắt
- Các chấm đen hoặc sợi đen (Floaters) xuất hiện nhiều hơn đột ngột
- Giai đoạn tiến triển
- Bong võng mạc lan tới gần điểm nhìn rõ (Macula)
- Có màn che hoặc bóng đen che một phần ở một phía; nhìn trung tâm còn rõ, cảm giác mất một nửa hình ảnh
- Giai đoạn bong tại điểm nhìn rõ
- Bong võng mạc đã tới điểm nhìn rõ
- Nhìn mờ đột ngột, nhìn vùng trung tâm không rõ hoặc mất
Chẩn đoán bong võng mạc như thế nào
Nếu có triệu chứng bất thường nên gặp bác sĩ nhãn khoa để khám mắt kỹ lưỡng. Sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử, bác sĩ nhãn khoa sẽ dùng dụng cụ và thấu kính chuyên dụng để soi kiểm tra toàn bộ võng mạc xung quanh. Nếu không phát hiện lỗ rách võng mạc và chưa có bong võng mạc, bác sĩ sẽ hẹn tái khám trong vòng 1 – 2 tuần để kiểm tra lại nhằm chắc chắn rằng không có lỗ rách hoặc bong võng mạc thật sự. Sau khi giãn đồng tử sẽ có triệu chứng nhìn mờ, chói sáng khoảng 4 – 6 giờ cho tới khi đồng tử co lại bình thường. Sau đó, nếu có triệu chứng bất thường mới xuất hiện hoặc triệu chứng nặng hơn, cần gặp bác sĩ nhãn khoa ngay. Trường hợp bác sĩ nhãn khoa không thể nhìn thấy võng mạc bằng dụng cụ thông thường, ví dụ có xuất huyết dịch kính, có thể cần dùng siêu âm mắt (Ophthalmic Ultrasound) để hỗ trợ chẩn đoán bong võng mạc
Tại sao cần điều trị bong võng mạc sớm
Khi võng mạc tách khỏi lớp mô nuôi dưỡng, các tế bào tiếp nhận hình ảnh sẽ hoạt động bất thường và nếu để lâu có thể gây tổn thương vĩnh viễn. Võng mạc càng bong gần hoặc tới điểm nhìn rõ (Macula) và càng để lâu thì cơ hội phục hồi thị lực tốt sau điều trị càng giảm. Vì vậy khi nghi ngờ bong võng mạc cần được khám bởi bác sĩ nhãn khoa càng sớm càng tốt để đánh giá vị trí và mức độ nặng, đồng thời lập kế hoạch điều trị phù hợp, không nên chờ đến khi nhìn mờ nhiều hơn
Hướng điều trị bong võng mạc
- Chỉ bắn laser (Laser Photocoagulation) có thể áp dụng ở bệnh nhân bong võng mạc kích thước nhỏ, chỉ ở vùng rìa võng mạc phía bên. Nếu bong võng mạc rộng thì không thể chỉ bắn laser đơn thuần
- Tiêm bóng khí vào mắt kết hợp bắn laser hoặc áp lạnh (Pneumatic Retinopexy) quanh vùng lỗ rách võng mạc để ngăn dịch chảy qua lỗ rách. Không cần nằm viện. Sau điều trị nên tránh các hoạt động có thể gây va đập hoặc ảnh hưởng tới mắt khoảng 1 – 2 tuần để vết sẹo bám chắc quanh lỗ rách võng mạc trước. Phương pháp này chỉ dùng được trong một số trường hợp
Phẫu thuật bong võng mạc như thế nào
Bong võng mạc thường cần điều trị bằng phẫu thuật, chia làm 2 phương pháp, gồm:
- Phẫu thuật độn phía ngoài nhãn cầu bằng cao su hoặc mút silicone (Scleral Buckle)
- Phẫu thuật cắt dịch kính và sửa võng mạc trực tiếp trong nhãn cầu (Pars Plana Vitrectomy – PPV) là phương pháp được dùng phổ biến hiện nay, để cắt dịch kính và màng xơ kéo giật võng mạc (nếu có), sửa cho võng mạc dính trở lại, và bắn laser hoặc áp lạnh tùy phù hợp. Sau đó có thể dùng khí để giúp đẩy võng mạc dính đúng vị trí. Người bệnh có thể cần nằm sấp hoặc điều chỉnh tư thế đầu theo vị trí bác sĩ chỉ định, thời gian tùy thuộc vị trí vùng võng mạc bị bong, phương pháp phẫu thuật và loại khí sử dụng. Trong một số trường hợp có thể chọn dùng dầu silicone (Silicone Oil) thay cho khí, và có thể cần phẫu thuật lấy dầu silicone ra sau này khi võng mạc đã dính tốt
Chăm sóc sau phẫu thuật bong võng mạc
- Nếu phẫu thuật có dùng khí trong mắt, người bệnh có thể phải nằm sấp hoặc điều chỉnh tư thế đầu theo hướng dẫn của bác sĩ một cách nghiêm ngặt, thời gian tùy thuộc vị trí võng mạc bị bong, phương pháp phẫu thuật và loại khí sử dụng; và không được đi máy bay hoặc đến nơi cao có áp suất khí quyển thấp cho đến khi khí trong mắt hết, vì khí có thể giãn nở làm tăng nhãn áp cấp tính, gây đau mắt dữ dội và nguy hiểm cho thị lực
- Sau phẫu thuật có thể thấy các chấm đen trôi nổi trong mắt tạm thời. Nếu phẫu thuật có dùng khí trong mắt sẽ thấy bóng của bọt khí, bóng này sẽ dần hạ xuống khi khí tự hấp thu. Thời gian khí tồn tại trong mắt tùy loại và lượng khí sử dụng và có thể kéo dài nhiều tuần
- Mắt đã phẫu thuật có thể bị kích ứng hoặc khó chịu; không nên dụi mắt. Có thể nhỏ nước mắt nhân tạo để giảm kích ứng. Nếu đau có thể uống thuốc giảm đau. Nếu triệu chứng nặng nên gặp bác sĩ nhãn khoa
- Trong tuần đầu sau phẫu thuật có thể có kết mạc phù đỏ, mí mắt sưng; thường là viêm hoặc phù do nằm sấp sau phẫu thuật. Nên dùng thuốc nhỏ mắt theo chỉ định bác sĩ. Nếu nhiều ghèn, đau mắt dữ dội hoặc nhìn kém hơn, cần gặp bác sĩ nhãn khoa ngay
- Che mắt trong 2 – 4 tuần hoặc theo chỉ định bác sĩ. Ban ngày có thể đeo kính thường hoặc kính râm
- Tránh để nước vào mắt đã phẫu thuật khoảng 2 – 4 tuần sau mổ để phòng nhiễm trùng trong mắt
- Tránh ho, hắt hơi hoặc rặn mạnh vì có thể gây xuất huyết trong mắt
- Nghỉ ngơi và ngừng tập thể dục hoặc các hoạt động có thể gây tác động, chấn động đến mắt
- Thị lực sẽ không cải thiện ngay sau phẫu thuật. Nếu phẫu thuật thành công và võng mạc dính tốt, thị lực có thể
cải thiện dần trong vài tuần sau mổ. Một số trường hợp thời gian hồi phục có thể kéo dài tới 2 – 3 tháng hoặc hơn, tùy mức độ nặng và vị trí võng mạc bị bong
Phòng ngừa bong võng mạc như thế nào
- Khám mắt và võng mạc với bác sĩ nhãn khoa ít nhất 1 lần/năm, đặc biệt người cận thị nặng hoặc có nguy cơ khác
- Phòng tránh tai nạn gây tổn thương mắt bằng cách đeo kính bảo hộ (Safety Goggles) khi tham gia hoạt động có nguy cơ hoặc chơi một số môn thể thao
- Nếu có triệu chứng bất thường hãy đến gặp bác sĩ nhãn khoa càng sớm càng tốt
Câu hỏi thường gặp
Q: Bong võng mạc và thoái hóa dịch kính khác nhau như thế nào
A: Thoái hóa dịch kính là sự thay đổi theo tuổi của dịch kính, còn bong võng mạc là tình trạng lớp võng mạc tách khỏi thành nhãn cầu. Một số trường hợp bong võng mạc có thể do thoái hóa dịch kính gây ra, nhưng không phải ai bị thoái hóa dịch kính cũng sẽ trở thành bong võng mạc
Q: Phẫu thuật bong võng mạc rồi có nhìn lại bình thường không
A: Nếu phẫu thuật điều trị bong võng mạc sớm trước khi tới điểm nhìn rõ, khả năng phục hồi thị lực thường ở mức tốt. Nhưng nếu võng mạc đã bong tới điểm nhìn rõ, dù phẫu thuật thành công, thị lực trung tâm có thể không còn sắc nét như trước
Q: Bong võng mạc có tái phát được không
A: Bong võng mạc có khả năng tái phát, đặc biệt ở cùng mắt hoặc mắt còn lại ở người có yếu tố nguy cơ như cận thị nặng. Vì vậy nên theo dõi khám với bác sĩ nhãn khoa đều đặn, ngay cả sau khi phẫu thuật thành công
Bệnh viện chuyên điều trị bong võng mạc
Trung tâm Nhãn khoa, Bangkok Hospital sẵn sàng chăm sóc và điều trị bong võng mạc bởi các bác sĩ nhãn khoa chuyên khoa giàu chuyên môn, với máy móc và trang thiết bị hiện đại, cùng đội ngũ đa chuyên ngành nhiều kinh nghiệm, sẵn sàng lập kế hoạch chăm sóc điều trị và tư vấn sát sao từ chẩn đoán, điều trị đến theo dõi, để bảo đảm sự an tâm cho mọi thị lực ở mọi lứa tuổi
Bác sĩ chuyên chăm sóc và điều trị bong võng mạc
Weeraya Pimolrat Bác sĩ nhãn khoa chuyên khoa võng mạc, dịch kính và nhãn khoa miễn dịch, Bangkok Hospital
Bạn có thểnhấp vào đây để tự đặt lịch hẹn
