ภาวะตัวเหลืองในทารกแรกเกิด สังเกตอย่างไร อันตรายหรือไม่?
ภาวะตัวเหลือง (Jaundice) เป็นภาวะที่พบได้บ่อยในทารกแรกเกิด เกิดจากการที่ร่างกายมีสารสีเหลืองที่เรียกว่า “บิลิรูบิน” (Bilirubin) สะสมในกระแสเลือดมากกว่าปกติ ทำให้ผิวหนังและตาขาวของทารกมีสีเหลือง โดยส่วนใหญ่เป็นภาวะที่สามารถหายได้เอง แต่ในบางรายอาจเป็นสัญญาณของความผิดปกติที่ต้องได้รับการดูแลจากแพทย์
ภาวะตัวเหลืองเกิดขึ้นได้อย่างไร?
บิลิรูบินเป็นสารที่เกิดจากการสลายตัวของเม็ดเลือดแดง ซึ่งตับจะทำหน้าที่กำจัดออกจากร่างกายผ่านทางน้ำดี อุจจาระ และปัสสาวะ หากทารกมีการสร้างบิลิรูบินมากเกินไป หรือตับยังทำงานได้ไม่สมบูรณ์ จะทำให้เกิดการสะสมของบิลิรูบินในเลือดจนเกิดภาวะตัวเหลือง
สาเหตุของภาวะตัวเหลืองในทารก
ภาวะตัวเหลืองตามธรรมชาติ
เป็นภาวะที่พบได้บ่อยในทารกแรกเกิด เนื่องจากทารกในครรภ์มีจำนวนเม็ดเลือดแดงมากกว่าปกติ หลังคลอดเม็ดเลือดแดงส่วนเกินจะถูกทำลาย ทำให้เกิดบิลิรูบินเพิ่มขึ้น โดยมักเริ่มมีอาการเมื่ออายุ 2-3 วัน และหายได้เองภายใน 5-7 วัน
ภาวะตัวเหลืองจากการแตกของเม็ดเลือดแดงมากกว่าปกติ
สาเหตุที่พบได้ เช่น
- หมู่เลือดของมารดาและทารกไม่เข้ากัน
- ความผิดปกติของ Rh Factor
- ภาวะขาดเอนไซม์ G6PD
- ความผิดปกติของเม็ดเลือดแดง
- ทารกจากมารดาที่เป็นเบาหวาน
- ภาวะเลือดออกหรือเลือดคั่งหลังคลอด
- การติดเชื้อในทารกแรกเกิด
สาเหตุอื่น ๆ
- ภาวะตัวเหลืองจากนมแม่
- ภาวะพร่องฮอร์โมนไทรอยด์
- โรคตับหรือภาวะตับอักเสบ
- การอุดตันของทางเดินน้ำดี
- ทารกคลอดก่อนกำหนด
วิธีสังเกตว่าลูกมีภาวะตัวเหลืองหรือไม่
อาการที่สังเกตได้ ได้แก่
- ผิวหนังมีสีเหลือง
- ตาขาวมีสีเหลือง
- สีเหลืองเริ่มจากใบหน้าและลามลงมาที่หน้าอก ลำตัว หรือแขนขา
ผู้ปกครองสามารถตรวจเบื้องต้นได้โดยกดเบา ๆ บนผิวหนังของทารกในบริเวณที่มีแสงสว่างเพียงพอ เมื่อปล่อยมือ หากผิวหนังบริเวณดังกล่าวมีสีเหลืองชัดเจน ควรเฝ้าสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด และหากพบว่าสีเหลืองลามลงมาถึงลำตัวหรือหน้าท้อง ควรพาเด็กมาพบแพทย์
ภาวะตัวเหลืองอันตรายหรือไม่?
ในกรณีที่ระดับบิลิรูบินสูงมาก อาจส่งผลให้สารบิลิรูบินไปสะสมที่สมองและเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้ เช่น
- ซึมผิดปกติ
- ดูดนมน้อยลง
- ร้องเสียงแหลม
- ชัก
- หลังแอ่น
- พัฒนาการล่าช้า
- สูญเสียการได้ยิน
หากทารกมีอาการดังกล่าว ควรรีบพามาพบแพทย์ทันที
ความเชื่อที่ไม่ถูกต้องเกี่ยวกับภาวะตัวเหลือง
หลายคนเชื่อว่าการให้ทารกดื่มน้ำมาก ๆ หรือพาไปตากแดดจะช่วยรักษาอาการตัวเหลืองได้ แต่ปัจจุบันไม่แนะนำวิธีดังกล่าว เนื่องจากการดื่มน้ำมากเกินไปอาจทำให้ทารกอิ่มน้ำและดูดนมได้น้อยลง ส่วนการผึ่งแดดไม่ใช่วิธีรักษาที่มีประสิทธิภาพและปลอดภัย
เมื่อไรควรพาลูกพบแพทย์?
ควรรีบพาทารกมาพบแพทย์เมื่อมีอาการดังต่อไปนี้
- ตัวเหลืองมากขึ้นหรือเหลืองลามลงมาถึงลำตัว
- ตัวเหลืองตั้งแต่วันแรกหลังคลอด
- ซึม ไม่ดูดนม
- มีไข้
- ร้องกวนผิดปกติ
- ชัก หรือเกร็ง
- คลอดก่อนกำหนด หรือมีโรคประจำตัว
การสังเกตอาการและพาทารกเข้ารับการตรวจรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ระยะแรก จะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนและส่งเสริมพัฒนาการที่สมบูรณ์ของเด็กในอนาคตได้
