Mức độ sẵn sàng của cơ thể mỗi người là khác nhau. Với những người tập luyện nghiêm túc hoặc cần chuẩn bị cho thi đấu thể thao, việc đo lường thể lực và khả năng tim phổi hay CPET trước khi tập luyện sẽ giúp tập luyện phù hợp, an toàn và tự tin cán đích
CPET là gì
Cardiopulmonary Exercise Test (CPET) là xét nghiệm đánh giá chức năng tim và phổi khi vận động để đánh giá sức mạnh và sự phối hợp hoạt động hiệu quả của tim, phổi, hệ tuần hoàn, cơ bắp trong khi tập luyện bao gồm cả việc sử dụng oxy của cơ thể, nhằm thu thập dữ liệu chuyên sâu về khả năng vận động của từng cá nhân, bằng cách chạy trên máy chạy bộ và đạp xe để theo dõi đáp ứng của cơ thể
Trong quá trình kiểm tra có thể đánh giá các dữ liệu khác nhau như
- Điện tâm đồ (ECG)
- Nhịp tim (Heart Rate)
- Huyết áp (Blood Pressure)
- Lượng oxy cơ thể sử dụng (VO₂)
- Lượng carbon dioxide cơ thể tạo ra (VCO₂)
- Hô hấp và thông khí (Pulmonary Ventilation)
- Khả năng vận động (Exercise Capacity)
CPET kiểm tra gì
- Đánh giá chức năng tim (Exercise Stress Test) khi vận động, tim cần tăng bơm máu CPET có thể dùng dữ liệu đáp ứng của tim với gắng sức để đánh giá chức năng tim
- Đánh giá chức năng phổi (Pulmonary Function Test) khi vận động nặng hơn, cơ thể cần thở nhiều hơn CPET đánh giá nhịp thở và hiệu quả của hệ hô hấp khi gắng sức
- Đánh giá việc sử dụng oxy (Oxygenation Assessment) mà cơ thể sử dụng khi vận động; dữ liệu quan trọng của CPET là VO₂ là chỉ số phản ánh lượng oxy của cơ thể
- Đánh giá Anaerobic Threshold (AnT) giai đoạn cơ thể bắt đầu thay đổi việc tạo năng lượng và thải carbon dioxide khi vận động, có thể xác định mức độ nặng nhẹ phù hợp của việc tập luyện
- Đánh giá đáp ứng sinh lý của cơ thể với gắng sức (Physiological Response to Exercise) để xem xét các thay đổi của các hệ thống trong cơ thể khi vận động, bằng cách đánh giá dấu hiệu sinh tồn và thiết bị y tế (Objective Measurement) và đánh giá theo cảm nhận của người được kiểm tra
Vì sao nên kiểm tra CPET
- Kiểm tra mức độ sẵn sàng của cơ thể trước khi tập luyện
- Đánh giá tình trạng mệt bất thường khi gắng sức có thể liên quan đến hệ tim mạch, hệ hô hấp hoặc các yếu tố khác
- Lập kế hoạch tập luyện cá nhân hóa, xác định mức độ nặng nhẹ của bài tập cho phù hợp
- Theo dõi chức năng của một số nhóm bệnh nhân như người có bệnh tim, bệnh phổi đang trong chương trình phục hồi chức năng
Ai nên thực hiện kiểm tra CPET
- Người muốn đánh giá chi tiết chức năng tim và phổi trước khi bắt đầu tập luyện
- Người tập luyện thường xuyên và muốn đánh giá mức độ thể lực của cơ thể
- Vận động viên và người luyện tập để thi đấu các môn thể thao khác nhau
- Người muốn nâng cao tiềm năng tập luyện
- Người dễ mệt, khó thở khi tập luyện
- Người tập luyện kém hơn trước mà không rõ nguyên nhân
- Bệnh nhân tim hoặc bệnh phổi theo chỉ định bác sĩ để đánh giá chức năng
- Người đang phục hồi chức năng tim hoặc phổi cần kiểm tra theo chỉ định bác sĩ
- Người có bệnh nền hoặc có triệu chứng bất thường có thể tư vấn bác sĩ để kiểm tra trước khi tập luyện
Quy trình kiểm tra CPET diễn ra như thế nào
- Đánh giá trước kiểm tra bởi bác sĩ chuyên khoa, hỏi bệnh sử và khám ban đầu, bao gồm tiền sử sức khỏe, bệnh nền, thuốc đang dùng, tình trạng mệt, đau ngực và các triệu chứng bất thường khác để xem xét lựa chọn phương pháp kiểm tra phù hợp
- Gắn thiết bị theo dõi hoạt động của cơ thể gồm: dây điện tâm đồ (ECG) máy đo huyết áp, mặt nạ kết nối với máy đo khí oxy hít vào và thở ra, có thể đo độ bão hòa oxy trong máu bằng thiết bị đo ở đầu ngón tay
- Thử nghiệm vận động trên máy chạy bộ (Treadmill) hoặc xe đạp lực kế (Ergometer) bắt đầu từ mức nhẹ rồi tăng dần theo phác đồ đã định, đồng thời theo dõi sát hoạt động của tim, phổi và huyết áp
- Kết thúc thử nghiệm khi đạt mức mệt tối đa hoặc khi bác sĩ thấy phù hợp; hệ thống thu thập dữ liệu đáp ứng của tim, hô hấp, sử dụng oxy và các biến số liên quan. Sau khi ngừng vận động sẽ có giai đoạn hạ nhiệt, tiếp tục theo dõi sự hồi phục của tim và phổi
- Phân tích chi tiết chức năng tim phổi từ toàn bộ dữ liệu thu được để lập kế hoạch tập luyện phù hợp, lập kế hoạch điều trị hiệu quả hoặc đánh giá nguy cơ trước phẫu thuật
Chuẩn bị trước khi kiểm tra CPET như thế nào
- Uống nước lọc và ngủ nghỉ đầy đủ
- Tránh tập luyện ít nhất 1 ngày trước khi làm xét nghiệm
- Tránh ăn bữa lớn trước khi kiểm tra
- Mặc quần áo và giày phù hợp cho vận động
- Thông báo cho bác sĩ về bệnh nền và thuốc đang dùng, không tự ý ngừng thuốc
- Ngừng hút thuốc, tránh đồ uống caffein và rượu trước khi kiểm tra
- Tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của bác sĩ
Kiểm tra CPET có rủi ro không
Giá trị đánh giá chức năng tim phổi khi vận động CPET cần có bác sĩ chuyên khoa và đội ngũ đa chuyên ngành theo dõi sát vì trong quá trình kiểm tra cần tăng dần mức gắng sức, có thể khiến mệt, thở nhanh, đổ mồ hôi, mỏi cơ và có thể gặp triệu chứng bất thường như đau ngực, chóng mặt, khó thở. Việc đánh giá phối hợp với bác sĩ chuyên khoa giúp tăng an toàn và giảm rủi ro
Kiểm tra CPET phù hợp với vận động viên hoặc người tập luyện như thế nào
Nhiều người là vận động viên hoặc tập luyện thường xuyên có thể chưa từng biết rằng có bất thường tiềm ẩn ở phổi hoặc tim do đó, việc biết năng lực thể chất của bản thân giúp tập luyện hiệu quả hơn, đánh giá và lập kế hoạch tập luyện đúng và phù hợp với khả năng của từng người, đặc biệt ở vận động viên hoặc người tập luyện cần sức bền, sức chịu đựng của hệ tim phổi như chạy, đạp xe, triathlon gồm bơi, đạp xe và chạy trong cùng một nội dung, thi đấu HYROX, crossfit, v.v.
Kiểm tra CPET giúp lập kế hoạch tập luyện như thế nào
Cốt lõi của kiểm tra CPET không chỉ là biết mức độ thể lực của cơ thể mà là đưa dữ liệu vào ứng dụng phù hợp với mục tiêu tập luyện của từng cá nhân, xác định mức gắng sức phù hợp, xây dựng chương trình tập chất lượng hơn, đặc biệt ở người có bệnh nền hoặc đang trong giai đoạn phục hồi chức năng. Bác sĩ có thể dùng kết quả để đánh giá và xác định hướng dẫn tập luyện an toàn, và các dữ liệu này cũng có thể giúp nhà khoa học thể thao lập kế hoạch tập luyện nhằm đạt thành tích xuất sắc hơn
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Q: VO₂ Max liên quan với CPET như thế nào
A: VO₂ Max (Maximum Oxygen Consumption) là chỉ số cho biết khả năng tối đa của cơ thể trong việc tiếp nhận oxy để sử dụng và vận chuyển oxy đến cơ bắp khi vận động nặng; do đó là một trong những chỉ dấu quan trọng của thể lực và sức bền. Kiểm tra CPET hay thử nghiệm chức năng tim phổi khi vận động có thể đo trực tiếp VO₂ Max hoặc VO₂ Peak thông qua phân tích khí hít vào và thở ra trong khi vận động, đồng thời theo dõi chức năng tim và hệ hô hấp, giúp biết cơ thể sử dụng oxy tốt đến mức nào khi đạt giới hạn vận động nặng
Q: Kiểm tra CPET khác với kiểm tra Exercise Stress Test (EST) như thế nào
A: Mặc dù kiểm tra CPET và kiểm tra Exercise Stress Test (EST) đều là kiểm tra trong khi vận động, nhưng mục tiêu và dữ liệu thu được khác nhau. Kiểm tra EST tập trung theo dõi đáp ứng của tim với gắng sức, còn CPET tập trung đánh giá chi tiết việc sử dụng oxy, sản xuất carbon dioxide và hiệu quả phối hợp làm việc của tim và phổi. Bác sĩ chuyên khoa sẽ là người cân nhắc nên thực hiện dạng kiểm tra nào cho phù hợp với mục tiêu, triệu chứng và nguy cơ sức khỏe của từng cá nhân
Q: Kiểm tra CPET khác với các kiểm tra chức năng tim khác như thế nào
A: Kiểm tra chức năng tim phổi CPET khác với các kiểm tra chức năng tim khác ở chỗ đây là đánh giá sự phối hợp hoạt động của tim, phổi, hệ tuần hoàn và cơ bắp để đánh giá việc sử dụng oxy khi vận động; do đó không thể thay thế các kiểm tra khác như kiểm tra hoạt động điện của tim ECG hay kiểm tra cấu trúc và chức năng tim Echocardiogram v.v.
Bệnh viện chuyên thực hiện Cardiopulmonary Exercise Test (CPET)
Phòng khám Nội khoa Tim mạch, Bangkok Heart Hospital sẵn sàng cung cấp dịch vụ kiểm tra Cardiopulmonary Exercise Test (CPET) để đánh giá sức khỏe tim và năng lực vận động, bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Sports Cardiologist luôn sẵn sàng chăm sóc sức khỏe tim mạch, có cân nhắc theo loại hình thể thao, mức độ tập luyện, mục tiêu thi đấu và sức khỏe cá nhân, từ người mới bắt đầu tập luyện, người chạy bộ nghiệp dư, cho đến vận động viên luyện tập cường độ cao, nhằm kiểm tra và theo dõi các tình trạng bất thường khác nhau và khuyến nghị việc tập luyện phù hợp với sức khỏe tim mạch một cách thực sự
Bác sĩ chuyên thực hiện Cardiopulmonary Exercise Test (CPET)
BS.Jeeraphat Plub-in Bác sĩ Nội tim mạch, Bangkok Heart Hospital
Có thểnhấp vào đâyđể tự đặt lịch hẹn
