Bệnh viêm màng não do vi khuẩn, còn được biết đến với tên gọi bệnh não mô cầu, là bệnh nghiêm trọng có thể lan vào dòng máu và màng não, gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Mặc dù tại Thái Lan mỗi năm chỉ ghi nhận 30 – 40 ca mắc, nhưng việc tiêm vắc-xin phòng ngừa cho nhóm nguy cơ được xem là rất quan trọng nhằm phòng nhiễm và giảm mức độ nặng của bệnh
Vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu) là gì
Vắc-xin phòng bệnh viêm màng não (Meningococcal Vaccine) là vắc-xin được thiết kế để phòng ngừa vi khuẩn Neisseria Meningitidis là nguyên nhân chính gây bệnh não mô cầu. Bệnh này lây truyền dễ dàng qua giọt bắn từ dịch mũi, nước bọt khi tiếp xúc gần, hoặc khi ở chung đông người trong khu vực chật chội
Vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu) hiện nay có mấy loại
Tại Thái Lan có vắc-xin phòng não mô cầu 2 loại chính gồm:
- Vắc-xin MenACWY (loại 4 chủng) phòng vi khuẩn nhóm A, C, W và Y tiêm 1 – 2 mũi (tùy theo nguy cơ) có thể bảo vệ 3 – 5 năm, phù hợp cho người sắp đi nước ngoài, sinh viên, hoặc người có một số bệnh nền nhất định
- Vắc-xin MenB (chủng B) phòng vi khuẩn chủng B là chủng gặp phổ biến nhất ở Thái Lan và một số quốc gia, cần tiêm 2 – 3 mũi, phù hợp cho học sinh, sinh viên đi học tiếp ở những nước có yêu cầu, hoặc người có nguy cơ sức khỏe cao
Ai nên tiêm vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu)
Bộ Y tế và Hội Bệnh truyền nhiễm Thái Lan không khuyến nghị loại vắc-xin này là vắc-xin cơ bản cho người Thái nói chung, mà khuyến nghị tiêm chỉ trong các nhóm nguy cơ chính như sau:
1) Vắc-xin MenACWY (phòng 4 chủng A, C, W, Y) chỉ định và nhóm nên tiêm, phân theo số mũi như sau
- Nhóm cần tiêm 2 mũi (cách nhau 8 tuần):
- Người có bệnh nền/suy giảm miễn dịch: như không có lách, lách hoạt động bất thường, người nhiễm HIV (với CD4 < 200), hoặc có một số tình trạng suy giảm miễn dịch
- Tiêm nhắc: tiêm nhắc 1 mũi mỗi 5 năm nếu vẫn còn nguy cơ
- Nhóm cần tiêm 1 mũi:
- Người đi hành hương Hajj hoặc Umrah (cần tiêm trước khi đi ít nhất 10 ngày)
- Người đi đến vùng có dịch, như khu vực châu Phi phía nam sa mạc Sahara
- Nhân viên phòng xét nghiệm cần tiếp xúc trực tiếp với mầm bệnh
- Người đi tham dự sự kiện có tụ tập đông người như lễ hội carnival, đại hội thể thao
- Tiêm nhắc: 3 nhóm đầu tiên ở trên, tiêm nhắc 1 mũi mỗi 5 năm nếu vẫn còn nguy cơ
- Nhóm học sinh / sinh viên đi học tiếp ở nước ngoài (như Hoa Kỳ, châu Âu, Úc, đặc biệt người ở ký túc xá):
- Tiêm 1 hoặc 2 mũi: thông thường khuyến nghị tiêm mũi đầu trong độ tuổi 11 – 12 và tiêm nhắc mũi thứ 2 khi 16 tuổi; nhưng nếu bắt đầu tiêm mũi đầu sau 16 tuổi trở lên thì chỉ cần tiêm 1 mũi
2) Vắc-xin MenB (phòng chủng B) chỉ định và nhóm nên tiêm, phân theo số mũi như sau
- Nhóm cần tiêm 3 mũi (vào các tháng 0, 1 – 2, và 6):
- Người có bệnh nền/suy giảm miễn dịch như không có lách, lách hoạt động bất thường, hoặc đang dùng một số thuốc ức chế miễn dịch
- Nhân viên phòng xét nghiệm cần tiếp xúc trực tiếp với mầm bệnh
- Người đi đến vùng có dịch, khu vực có bùng phát chủng B
- Nhóm cần tiêm 2 mũi (cách nhau 1 – 6 tháng)
- Học sinh/sinh viên đi học tiếp ở nước ngoài: tiêm trong trường hợp là yêu cầu bắt buộc của địa phương hoặc cơ sở giáo dục đó
*Ghi chú: với MenB mọi nhóm, nếu vẫn có nguy cơ nhiễm khuyến nghị tiêm nhắc 1 mũi sau khi tiêm đủ phác đồ 1 năm và tiêm nhắc lại mỗi 2 – 3 năm
Tác dụng phụ sau tiêm vắc-xin
Vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu) là vắc-xin bất hoạt; tác dụng phụ thường gặp là các triệu chứng chung và không nặng như:
- Đau, sưng, đỏ tại vị trí tiêm
- Sốt nhẹ; đa số triệu chứng không nhiều và có thể tự hết trong 1 – 2 ngày
Vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu) cần thiết đến mức nào
Đối với người Thái nói chung sống tại Thái Lan và không có kế hoạch đi nước ngoài thì không cần thiết phải tiêm loại vắc-xin này nhưng sẽ rất cần thiết đối với các nhóm nguy cơ nêu trên để phòng bùng phát và giảm mức độ nặng nếu nhiễm tại khu vực có nguy cơ
Vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu) có thể tiêm cùng với vắc-xin khác hay không
Vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu) có thể tiêm cùng với các vắc-xin khác trong cùng một ngày, nhưng nên tiêm ở vị trí khác nhau (ví dụ mỗi bên cánh tay) ngoại trừ vắc-xin MenACWY (loại MCV4-DT) khuyến nghị tránh tiêm cùng lúc với vắc-xin IPD (PCV) và nên cách nhau ít nhất 4 tuần
Người lớn chưa từng tiêm vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu) có thể tiêm không
Người lớn chưa từng tiêm vắc-xin phòng viêm màng não (não mô cầu) có thể tiêm nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ hoặc có kế hoạch đi đến quốc gia đang có dịch và nên mang kế hoạch đi lại hoặc giấy tờ yêu cầu của cơ sở giáo dục (nếu có) để trao đổi với bác sĩ trước khi tiêm nhằm lựa chọn loại vắc-xin phù hợp nhất
Bệnh viện nào chuyên điều trị viêm màng não (não mô cầu) tốt
Phòng khám Bệnh truyền nhiễm, Bangkok Hospital sẵn sàng thăm khám chẩn đoán, chăm sóc điều trị người bệnh viêm màng não (não mô cầu) cũng như tư vấn và hướng dẫn đúng đắn, bao gồm đánh giá nguy cơ và tiêm vắc-xin phòng bệnh trước khi đi lại, với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa và nhóm đa chuyên ngành giàu chuyên môn và nhiều kinh nghiệm để giúp người bệnh có chất lượng cuộc sống tốt mỗi ngày
