Khi phát hiện có điểm hoặc khối u trong phổi hoặc hạch bạch huyết trong trung thất to bất thường, trước đây có thể phải dựa vào phẫu thuật để lấy mẫu mô ra kiểm tra xác nhận. Nhưng hiện nay, y học đã phát triển các thủ thuật như EBUS-TBNA và RP-EBUS giúp bác sĩ có thể tiếp cận các bất thường ở vùng phổi và hạch bạch huyết trong trung thất mà không cần phẫu thuật.
EBUS là gì
EBUS (Endobronchial Ultrasound) là việc ứng dụng sóng âm tần số cao (siêu âm) kết hợp với nội soi phế quản để hỗ trợ chẩn đoán các tổn thương ở nhiều vị trí khác nhau rõ ràng và chính xác hơn mà không cần phẫu thuật.
EBUS có bao nhiêu dạng
Hiện nay EBUS có 2 dạng, phù hợp với các loại tổn thương khác nhau gồm:
1) EBUS-TBNA (Endobronchial Ultrasound with Transbronchial Lymph Node Aspiration) sử dụng ống nội soi có đầu dò Convex Probe, phù hợp với hạch bạch huyết hoặc các bất thường trong trung thất.
2) EBUS-GS (Endobronchial Ultrasonography with Guide Sheath) sử dụng đầu dò Radial Probe 360° dành cho các điểm hoặc khối u trong phổi.
EBUS-TBNA là gì
EBUS-TBNA (Endobronchial Ultrasound with Transbronchial Lymph Node Aspiration) là thủ thuật sử dụng ống nội soi EBUS có đầu dò cong Convex Probe đặt áp sát vào phế quản để tạo hình ảnh. Khi bác sĩ nhìn thấy hạch bạch huyết qua siêu âm thời gian thực, sẽ đưa kim nhỏ xuyên qua thành phế quản để hút mẫu tế bào ra xét nghiệm, giúp bác sĩ nhìn thấy mục tiêu liên tục, chẩn đoán chính xác.
Ai nên kiểm tra EBUS-TBNA
- Bệnh nhân ung thư phổi (NSCLC) cần đánh giá giai đoạn bệnh trước khi lập kế hoạch điều trị (Mediastinal Staging)
- Bệnh nhân có hạch bạch huyết hoặc khối trong trung thất to lên mà không rõ nguyên nhân
- Bệnh nhân nghi ngờ lao, sarcoidosis hoặc lymphoma trong trung thất
- Người cần xét nghiệm đột biến gen (Molecular Testing) của ung thư trước khi chọn thuốc
Đánh giá giai đoạn của ung thư phổi được xem là chỉ định quan trọng của EBUS-TBNA ở bệnh nhân vừa được phát hiện ung thư phổi. Bác sĩ cần biết ung thư đã lan tới hạch bạch huyết trong trung thất hay chưa, vì thông tin này quyết định toàn bộ kế hoạch điều trị: có thể phẫu thuật hay không, cần hóa trị hoặc xạ trị trước hay sau phẫu thuật.
RP-EBUS là gì
RP-EBUS (Radial Probe Endobronchial Ultrasound) là thủ thuật sử dụng đầu dò Radial Probe quay 360° để tìm khối u ở vùng ngoại vi phổi, nằm xa phế quản chính khiến nội soi phế quản thông thường không thể tiếp cận. Khi phát hiện, ống dẫn hướng (Guide Sheath) sẽ giữ vị trí tại mục tiêu, rút đầu dò Radial probe ra khỏi ống dẫn hướng rồi bác sĩ đưa dụng cụ sinh thiết qua ống đó để kẹp lấy mẫu mô.
Ai nên kiểm tra RP-EBUS
- Người phát hiện điểm hoặc khối u nhỏ ở vùng ngoại vi phổi từ CT Scan
Ưu điểm của nội soi phế quản với EBUS-TBNA và RP-EBUS
- Không cần gây mê toàn thân Hầu hết thủ thuật EBUS có thể thực hiện dưới gây tê tại chỗ và dùng thuốc giảm lo âu (Conscious Sedation), không cần phẫu thuật mở, giúp giảm nguy cơ từ gây mê toàn thân.
- Tỷ lệ biến chứng thấp EBUS TBNA và RP-EBUS là thủ thuật ít xâm lấn (Minimally Invasive). Nghiên cứu so sánh EBUS-TBNA với phẫu thuật nội soi trung thất (Mediastinoscopy) cho thấy EBUS-TBNA có tỷ lệ biến chứng thấp khoảng 1 – 2% so với Mediastinoscopy có nguy cơ biến chứng cao hơn.
- Độ chính xác cao Phân tích gộp (Meta-Analysis) cho thấy EBUS-TBNA có độ nhạy chẩn đoán (Sensitivity) cao tới 85 – 94% và độ đặc hiệu (Specificity) gần 100%, tương đương với Mediastinoscopy.
- Hồi phục nhanh Hầu hết bệnh nhân có thể về nhà trong ngày, hoặc chậm nhất trong vòng 24 giờ sau thủ thuật.
- Đầy đủ dữ liệu trong một lần kiểm tra Bác sĩ thu được thông tin về vị trí, kích thước và đặc điểm của hạch bạch huyết (từ siêu âm) và mẫu tế bào để xét nghiệm giải phẫu bệnh, bao gồm cả xét nghiệm gen ung thư (Molecular Markers) trong cùng một lần.
Chuẩn bị trước khi kiểm tra EBUS-TBNA và RP-EBUS
- Khám bác sĩ để kiểm tra sức khỏe, đánh giá bệnh và xem xét mức độ sẵn sàng cho việc phẫu thuật
- Nhịn ăn ít nhất 6 giờ trước phẫu thuật
- Nhịn uống nước ít nhất 2 – 4 giờ trước phẫu thuật
- Xét nghiệm máu (INR, Platelet) theo lịch hẹn của bác sĩ
- Đi cùng người thân trong gia đình, họ hàng hoặc người близ gũi vì sẽ được dùng thuốc an thần sau thủ thuật
- Nhịn ăn và uống nước cho đến khi thuốc tê ở họng hết tác dụng, khoảng 1 – 2 giờ sau thủ thuật
- Nếu khó thở, đau ngực, sốt cao hoặc ho ra nhiều máu, hãy đi khám bác sĩ ngay
- Thông báo cho bác sĩ tất cả các loại thuốc đang dùng, đặc biệt là thuốc chống đông/thuốc làm loãng máu (Warfarin, Aspirin, Clopidogrel, NOAC) có thể cần ngừng tạm thời khoảng 5 – 7 ngày trước phẫu thuật; đồng thời thông báo bệnh nền, tiền sử dị ứng thuốc, tình trạng mang thai
Nguy cơ và biến chứng
EBUS-TBNA và RP-EBUS là các thủ thuật có tác dụng phụ thấp, có thể có một số biến chứng nhẹ bao gồm:
- Đau họng, khàn tiếng, ho nhẹ, thường tự khỏi trong 24 – 48 giờ
- Chảy máu hoặc tràn khí màng phổi, hiếm gặp
- Sốt hoặc nhiễm trùng, rất hiếm gặp
- Nếu ho có đờm lẫn máu, không nên cố rặn ho
- Nếu sốt cao sau khi về nhà, khó thở, tức ngực, nên quay lại gặp bác sĩ ngay
Hạn chế khi kiểm tra EBUS-TBNA và RP-EBUS
Bệnh nhân có khối u trong phế quản khiến ống nội soi không thể tiếp cận vị trí cần thiết có thể không thể thực hiện kiểm tra, chẳng hạn khối nằm sát thành ngực có thể cần dùng kim chọc qua thành ngực thay thế. Ngoài ra, hiệu quả kiểm tra còn phụ thuộc vào cơ chế bệnh sinh, diễn tiến bệnh của người bệnh và mức độ thành thạo của bác sĩ thực hiện.
Tài liệu tham khảo:
- Bhatia M, et al. Healthcare. 2025;13(15):1924. PMC:12346525
- Jaliawala HA, et al. Diagnostics. 2021;11(12):2331. PMID:34943567
- Minami D, et al. Cureus. 2024;16(3):e55595. PMID:38576679
- Lou L, et al. Clin Exp Metastasis. 2023;40(1):45–52. PMID:36401666
- Shafiek H, et al. J Thorac Dis. 2025. PMC:12780401
- Dietrich CF, et al. Endosc Ultrasound. 2024;13(1):6–15. PMID:38947115
Bệnh viện sẵn sàng thực hiện EBUS-TBNA và RP-EBUS
Trung tâm Bệnh phổi và Hệ hô hấp, Bangkok Hospital sẵn sàng chăm sóc sức khỏe phổi bằng việc kiểm tra EBUS-TBNA và RP-EBUS để kiểm tra các bất thường của phổi, với bác sĩ chuyên khoa cùng đội ngũ đa chuyên ngành theo dõi chăm sóc sát sao, giúp bệnh nhân trở lại có sức khỏe tốt và sống tự tin mỗi ngày.
Bác sĩ chuyên sâu về kiểm tra EBUS-TBNA và RP-EBUS
Dr. Kulachat Ekpumimas Bác sĩ nội khoa chuyên khoa hô hấp và hồi sức tích cực hô hấp, Bangkok Hospital
Bạn có thểnhấp vào đây để tự đặt lịch hẹn
