Người bệnh Parkinson không nên ăn gì? Những thực phẩm và thuốc cần tránh gồm những gì?

Bệnh Parkinson là một rối loạn hệ thần kinh ảnh hưởng đến vận động của cơ thể. Mặc dù hiện nay vẫn chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn, nhưng chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện, đặc biệt là dinh dưỡng, được xem là phần quan trọng giúp kiểm soát triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh. Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp không chỉ giúp bồi dưỡng cơ thể mà còn giúp thuốc điều trị phát huy tác dụng một cách tối đa. Vì vậy, việc hiểu rõ người bệnhParkinson nên – không nên ăn gì là điều mà người bệnh và người chăm sóc cần chú trọng

Tầm quan trọng của dinh dưỡng đối với người bệnh Parkinson

Dinh dưỡng tốt đóng vai trò rất lớn trong việc chăm sóc người bệnhParkinson vì người bệnh thường gặp vấn đề sụt cân ngoài ý muốn, có thể do khó nuốt, táo bón, giảm cảm giác thèm ăn hoặc tác dụng phụ của thuốc. Việc nhận đủ và cân đối dưỡng chất sẽ giúp duy trì khối cơ, phòng ngừa mệt mỏi, giảm nguy cơ té ngã và còn giúp làm dịu một số triệu chứng của bệnh

Người bệnhParkinson không nên ăn gì

Điều chỉnh thói quen ăn uống là một phần của việc tự chăm sóc giúp giảm tác động của bệnh. Nếu có thắc mắc rằng người bệnhParkinson không nên ăn gì, nên bắt đầu từ việc hiểu nhóm thực phẩm có thể cản trở hấp thu thuốc và những thực phẩm có thể kích thích làm triệu chứng bệnh nặng hơn, như sau

Thực phẩm giàu protein trong bữa cần dùng thuốc

Đối với người bệnh cần dùng thuốc nhóm Levodopa, việc ăn thực phẩm giàu protein với lượng lớn cùng bữa uống thuốc có thể cản trở hấp thu thuốc ở ruột, khiến thuốc không phát huy hết tác dụng. Khuyến nghị tránh ăn miếng thịt lớn trong bữa cần uống thuốc; có thể chuyển sang uống thuốc lúc đói hoặc uống kèm bữa ăn nhẹ, và phân bổ phần thực phẩm protein sang các bữa khác trong ngày

Thực phẩm chế biến sẵn và thực phẩm nhiều chất béo bão hòa

Đồ hộp, thịt chế biến, thức ăn nhanh và thực phẩm giàu chất béo bão hòa như bơ, kem thường có giá trị dinh dưỡng thấp và qua chế biến làm mất các dưỡng chất quan trọng. Ngoài ra còn có thể kích hoạt tình trạng viêm trong cơ thể, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tổng thể và sức khỏe não bộ

Thực phẩm và đồ uống nhiều đường

Bánh kẹo, đồ nướng (bakery) và nước ngọt có gas là nhóm thực phẩm cung cấp năng lượng cao nhưng thiếu dưỡng chất có lợi. Tiêu thụ quá nhiều đường có thể làm tăng cân, ảnh hưởng đến đường huyết và có thể làm cảm giác suy kiệt hoặc mệt mỏi của người bệnh Parkinson nặng hơn

Một số sản phẩm từ sữa động vật

Thông tin từ Hiệp hội Bệnh Parkinson Hoa Kỳ (APDA) cho biết việc tiêu thụ sản phẩm từ sữa với lượng lớn có thể liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tăng lên. Ngoài ra, protein trong sữa còn cản trở hấp thu thuốc Levodopa, khiến thuốc kiểm soát triệu chứng không tối ưu. Người bệnh không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối, nhưng nên dùng với lượng phù hợp, cách xa thời điểm uống thuốc và tham khảo bác sĩ để lập kế hoạch dinh dưỡng phù hợp

Thực phẩm có kết cấu khô, cứng hoặc vụn

Nhiều người bệnh thường bị khó nuốt. Thực phẩm có tính chất khô, cứng hoặc dễ vụn rơi như các loại hạt, bánh quy giòn (cracker), bắp rang (popcorn) hoặc thịt quá dai có thể tăng nguy cơ sặc thức ăn vào phổi, rất nguy hiểm. Nên tránh hoặc điều chỉnh cách chế biến để thức ăn mềm và dễ nuốt hơn

Đồ uống có cồn

Đồ uống có cồn cung cấp năng lượng không có lợi cho cơ thể và có thể ảnh hưởng đến khả năng thăng bằng, làm tăng nguy cơ té ngã. Đồng thời có thể tương tác với thuốc mà người bệnh đang dùng, vì vậy nên tránh hoặc hạn chế lượng uống

Thuốc và thực phẩm bổ sung mà người bệnh Parkinson nên thận trọng

Ngoài việc lựa chọn thực phẩm, một số thực phẩm bổ sung và vitamin cũng là điều người bệnh cần đặc biệt thận trọng vì có thể tương tác với thuốc điều trị Parkinson, làm giảm hiệu quả của thuốc. Các lưu ý quan trọng như sau

• Thận trọng với thực phẩm bổ sung nhóm sắt: Khoáng chất này có thể gắn với thuốc chính dùng điều trị như nhóm Levodopa, làm ruột hấp thu thuốc vào cơ thể ít hơn, khiến thuốc không phát huy hết tác dụng
• Giãn cách thời điểm dùng: Nếu người bệnh cần dùng thuốc bổ máu hoặc thực phẩm bổ sung có sắt, nên sắp xếp thời gian dùng cách bữa uống thuốc Parkinson vài giờ hoặc tuân thủ nghiêm ngặt theo hướng dẫn của bác sĩ
• Tham khảo bác sĩ trước khi dùng mọi loại thuốc: Người bệnh tuyệt đối không nên tự mua vitamin, thực phẩm bổ sung hoặc bất kỳ thuốc thảo dược nào để tự dùng nhằm phòng tránh một số chất cản trở tác dụng của thuốc. Vì vậy, nên mang danh sách thực phẩm bổ sung để tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị trước khi bắt đầu dùng

Thực phẩm khuyến nghị để giúp làm dịu triệu chứng Parkinson

Lựa chọn thực phẩm giàu dưỡng chất có lợi góp phần tăng cường sức khỏe não bộ và làm dịu các tác dụng phụ của bệnh một cách hiệu quả

Thực phẩm giàu chất xơ và ngũ cốc ít xay xát

Táo bón là vấn đề rất thường gặp ở người bệnh. Ăn thực phẩm giàu chất xơ như ngũ cốc nguyên hạt, rau lá xanh và trái cây tươi sẽ giúp kích thích đại tiện đều đặn và tăng cường sức khỏe hệ tiêu hóa

Thực phẩm giàu omega-3 và chất chống oxy hóa

Chất béo tốt từ cá biển nước sâu (như cá hồi, cá ngừ), cùng với quả óc chó và hạt chia giàu omega-3 có đặc tính giúp giảm viêm trong hệ thần kinh. Kết hợp với việc ăn các loại quả mọng giàu chất chống oxy hóa, góp phần bảo vệ tế bào não khỏi thoái hóa

Điều chỉnh thói quen trên bàn ăn để giảm vấn đề nuốt và tiêu hóa

Khó nuốt và hệ tiêu hóa hoạt động chậm là triệu chứng thường gặp ở người bệnh Parkinson. Để giảm nguy cơ sặc và giúp việc ăn uống an toàn, thuận lợi hơn, người bệnh và người chăm sóc nên điều chỉnh thói quen trên bàn ăn như sau

• Chia bữa ăn nhỏ: Chuyển sang ăn các bữa nhỏ với lượng vừa đủ để tránh người bệnh mệt do phải tập trung nhai và nuốt trong bữa lớn
• Nhai kỹ: Dành thời gian để người bệnh ăn không vội, đảm bảo thức ăn đủ nhỏ và đủ mịn để nuốt an toàn
• Điều chỉnh kết cấu thức ăn ẩm hơn: Thêm nước súp, sốt gravy hoặc nước xốt vào bữa ăn để giảm độ khô và vụn của thức ăn, giúp người bệnh nuốt dễ hơn
• Sắp xếp tư thế ngồi phù hợp: Nên để người bệnh ngồi thẳng lưng khi ăn và tiếp tục ngồi thẳng thêm một thời gian sau khi ăn xong để ngừa sặc và giúp hệ tiêu hóa hoạt động tốt hơn

Lập kế hoạch dinh dưỡng và chăm sóc người bệnh Parkinson một cách thấu hiểu tại Bangkok Hospital International 

Chăm sóc người bệnh Parkinson để có chất lượng cuộc sống tốt cần được chăm sóc toàn diện. Bangkok Hospital sẵn sàng cung cấp dịch vụ bởi đội ngũ bác sĩ chuyên khoa não và hệ thần kinh phối hợp cùng đội ngũ đa chuyên ngành, bao gồm chuyên gia dinh dưỡng và chuyên viên vật lý trị liệu, nhằm cùng nhau thiết kế kế hoạch điều trị và đưa ra khuyến nghị dinh dưỡng phù hợp với tình trạng của từng cá nhân. Dưới quy trình chăm sóc chú trọng an toàn, giúp người bệnh và gia đình có thể đối mặt với bệnh một cách thấu hiểu và có chất lượng cuộc sống tốt hơn

Tóm tắt bài viết

Dinh dưỡng là yếu tố hỗ trợ quan trọng trong chăm sóc người bệnh Parkinson. Học cách nhận biết loại thực phẩm nào nên tránh, như thực phẩm giàu protein có thể ảnh hưởng đến bữa dùng thuốc, thực phẩm chế biến sẵn hoặc thực phẩm có nguy cơ gây sặc, sẽ giúp kiểm soát triệu chứng bệnh hiệu quả hơn. Điều chỉnh hành vi ăn uống song song với việc tuân thủ khuyến cáo của bác sĩ sẽ giúp nâng đỡ chức năng cơ thể và não bộ để sẵn sàng cho sinh hoạt hằng ngày

Câu hỏi thường gặp (FAQ) về thực phẩm cho người bệnh Parkinson

1. Người bệnh Parkinson có cần kiêng thịt hoặc thực phẩm protein hoàn toàn không

Không cần kiêng vì protein vẫn là dưỡng chất cần thiết để duy trì khối cơ. Tuy nhiên nên điều chỉnh thời điểm ăn, có thể tránh ăn bữa lớn cùng lúc uống thuốc và phân bổ lượng protein sang các bữa khác trong ngày

2. Người bệnh Parkinson có thể uống cà phê không

Có thể uống nếu không có triệu chứng hồi hộp hoặc bệnh nền khác chống chỉ định, nhưng nên thận trọng về lượng uống vì caffeine có thể kích thích trào ngược dạ dày thực quản hoặc gây rối loạn giấc ngủ ở một số người bệnh

3. Nếu người bệnh hay bị sặc nước thường xuyên, nên điều chỉnh thức ăn như thế nào

Nên tham khảo bác sĩ hoặc chuyên viên âm ngữ trị liệu để đánh giá chức năng nuốt. Trước mắt có thể cần dùng chất làm đặc pha vào nước uống và tránh thực phẩm quá khô hoặc quá vụn để giảm nguy cơ sặc vào phổi

4. Người bệnh Parkinson có nên dùng thực phẩm bổ sung vitamin không

Nên ưu tiên nhận vitamin qua thực phẩm tươi tự nhiên. Nếu muốn dùng thực phẩm bổ sung, cần tham khảo bác sĩ điều trị mỗi lần để phòng ngừa tương tác giữa vitamin và thuốc đang sử dụng

5. Vì sao người bệnh nên uống đủ nước dù đi tiểu nhiều

Uống đủ nước giúp làm dịu táo bón là vấn đề chính ở người bệnh Parkinson, đồng thời giúp cơ thể tỉnh táo, giảm chóng mặt và giúp duy trì cân bằng hệ tuần hoàn máu tốt hơn