Triệu chứng ngáy xảy ra trong lúc ngủ, các cơ vùng cổ sẽ thư giãn và chùng xuống làm cho đường thở hẹp lại. Không khí di chuyển qua đường thở bị hẹp sẽ làm rung các mô vùng họng như amidan, khẩu cái mềm, lưỡi gà. Sự rung này tạo ra tiếng ngáy. Ngoài tình trạng cơ vùng cổ chùng xuống, còn có những nguyên nhân khác làm đường thở hẹp hoặc tắc nghẽn như amidan to, người bệnh béo phì nặng có thể có nhiều mô ở thành họng, người bệnh có lưỡi to, có khối u hoặc nang của hệ hô hấp đường hô hấp trên. Vì vậy, ngáy là dấu hiệu cho thấy người bệnh có thể có bất thường của hệ hô hấp.
Tại sao lại ngáy, ngáy do nguyên nhân gì
Triệu chứng ngáy xảy ra trong lúc ngủ các cơ vùng cổ sẽ thư giãn và chùng xuống làm cho đường thở hẹp lại. Không khí di chuyển qua đường thở bị hẹp sẽ làm rung các mô vùng họng như amidan, khẩu cái mềm, lưỡi gà. Sự rung này tạo ra tiếng ngáy. Đường thở càng bị hẹp nhiều thì tiếng ngáy càng to.
Nguyên nhân ngáy và các yếu tố nguy cơ cần lưu ý
Ngoài tình trạng cơ vùng cổ chùng xuống, nguyên nhân ngáy còn do đường thở bị hẹp hoặc tắc nghẽn bởi các yếu tố khác phối hợp, bao gồm:
- Thừa cân hoặc béo phì: Người bệnh béo phì nặng có thể có mô thành họng dày, làm cho lòng đường thở hẹp lại
- Cấu trúc đường hô hấp bất thường: ví dụ amidan to hoặc lưỡi to, tình trạngniêm mạc hốc mũi sưng nề hoặc vẹo
- Các bất thường khác: ví dụ có khối u hoặc nang trong hốc mũi hoặc đường hô hấp trên
- Lối sống: ví dụ uống đồ uống có cồn, hút thuốc, dùng thuốc ngủ hoặc thuốc giãn cơ
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (obstructive sleep apnea : OSA) là gì
Trong lúc ngủ, ngoài ngáy còn có thể kèm theo ngưng thở. Khi mô vùng họng hoặc lưỡi chùng xuống che đường thở đoạn trên, cơ thể sẽ cố gắng hít vào nhiều hơn để không khí đi qua đường thở bị hẹp, càng làm đường thở hẹp thêm cho đến khi đóng kín hoàn toàn.
Khi không khí không thể đi qua đường thở bị đóng kín hoàn toàn hoặc lượng khí ra vào không đủ do hẹp, cơ thể không thể đưa oxy vào cơ thể. Khi não thiếu oxy, người bệnh sẽ thức dậy dưới dạng thở mạnh hoặc ho mạnh để điều chỉnh lại vị trí của lưỡi. Trong chu kỳ ngủ có thể xảy ra ngáy và ngưng thở nhiều lần, khiến người bệnh ngủ không đủ và não không được cung cấp oxy đầy đủ.
Dấu hiệu cảnh báo và tác động của ngáy
Tiếng ngáy ngoài việc gây phiền toái cho người ngủ cùng còn gây ra nhiều rối loạn cho cơ thể người bệnh. Nếu kèm theo ngưng thở khi ngủ có thể gây tác động như sau:
- Mệt mỏi ban ngày, buồn ngủ bất thường dù ngủ trong thời gian dài
- Cảm giác ngủ không sâu, không liên tục hoặc thức dậy nhiều lần vào ban đêm không rõ nguyên nhân
- Giảm hiệu quả tư duy, ghi nhớ và làm việc
- Tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch
- Có thể xảy ra vấn đề rối loạn cương dương
Làm sao để hết ngáy: tổng hợp cách tự cải thiện ngáy ban đầu
Trong trường hợp người bệnh ngáy mà không kèm theo ngưng thở khi ngủ, việc điều chỉnh hành vi và lối sống được xem là phương pháp ban đầu có thể giúp cải thiện triệu chứng, chẳng hạn:
- Giảm cân: về mức tiêu chuẩn để giảm mô mỡ vùng họng, khẩu cái mềm và gốc lưỡi
- Tập thể dục: đều đặn để tăng độ săn chắc của cơ
- Ngừng uống rượu và đồ uống có cồn: đặc biệt là trước khi đi ngủ
- Không ăn trước khi ngủ 3 giờ: để giảm nguy cơ trào ngược axit và giúp chất lượng giấc ngủ tốt hơn
- Điều chỉnh tư thế ngủ: cố gắng ngủ nghiêng và kê đầu cao hơn một chút
Điều trị ngưng thở khi ngủ
Trong trường hợp người bệnh có ngưng thở khi ngủ, đặc biệt mức độ trung bình đến nặng, điều chỉnh hành vi có thể không đủ. Cần điều trị thêm bằng các phương pháp khác để giải quyết ngáy đúng trọng tâm. Việc lựa chọn phương pháp điều trị nào, bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên mức độ nặng của bệnh, sự phù hợp và sự hợp tác của người bệnh. Người bệnh nên gặp bác sĩ để thực hiện kiểm tra giấc ngủ (Polysomnography) nhằm đánh giá mức độ nặng và xem xét hướng điều trị như sau
- Sử dụng máy thở áp lực dương (CPAP Titration): là thổi khí vào đường thở để mở rộng vùng họng khi ngủ, được xem là phương pháp điều trị tiêu chuẩn và có hiệu quả cao hiện nay
- Phẫu thuật hoặc can thiệp thủ thuật: ví dụ phẫu thuật mô họng, xương hàm, lưỡi hoặc lưỡi gà; thực hiện laser hốc mũi hoặc khẩu cái mềm để giúp mở rộng đường thở
- Sử dụng dụng cụ trong miệng (Oral Appliance): là một lựa chọn khác trong điều trị giúp điều chỉnh cấu trúc khoang miệng khi ngủ
Dụng cụ trong miệng là gì
Dụng cụ trong miệng dùng để điều trị ngáy và ngưng thở khi ngủ được làm từ acrylic dùng trong khoang miệng, có hình dạng tương tự như khí cụ duy trì (retainer) cho bệnh nhân chỉnh nha hoặc máng nhai cho người bệnh nghiến răng khi ngủ. Dụng cụ này giúp ngăn mô vùng họng chùng xuống trong lúc ngủ, do đó giúp ngăn tắc nghẽn đường thở với 3 nguyên lý hoạt động gồm:
- Đưa hàm dưới ra trước
- Đưa lưỡi ra trước
- Giúp nâng khẩu cái mềm và lưỡi gà lên cao hơn
Ưu điểm của dụng cụ trong miệng
- Dụng cụ trong miệng nhỏ hơn máy CPAP
- Giảm nguy cơ từ phẫu thuật
- Chi phí thấp hơn
Tuy nhiên, dụng cụ trong miệng chỉ có hiệu quả khi người bệnh bị ngưng thở khi ngủ mức độ nhẹ đến trung bình.
Trung tâm Não và Hệ thần kinh, Bangkok Hospital International sẵn sàng chăm sóc mọi vấn đề về giấc ngủ
Nếu có triệu chứng ngáy hoặc nghi ngờ bị ngưng thở khi ngủ, nên nhanh chóng được chẩn đoán, đánh giá mức độ nặng và xem xét hướng điều trị phù hợp để giảm nguy cơ mắc các bệnh khác nhau. Trung tâm Não và Hệ thần kinh, Bangkok Hospital International sẵn sàng cung cấp dịch vụ kiểm tra chẩn đoán bằng công nghệ đạt chuẩn, cùng đội ngũ bác sĩ chuyên khoa y học giấc ngủ sẵn sàng tư vấn và thiết kế hướng điều trị phù hợp để người bệnh có chất lượng cuộc sống tốt hơn
Tóm tắt bài viết
Ngáy là vấn đề giấc ngủ thường gặp. Tiếng ngáy ngoài việc gây phiền toái cho người ngủ cùng còn gây ra nhiều rối loạn cho cơ thể người bệnh như mệt mỏi ban ngày, giảm hiệu quả tư duy, ghi nhớ, làm việc; tăng nguy cơ mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch, cũng như rối loạn cương dương. Nếu có triệu chứng ngáy hoặc nghi ngờ bị ngưng thở khi ngủ, nên nhanh chóng được chẩn đoán, đánh giá mức độ nặng và xem xét hướng điều trị phù hợp để giảm nguy cơ mắc các bệnh khác nhau và giúp người bệnh có chất lượng cuộc sống tốt hơn
Câu hỏi thường gặp (FAQ) về ngáy
1. Người gầy có thể ngáy không
Vẫn có thể ngáy. Mặc dù béo phì là yếu tố nguy cơ chính, nhưng người gầy có thể có cấu trúc đường thở hẹp bẩm sinh như amidan to, lưỡi to hoặc khẩu cái mềm chùng, gây ra tiếng ngáy
2. Điều chỉnh tư thế ngủ có thực sự giúp giảm tiếng ngáy không
Có thể giúp trong trường hợp ngáy mức độ nhẹ. Nằm ngửa làm mô vùng họng chùng xuống che đường thở theo trọng lực. Chuyển sang nằm nghiêng giúp mở rộng đường thở hơn
3. Kiểm tra giấc ngủ (Sleep Test) có cần thiết không
Rất cần thiết đối với người ngáy to và kèm theo ngưng thở khi ngủ, vì Sleep Test (Polysomnography) giúp đánh giá chất lượng giấc ngủ và mức độ nặng của bệnh để bác sĩ lập kế hoạch điều trị đúng và phù hợp
