Phẫu thuật nội soi có robot hỗ trợ (Robotic Surgery) là công nghệ y khoa ngày càng được ưa chuộng, đặc biệt trong điều trị ung thư và các bệnh cần phẫu thuật ở vị trí khó tiếp cận như vùng chậu, lồng ngực hoặc các vùng sâu trong ổ bụng
Robot da Vinci Xi là công nghệ hỗ trợ phẫu thuật viên thực hiện phẫu thuật qua các vết mổ nhỏ, giúp tăng độ linh hoạt khi mổ và quan sát vùng phẫu thuật bằng hình ảnh 3D độ phân giải cao Tuy nhiên, kết quả điều trị phụ thuộc vào bệnh lý và tình trạng của từng người bệnh
Robotic Surgery hay phẫu thuật có robot hỗ trợ là gì
Robotic Surgery hay phẫu thuật nội soi có robot hỗ trợ là kỹ thuật phẫu thuật xâm lấn tối thiểu (Minimally Invasive Surgery), sử dụng các cánh tay robot hoạt động thay cho bàn tay của phẫu thuật viên. Phẫu thuật viên điều khiển ca mổ từ bàn điều khiển (Surgeon Console) qua màn hình 3D với mức phóng đại nhiều lần. Các vết rạch để đưa dụng cụ phẫu thuật vào có kích thước nhỏ ở nhiều vị trí, và kích thước vết rạch phụ thuộc vào loại phẫu thuật
So với phẫu thuật mở (Open Surgery), phẫu thuật robot là một lựa chọn khác của phẫu thuật vết mổ nhỏ, có thể giúp giảm tổn thương mô lân cận ở một số người bệnh. Tuy vậy, kết quả phụ thuộc vào loại bệnh và đánh giá của bác sĩ
So với phẫu thuật nội soi thông thường (Laparoscopic Surgery), hệ thống da Vinci Xi cho hình ảnh độ phân giải cao và độ linh hoạt của “cổ tay” cơ học. Dụng cụ EndoWrist® có độ linh hoạt cao và chuyển động với nhiều bậc tự do, giúp khâu vá mô trong không gian hẹp tinh tế hơn, đặc biệt ở người bệnh béo phì hoặc có dính trong ổ bụng do từng phẫu thuật trước đó
Phẫu thuật robot đặc biệt cần thiết trong các trường hợp tổn thương ở vị trí khó tiếp cận, như ung thư nằm sâu trong vùng chậu, hoặc các bệnh cần độ chính xác cao khi bóc tách mô mà không gây tổn hại đến các dây thần kinh lân cận, ví dụ phẫu thuật tuyến tiền liệt cần đặc biệt thận trọng với các dây thần kinh kiểm soát khả năng cương của dương vật
Hệ cơ quan liên quan đến phẫu thuật robot
Khả năng phẫu thuật của robot da Vinci Xi không giới hạn ở một cơ quan nào, mà có thể điều trị bệnh trên nhiều hệ cơ quan của cơ thể bao gồm:
- Hệ tiêu hóa từ thực quản đến đại tràng
- Hệ gan, tụy và đường mật
- Hệ tiết niệu như tuyến tiền liệt, bàng quang, thận
- Hệ sinh sản nữ như tử cung, buồng trứng
- Hệ lồng ngực
- Vùng đầu và cổ (Head and neck), nơi có nhiều mạch máu, dây thần kinh và các cấu trúc quan trọng nằm gần nhau
Khả năng của robot trong việc tiếp cận các vùng hẹp và phức tạp một cách tinh vi được xem là bước ngoặt quan trọng của ngành phẫu thuật hiện đại
Các loại bệnh có thể điều trị bằng Robotic Surgery
Phẫu thuật có robot hỗ trợ da Vinci Xi bao phủ nhiều nhóm bệnh và có thể phân theo hệ cơ quan như sau:
- Nhóm bệnh ổ bụng và gan như tụy, đường mật, như thoát vị, sỏi túi mật, ung thư gan, ung thư tụy và ung thư túi mật
- Nhóm bệnh hệ tiêu hóa như ung thư thực quản, ung thư đại tràng và trực tràng
- Nhóm bệnh lồng ngực như ung thư phổi, ung thư thành ngực và bệnh của tuyến ức
- Nhóm bệnh hệ tiết niệu như ung thư tuyến tiền liệt, ung thư bàng quang và ung thư thận
- Nhóm bệnh phụ khoa như u xơ tử cung hoặc ung thư tử cung, khối u buồng trứng và sa cơ quan vùng chậu
- Nhóm bệnh tai mũi họng và vùng đầu cổ như u lành tính ở họng, khối ở cổ, ung thư amidan, ung thư gốc lưỡi, ung thư thanh quản và ung thư vòm mũi họng
Có thể thấy, đa số bệnh trong nhóm này là ung thư hoặc bệnh cần phẫu thuật ở vùng sâu và phức tạp. Việc sử dụng công nghệ robot giúp hỗ trợ phẫu thuật tại các vùng phức tạp và giúp phẫu thuật viên tiếp cận vị trí mổ thuận lợi hơn ở những người bệnh phù hợp. Tuy nhiên, phẫu thuật robot phải dựa trên đánh giá và cân nhắc của bác sĩ chuyên khoa là quan trọng nhất, vì mức độ phù hợp điều trị khác nhau ở từng người bệnh
Triệu chứng gợi ý có thể cần cân nhắc phẫu thuật bằng hệ thống robot
Vì Robotic Surgery là một phương pháp phẫu thuật chứ không phải điều trị riêng cho một bệnh cụ thể, các triệu chứng dẫn đến việc cân nhắc phẫu thuật sẽ khác nhau tùy bệnh nguyên nhân; ở một số người bệnh, đặc biệt với một số loại ung thư, có thể không có triệu chứng rõ ràng giai đoạn sớm nhưng có thể được phát hiện qua tầm soát
Các triệu chứng thường gặp ở người bệnh có thể cần phẫu thuật bao gồm:
- Đau bụng mạn tính hoặc đau từng cơn, đặc biệt vùng hạ sườn phải hoặc vùng hạ vị
- Sờ thấy khối ở bụng, cổ hoặc các vùng khác trên cơ thể
- Tiểu bất thường như tiểu đêm nhiều, tiểu ra máu hoặc tiểu khó
- Kinh nguyệt bất thường hoặc ra huyết lắt nhắt ở phụ nữ
- Sụt cân không rõ nguyên nhân kèm chán ăn
- Khàn tiếng kéo dài, nuốt khó hoặc khối ở cổ to dần
- Ho kéo dài hoặc ho ra máu trong trường hợp nghi ngờ bệnh phổi hoặc lồng ngực
- Vàng da, vàng mắt trong trường hợp nghi ngờ bệnh gan hoặc đường mật
Người có các triệu chứng trên nên khám chẩn đoán với bác sĩ chuyên khoa để đánh giá nhu cầu điều trị. Phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị khỏi và mở ra nhiều lựa chọn hơn để có thể phẫu thuật bằng kỹ thuật xâm lấn tối thiểu
Nhóm nguy cơ nên cân nhắc điều trị bằng Robotic Surgery
Không phải ai cũng cần phẫu thuật robot, nhưng một số nhóm người bệnh sẽ hưởng lợi đặc biệt từ công nghệ này
- Người bệnh ung thư ở vị trí khó tiếp cận như ung thư tuyến tiền liệt nằm sâu trong vùng chậu, hoặc ung thư vòm mũi họng gần các dây thần kinh sọ não quan trọng; độ chính xác và khả năng tiếp cận tốt các điểm phức tạp của cánh tay robot giúp giảm nguy cơ tổn thương dây thần kinh và cơ quan lân cận
- Người bệnh thừa cân hoặc béo phì vì mỡ bụng dày làm phẫu thuật mở hoặc nội soi thường khó hơn; hệ thống giúp phẫu thuật viên nhìn rõ các cấu trúc bên trong hơn qua hình ảnh 3D độ phân giải cao
- Người bệnh từng phẫu thuật ổ bụng và có dính; dính trong ổ bụng làm phẫu thuật phức tạp hơn, và độ chi tiết của hình ảnh 3D giúp phẫu thuật viên phân biệt cấu trúc rõ ràng hơn
- Người bệnh cần bảo tồn chức năng cơ quan như phẫu thuật tuyến tiền liệt cần thận trọng với dây thần kinh kiểm soát cương và khả năng kiểm soát tiểu tiện
- Một số người cao tuổi có thể hưởng lợi từ phẫu thuật vết mổ nhỏ, tùy bệnh nền và đánh giá của bác sĩ
- Người bệnh cần phẫu thuật nhiều cơ quan trong một lần; robot da Vinci Xi có thể thay đổi góc cánh tay linh hoạt mà không cần di chuyển người bệnh nhiều, giúp tiết kiệm thời gian mổ trong các ca phức tạp
Chẩn đoán trước khi quyết định phẫu thuật
Bác sĩ luôn cần chẩn đoán rõ bệnh trước khi lập kế hoạch phẫu thuật Các phương pháp thường dùng gồm:
- Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng (Physical examination) để đánh giá triệu chứng, vị trí khối hoặc bất thường
- Xét nghiệm máu (Blood test) bao gồm các dấu ấn ung thư (Tumor markers) như PSA cho ung thư tuyến tiền liệt hoặc CEA cho ung thư ruột
- Chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CT scan) hoặc cộng hưởng từ (MRI) để xem kích thước, vị trí và mức độ xâm lấn của khối
- Siêu âm (Ultrasound) trong một số trường hợp như kiểm tra túi mật hoặc tử cung
- Sinh thiết (Biopsy) để xác nhận là tổn thương ác tính hay lành tính trước khi lập kế hoạch phẫu thuật
- Nội soi (Endoscopy) như nội soi đại tràng (Colonoscopy) khi nghi ngờ ung thư đại tràng
Khi có đầy đủ kết quả, đội ngũ đa chuyên khoa gồm phẫu thuật viên, bác sĩ ung bướu nội khoa và bác sĩ chẩn đoán hình ảnh sẽ họp cùng nhau để lập kế hoạch điều trị phù hợp nhất cho từng người bệnh
Hướng tiếp cận phẫu thuật bằng Robotic Surgery
Hiện nay có nhiều hình thức phẫu thuật có robot hỗ trợ để lựa chọn, tùy theo mức độ phù hợp của từng người bệnh
- Phẫu thuật bằng hệ thống da Vinci Xi (da Vinci Xi Robot-Assisted Surgery)
Đây là công nghệ chủ lực của Robotic Surgery, gồm 4 cánh tay robot do phẫu thuật viên điều khiển qua bàn điều khiển, kèm camera 3D phóng đại cao cho hình ảnh rõ hơn mắt thường đến 10 lần. Điểm nổi bật là “cổ tay” cơ học (Patient-side Cart) có thể xoay tự do 360 độ, giúp khâu vá mô ở những góc mà tay người không làm được. Ngoài ra, hệ thống còn có chức năng lọc rung tay tự nhiên (Tremor filtration), giúp chuyển động tinh vi ở mức milimét - Phẫu thuật nội soi truyền thống (Conventional Laparoscopic Surgery)
Áp dụng cho các ca không quá phức tạp, cũng là phẫu thuật vết mổ nhỏ, nhưng dụng cụ không có “cổ tay” xoay như robot và hình ảnh là 2D, nên hạn chế hơn khi thao tác trong không gian hẹp hoặc độ phức tạp cao - Phẫu thuật mở (Open Surgery)
Vẫn cần thiết trong một số trường hợp như cấp cứu chảy máu nhiều hoặc khối u rất lớn cần mở rộng để an toàn tối đa. Dù thời gian hồi phục lâu hơn, nhưng trong một số tình huống vẫn là phương pháp cần thiết
Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phụ thuộc vào cân nhắc của phẫu thuật viên có chuyên môn, cùng với trao đổi về ưu nhược điểm của từng phương pháp với người bệnh, vì không có phương pháp nào phù hợp với mọi người bệnh trong mọi trường hợp
Chuẩn bị trước phẫu thuật
Người bệnh sẽ phẫu thuật bằng hệ thống robot nên chuẩn bị như sau
- Nhịn ăn uống theo thời gian bác sĩ chỉ định, thường khoảng 6–8 giờ trước mổ
- Thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tiền sử dị ứng thuốc, dị ứng thực phẩm và các thuốc đang dùng thường xuyên, bao gồm thuốc chống đông hoặc một số vitamin bổ sung có thể cần ngừng vài ngày trước mổ
- Khám sức khỏe và xét nghiệm máu để đánh giá sự sẵn sàng của tim, phổi và khả năng đông máu
- Ngừng hút thuốc và uống rượu ít nhất 2–4 tuần trước mổ để giảm nguy cơ biến chứng phổi và chậm lành vết mổ
- Nghỉ ngơi đầy đủ trước phẫu thuật
- Chuẩn bị đồ dùng cá nhân cho thời gian hồi phục tại bệnh viện và lên kế hoạch người chăm sóc sau mổ
- Hỏi bác sĩ về quy trình, thời gian và các rủi ro có thể xảy ra trước khi phẫu thuật
Chăm sóc sau phẫu thuật
Phẫu thuật robot giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn so với phẫu thuật mở; nhiều người bệnh có thể đứng dậy đi lại trong thời gian ngắn sau mổ Tuy nhiên, thời gian nằm viện phụ thuộc vào loại bệnh và độ phức tạp của ca mổ, và vẫn cần tự chăm sóc đúng cách để vết mổ lành tốt và giảm nguy cơ biến chứng
- Quan sát vết mổ hằng ngày; nếu thấy đỏ, sưng, có mủ hoặc sốt, cần quay lại gặp bác sĩ ngay
- Tránh nâng vật nặng hoặc vận động nặng trong 2–4 tuần đầu, tùy loại phẫu thuật
- Tăng dần hoạt động hằng ngày, bắt đầu từ đi bộ nhẹ rồi tăng quãng đường theo khuyến cáo của bác sĩ
- Ăn thức ăn dễ tiêu, đủ protein để giúp sửa chữa mô và uống đủ nước
- Uống thuốc giảm đau và kháng sinh đúng theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc dù triệu chứng cải thiện
- Tái khám đúng hẹn mỗi lần để đánh giá lành vết mổ và kết quả giải phẫu bệnh trong trường hợp có gửi mẫu mô xét nghiệm
- Người bệnh ung thư nên theo dõi điều trị liên tục lâu dài vì một số trường hợp có thể cần điều trị bổ trợ như hóa trị hoặc xạ trị
Phòng ngừa bệnh dẫn đến phẫu thuật
Robotic Surgery giúp giảm rủi ro và tăng an toàn khi phẫu thuật, nhưng phòng ngừa bệnh từ đầu vẫn là hướng quan trọng nhất
- Khám sức khỏe định kỳ hằng năm, đặc biệt tầm soát ung thư theo độ tuổi như xét nghiệm PSA ở nam giới từ 50 tuổi trở lên, hoặc xét nghiệm Pap smear ở phụ nữ
- Ăn thực phẩm giàu chất xơ, giảm thực phẩm chế biến sẵn và lượng lớn thịt đỏ để giảm nguy cơ ung thư đại tràng
- Kiểm soát cân nặng trong giới hạn bình thường vì béo phì làm tăng nguy cơ nhiều bệnh, bao gồm một số loại ung thư
- Tập thể dục đều đặn ít nhất 150 phút mỗi tuần
- Bỏ hút thuốc và giảm uống rượu vì đây là nguyên nhân quan trọng của nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư phổi và ung thư vùng đầu cổ
- Người có triệu chứng bất thường như đau bụng mạn tính, sờ thấy khối hoặc tiểu bất thường nên gặp bác sĩ ngay, không để đến khi triệu chứng nặng
- Người có tiền sử gia đình bị ung thư nên tư vấn bác sĩ để lập kế hoạch tầm soát chặt chẽ hơn người bình thường
FAQ : Câu hỏi thường gặp về Robotic Surgery
Robotic Surgery khác gì so với phẫu thuật nội soi thông thường
Khác biệt chính là độ linh hoạt của thiết bị. Hệ thống robot như da Vinci Xi có “cổ tay” cơ học xoay 360 độ, trong khi nội soi thông thường bị hạn chế về góc xoay. Ngoài ra, hình ảnh từ hệ thống robot là hình 3D phóng đại cao, giúp nhìn rõ chi tiết mạch máu và dây thần kinh hơn, từ đó giúp tăng độ linh hoạt khi mổ và quan sát vùng phẫu thuật trong không gian hẹp hoặc phức tạp
Phẫu thuật robot có ít đau hơn phẫu thuật truyền thống không
Vết mổ chỉ nhỏ khoảng 1–2 cm so với phẫu thuật mở có thể dài đến 15–20 cm, nên đau sau mổ ít hơn một cách có ý nghĩa. Tuy nhiên, mức độ đau còn phụ thuộc vào loại bệnh và vị trí phẫu thuật
Những ai không phù hợp với phẫu thuật robot
Người bệnh có bệnh tim hoặc phổi nặng đến mức không thể chịu được gây mê trong thời gian dài, hoặc có khối u quá lớn khiến robot không thể tiếp cận, có thể không phù hợp với phương pháp này. Ngoài ra, trong các tình huống cấp cứu chảy máu nhiều cần mổ gấp, phẫu thuật mở có thể an toàn hơn vì kiểm soát tình huống nhanh hơn. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ phù hợp theo từng cá nhân
Chi phí phẫu thuật bằng hệ thống da Vinci Xi có cao hơn các phương pháp khác không
Chi phí nhìn chung cao hơn nội soi thông thường hoặc phẫu thuật mở do là công nghệ cần thiết bị chuyên dụng và chi phí bảo trì cao. Tuy nhiên, dù chi phí điều trị có thể cao hơn một số phương pháp, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ và bệnh viện để đánh giá mức độ phù hợp và chi phí theo từng cá nhân
Thời gian hồi phục sau phẫu thuật robot là bao lâu
Đa số người bệnh có thể về nhà trong 2–4 ngày và trở lại các hoạt động nhẹ trong 1–2 tuần. Việc quay lại làm việc bình thường hoặc vận động nặng có thể cần 3–4 tuần, tùy loại bệnh và độ phức tạp của ca mổ; nhanh hơn so với phẫu thuật mở có thể cần hồi phục đến 6–8 tuần
Nếu là ung thư, phẫu thuật robot có cắt bỏ hết mô ác tính giống phương pháp truyền thống không
Các nghiên cứu tại nhiều cơ sở trên thế giới cho thấy tỷ lệ cắt bỏ hết mô ác tính (Complete resection rate) của Robotic Surgery không khác biệt có ý nghĩa so với phẫu thuật mở hoặc nội soi thông thường. Trong một số trường hợp như ung thư tuyến tiền liệt, độ chính xác của robot còn giúp bác sĩ bảo tồn mô xung quanh và các dây thần kinh tốt hơn, góp phần cải thiện chất lượng sống của người bệnh sau mổ
Sau phẫu thuật bằng hệ thống này cần nằm viện bao lâu
Thời gian nằm viện phụ thuộc vào loại bệnh và độ phức tạp của phẫu thuật. Trung bình, người bệnh phẫu thuật bằng hệ thống robot có thời gian nằm viện ngắn hơn phẫu thuật mở khoảng 30–50%. Với một số trường hợp mổ không phức tạp, có thể chỉ nằm 1–2 đêm
Bangkok Hospital sẵn sàng chăm sóc người bệnh bằng công nghệ Robotic Surgery hệ thống da Vinci Xi hiện đại, với đội ngũ phẫu thuật viên chuyên khoa giàu kinh nghiệm thuộc nhiều lĩnh vực, gồm ngoại tổng quát, ung thư học, tiết niệu, phụ khoa và tai mũi họng, được đào tạo trực tiếp về sử dụng hệ thống robot từ nhà sản xuất, cùng đội ngũ điều dưỡng và bác sĩ gây mê có kinh nghiệm lâu năm trong chăm sóc các ca phẫu thuật phức tạp Nếu quý vị hoặc người thân đang đối mặt với bệnh lý cần phẫu thuật, đừng để lo lắng khiến việc quyết định bị trì hoãn. Hãy trao đổi với đội ngũ bác sĩ chuyên môn để được đánh giá phù hợp và cùng lập kế hoạch điều trị phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người bệnh
